TP.HCM sẽ có ít nhất 300 đơn sáng chế, giải pháp hữu ích được nộp mỗi năm

Ngày 18/5, Liên Hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP.HCM phối hợp với Hội đồng Khoa học TP.HCM tổ chức hội thảo "Nâng cao tiềm lực khoa học và công nghệ trên địa bàn TP.HCM giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn 2050 phù hợp với các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố theo hướng hiện đại, công nghiệp hóa - Chiến lược và giải pháp".

Hình thành ít nhất 5 trung tâm nghiên cứu xuất sắc

Phát biểu tại hội thảo, TS Lê Thanh Minh - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM - cho biết trong giai đoạn 2021-2025, TP.HCM đã triển khai 6 chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trọng điểm, gồm: đô thị thông minh và chuyển đổi số, công nghệ công nghiệp, công nghệ phục vụ chăm sóc sức khỏe, nông nghiệp công nghệ cao, quản lý và phát triển đô thị, vườn ươm khoa học và công nghệ trẻ.

Theo TS Lê Thanh Minh, trong giai đoạn này, thành phố có hơn 1.000 bài báo khoa học, khoảng 40% là công bố quốc tế, hình thành khoảng 3.800 nhân lực khoa học - công nghệ trẻ, ghi nhận hơn 600 tài sản trí tuệ, 200 sáng chế, giải pháp hữu ích.

Bên cạnh đó, TP.HCM có trên 50% nhiệm vụ có kết quả ứng dụng thực tiễn, tăng từ mức 40% của giai đoạn 2016-2020. Đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng GRDP đạt trên 50%.

Tại hội thảo, ông Lê Thanh Minh cũng chỉ ra những điểm còn hạn chế như tỉ lệ huy động vốn ngoài ngân sách và thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn thấp, cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia chưa thực sự hiệu quả. Liên kết "Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp" chưa chặt chẽ, hạn chế khả năng chuyển hoá kết quả nghiên cứu thành sản phẩm, dịch vụ có giá trị tăng cao.

Tỷ lệ thương mại hóa chỉ đạt khoảng 5%, tỷ lệ vốn đối ứng ngoài ngân sách đạt khoảng 5%.

Từ thực tế này, TS Minh cho biết chương trình khoa học và công nghệ nâng cao tiềm lực khoa học và công nghệ trên địa bàn TP.HCM giai đoạn 2026-2030 và phát triển đồng bộ 4 trụ cột.

Cụ thể: nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo; thể chế, cơ chế, chính sách; nguồn nhân lực và chuyên gia chất lượng cao; hạ tầng khoa học, công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo.

Thành phố đặt nhiều mục tiêu cụ thể, trong đó, phấn đấu tổng chi xã hội cho nghiên cứu và phát triển (R&D) đạt khoảng 2-3% GRDP, hằng năm triển khai ít nhất 50 nhiệm vụ khoa học và công nghệ, nghiệm thu hoặc đánh giá cuối kỳ tối thiểu 40 nhiệm vụ.

Bên cạnh đó, Thành phố đặt mục tiêu tỉ lệ kết quả nghiên cứu được ứng dụng thực tiễn sau 12 tháng đạt từ 60% trở lên. Trên 25% doanh nghiệp ứng dụng kết quả nghiên cứu từ viện, trường vào hoạt động sản xuất - kinh doanh, tối thiểu 500 đơn đăng ký và ít nhất 300 đơn sáng chế, giải pháp hữu ích được nộp mỗi năm.

Đặc biệt, Thành phố hướng tới hình thành ít nhất 5 trung tâm nghiên cứu xuất sắc (CoE) tiệm cận trình độ quốc tế và ít nhất 5.000 nhân lực khoa học - công nghệ trẻ.

Cần xây dựng Trung tâm Điều hành số vùng TP.HCM mới

Tại hội thảo, GS.TS Nguyễn Văn Phước - Chủ tịch Liên Hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP.HCM, Chủ tịch Hội đồng Khoa học TP.HCM - cho rằng đến năm 2030, TP.HCM mới cần hình thành hệ sinh thái khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo cấp vùng có khả năng liên kết chặt chẽ giữa đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, khu công nghệ cao, khu công nghiệp, cảng biển và trung tâm tài chính.

