Khoa học

Để thu hút người tài, phải trao quyền và chấp nhận rủi ro nghiên cứu

Võ Liên • 20/05/2026 - 22:34

Theo các chuyên gia, thu hút nhân tài phải gắn với nhiệm vụ lớn, trong đó phải chuyển từ quản lý thủ tục kiểm soát đầu vào sang quản trị theo kết quả, trao quyền tự chủ, chấp nhận rủi ro nghiên cứu, đánh giá theo tác động thực tiễn.

Ngày 20/5, ĐHQG TP.HCM phối hợp cùng Học viện Chính trị Khu vực II tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia "Thị thực nhân tài và chính sách thu hút nguồn lực chất lượng cao phục vụ phát triển đất nước".

Ông Ngô Đông Hải - Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương - phát biểu. Ảnh: Khắc Hiếu

Nhiều chính sách hiện nay vẫn còn phân tán

Phát biểu tại hội thảo, ông Ngô Đông Hải - Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương - cho rằng nhiều quốc gia trên thế giới đã triển khai mạnh các chính sách thị thực nhân tài nhằm thu hút chuyên gia, nhà khoa học, doanh nhân sáng tạo và lao động trình độ cao, tạo ra một cuộc cạnh tranh thực chất về nhân lực tri thức.

Việt Nam hiện cũng đang nghiên cứu hoàn thiện chính sách thị thực nhân tài nhằm thu hút chuyên gia quốc tế và trí thức Việt Nam ở nước ngoài tham gia vào quá trình phát triển đất nước. Tuy nhiên theo ông Hải, nhiều chính sách hiện nay vẫn còn phân tán, thiếu tính đột phá và chưa đáp ứng yêu cầu cạnh tranh quốc tế.

Một số hạn chế như thiếu cơ chế đặc thù về cư trú, lao động, tài chính và điều kiện sống lâu dài cho chuyên gia quốc tế, môi trường làm việc và chính sách đãi ngộ chưa có tính cạnh tranh, hệ sinh thái thu hút nhân tài chưa đồng bộ, sự liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học…

ong-luu-quang-minh-pho-vu-truong-vu-khoa-hoc-ky-thuat-va-cong-nghe.-.jpg — Ông Lưu Quang Minh - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học Kỹ thuật và Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ. Ảnh: Khắc Hiếu.

Đồng tình, ông Lưu Quang Minh - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học Kỹ thuật và Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ - cũng nhận định một số thách thức hiện nay là thiếu chuyên gia công nghệ lõi, thiếu tổng công trình sư, thiếu nhóm nghiên cứu mạnh, quy trình nhiệm vụ còn kéo dài, chưa thực sự gắn với doanh nghiệp và thị trường. Từ đó dẫn đến việc chậm thương mại hóa, khó thu hút chuyên gia quốc tế, hạn chế hình thành sản phẩm chiến lược.

Ông Minh cho rằng thu hút nhân tài phải gắn với nhiệm vụ lớn, trong đó phải chuyển từ quản lý thủ tục kiểm soát đầu vào sang quản trị theo kết quả, trao quyền tự chủ, chấp nhận rủi ro nghiên cứu, đánh giá theo tác động thực tiễn.

Hiện nay, Việt Nam triển khai nhiều chính sách đột phá thu hút chuyên gia và nhân tài. Trong đó, Nghị định 249 quy định tiền lương và thưởng: mức lương thỏa thuận tương xứng với thị trường và thưởng hằng năm tối đa 4 tháng lương. Bên cạnh đó, chính sách này còn cấp tiền thuê nhà và phương tiện đi lại; y tế tự nguyện, hỗ trợ tìm trường và học phí cho con dưới 18 tuổi, kinh phí nghỉ dưỡng…

Nhiều chính sách thu hút nhân tài và đào tạo nguồn nhân lực

GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai - Giám đốc ĐHQG TP.HCM - cho rằng chính sách thị thực nhân tài cần được nhìn nhận như một công cụ chiến lược trong cạnh tranh quốc gia về nhân tài. Xu hướng hiện nay chuyển từ đào tạo nhân lực sang quản trị dòng chảy nhân tài, bao gồm thu hút, dịch chuyển, giữ chân và phát huy nhân tài trong môi trường cạnh tranh toàn cầu.

GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai - Giám đốc ĐHQG TP.HCM - phát biểu.

ĐHQG TP.HCM hiện đặt mục tiêu hướng tới top 100 đại học hàng đầu châu Á. Nền tảng của mục tiêu này là đội ngũ nhà khoa học, công bố quốc tế chất lượng cao, sáng chế, chuyển giao công nghệ, hợp tác quốc tế thực chất và năng lực giải quyết các bài toán lớn của quốc gia.

kha-tu(1).jpg — PGS.TS Huỳnh Khả Tú – Phó Trưởng ban Phụ trách Ban Đào tạo, ĐHQG TP.HCM - phát biểu.

Chia sẻ tại hội nghị, PGS.TS Huỳnh Khả Tú – Phó Trưởng ban Phụ trách Ban Đào tạo, ĐHQG TP.HCM - cho biết với vai trò là đại học nghiên cứu trọng điểm quốc gia, ĐHQG TP.HCM xác định phát triển nhân tài không chỉ là nhiệm vụ đào tạo mà còn là chiến lược xây dựng năng lực cạnh tranh quốc gia về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Trong thời gian qua, ĐHQG TP.HCM đã triển khai nhiều chính sách nhằm từng bước hình thành hệ sinh thái học thuật và nghiên cứu theo hướng hội nhập quốc tế. Một trong những chương trình tiêu biểu là Chương trình VNU350 về thu hút, giữ chân và phát triển các nhà khoa học trẻ xuất sắc, các nhà khoa học đầu ngành tại ĐHQG TP.HCM giai đoạn 2024-2030.

Chương trình hướng tới thu hút khoảng 350 nhà khoa học chất lượng cao, trong đó ưu tiên các ứng viên được đào tạo ở nước ngoài, có công bố quốc tế và hướng nghiên cứu phù hợp chiến lược phát triển của ĐHQG TP.HCM.

Song song với đó, ĐHQG TP.HCM cũng thúc đẩy mạnh quốc tế hóa giáo dục đại học và nghiên cứu khoa học. Hiện nay, nhiều chương trình khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học được giảng dạy bằng tiếng Anh. Đồng thời, ĐHQG TP.HCM tăng cường hợp tác với các nhóm nghiên cứu quốc tế, tổ chức hội thảo khoa học quốc tế và phát triển mạng lưới nghiên cứu xuyên biên giới trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Đặc biệt, Chương trình hỗ trợ đào tạo sau đại học gắn với nhiệm vụ khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo được triển khai theo mô hình tích hợp “Đào tạo - Nghiên cứu - Đổi mới sáng tạo”, trong đó học viên và nghiên cứu sinh trực tiếp tham gia các nhóm nghiên cứu và nhiệm vụ khoa học công nghệ. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành lực lượng nhân tài nghiên cứu trẻ có khả năng hội nhập quốc tế và tham gia các mạng lưới khoa học toàn cầu.

Kinh nghiệm từ Singapore

TS Cheong Wei Yang - Phó Hiệu trưởng phụ trách Hợp tác nghiên cứu chiến lược Trường Đại học Quản lý Singapore (SMU) - cho biết Singapore hiện đang triển khai Kế hoạch tổng thể 5 năm lần thứ 7 về khoa học, công nghệ, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp. Đáng chú ý, quốc gia này duy trì mức đầu tư khoảng 1% GDP cho chương trình một cách liên tục nhằm xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu và đổi mới sáng tạo bền vững.

Theo TS Cheong Wei Yang, một trong những chính sách tiêu biểu của Singapore là Học bổng Đại học tự chủ của Bộ Giáo dục Singapore (MOE-AU Scholarship). Chương trình hướng đến hỗ trợ những sinh viên có năng lực và đam mê theo đuổi con đường học thuật tại các trường đại học tự chủ của Singapore.

Sinh viên nhận học bổng MOE-AU sẽ được hỗ trợ trong quá trình học đại học thông qua cơ hội phát triển năng lực và chương trình cố vấn học thuật từ Bộ Giáo dục Singapore và các trường đại học đối tác mà sinh viên được phân bổ, nhằm giúp họ làm quen và chuẩn bị cho sự nghiệp trong lĩnh vực học thuật.

Sau khi hoàn thành chương trình đại học với tư cách là học giả MOE-AU, sinh viên được kỳ vọng sẽ nộp hồ sơ, đạt và chấp nhận học bổng tiến sĩ tại trường đại học mà mình được ghép cặp.

Sau khi hoàn thành chương trình sau đại học, học giả sẽ thực hiện nghĩa vụ phục vụ từ 4-6 năm với vai trò giảng viên hoặc cán bộ học thuật tại trường đại học đối tác đó.