GS.TS Nguyễn Văn Phước nhận định đây sẽ là nền tảng để xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có quy mô lớn nhất cả nước và có khả năng cạnh tranh quốc tế.

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, theo GS.TS Nguyễn Văn Phước, trước hết cần xây dựng Trung tâm Điều hành số vùng TP.HCM mới. Theo đó, trung tâm này phải tích hợp toàn bộ dữ liệu về dân cư, đất đai, giao thông, logistics, cấp nước, môi trường, năng lượng, doanh nghiệp và đầu tư của TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ) trên cùng một nền tảng số thống nhất. Đây sẽ là nền tảng cốt lõi cho điều hành thông minh, dự báo rủi ro và hoạch định chính sách theo thời gian thực.

Thứ hai, cần phát triển các cực đổi mới sáng tạo theo chức năng vùng. TP.HCM cần tập trung vào AI, dữ liệu lớn, tài chính số, công nghệ y sinh và công nghệ đô thị. Bình Dương (cũ) cần phát triển robot, tự động hóa, IoT công nghiệp, vật liệu mới và công nghệ môi trường công nghiệp. Trong khi đó, Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ) cần tập trung vào logistics số, cảng biển thông minh, công nghệ biển, năng lượng tái tạo và quan trắc môi trường biển.

Thứ ba, cần nâng cao năng lực nghiên cứu và phát triển nội sinh thông qua cơ chế đặt hàng nghiên cứu cho các vấn đề lớn của vùng như chống ngập, an ninh nguồn nước, logistics thông minh, cảng xanh, xử lý ô nhiễm công nghiệp, giảm phát thải carbon và phục hồi hệ sinh thái ven biển. Đồng thời, cần thúc đẩy mạnh thương mại hóa kết quả nghiên cứu và phát triển các sản phẩm công nghệ “Make in Vietnam”.

Thứ tư, cần phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ chất lượng cao thông qua liên kết giữa ĐHQG TP.HCM, các trường đại học, viện nghiên cứu, khu công nghệ cao và doanh nghiệp lớn. Đào tạo nhân lực cần tập trung vào các lĩnh vực chiến lược như AI, dữ liệu, bán dẫn, tự động hóa, công nghệ môi trường, logistics số và quản trị đô thị thông minh.

Cuối cùng, GS.TS Nguyễn Văn Phước cho rằng cần hoàn thiện cơ chế chính sách theo hướng cho phép thí điểm công nghệ mới, mua sắm công nghệ theo hiệu quả đầu ra, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư R&D và hỗ trợ startup công nghệ. Đây là điều kiện quan trọng để hình thành môi trường đổi mới sáng tạo năng động và nâng cao năng lực cạnh tranh công nghệ của TP.HCM mới trong dài hạn.

Xác định trình tự ưu tiên trong từng lĩnh vực

ThS Lê Như Hùng - Chủ tịch Hội Khoa học phát triển nguồn nhân lực, nhân tài Việt Nam TP.HCM - đề xuất Thành phố nên xác định trình tự ưu tiên trong từng lĩnh vực phát triển và triển khai công nghệ, tránh dàn trải hàng ngang và chưa tính đúng các nguồn lực khả dụng.

Bên cạnh đó, TP.HCM cần nhanh chóng dành các nguồn lực để sớm phát triển và triển khai được "Chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và người tài nhằm nâng cao năng lực khoa học và công nghệ TP.HCM giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn 2050". Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP.HCM, Hội Khoa học phát triển nguồn nhân lực, nhân tài Việt Nam - TP.HCM có thể là các đơn vị đầu mối để thực hiện đề án này.

TP.HCM cần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và người tài đặt trọng tâm vào nội lực; hợp tác quốc tế phù hợp là quan trọng và cần thiết.