Đề xuất đưa chính sách thu hút, đãi ngộ nhân tài vào Luật Đô thị đặc biệt

Ngày 20/5, ĐHQG TP.HCM phối hợp cùng Học viện Chính trị Khu vực II tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia "Thị thực nhân tài và chính sách thu hút nguồn lực chất lượng cao phục vụ phát triển đất nước".

Một công chức TP.HCM phục vụ dân gấp 3,2 lần bình quân cả nước

Tại hội thảo, TS Phạm Thành Nhân – Phó Giám đốc Sở Nội vụ TP.HCM – cho biết sau sáp nhập, TP.HCM hình thành một siêu đô thị với quy mô dân số lên tới 14 triệu dân, đóng vai trò là hạt nhân và là đầu tàu kinh tế không thể thay thế của cả quốc gia. Tuy nhiên, quy mô đô thị càng lớn thì áp lực đặt lên vai bộ máy quản lý hành chính công quyền lại càng nặng nề.

TS Phạm Thành Nhân cho rằng thành phố đang phải đối mặt với một thực tế khách quan nhưng vô cùng khốc liệt: mô hình quản trị truyền thống đang bị kéo căng tới mức giới hạn và nếu không có những giải pháp mang tính đột phá về mặt con người, bộ máy sẽ đứng trước nguy cơ quá tải.

Hiện nay, tính bình quân trên đầu người, một biên chế cán bộ công chức của TP.HCM đang phải gánh vác và phục vụ số lượng người dân cao gấp 3,2 lần so với mức bình quân chung của cả nước. Áp lực công việc cực kỳ lớn trong khi cơ chế đãi ngộ còn nhiều hạn chế đã dẫn đến làn sóng dịch chuyển nhân lực mạnh mẽ từ khu vực công sang khu vực tư.

Chỉ tính riêng giai đoạn từ năm 2020 - 2023, hơn 9.400 cán bộ, công chức, viên chức xin thôi việc. Điều đáng quan ngại sâu sắc là làn sóng này chủ yếu tập trung vào nhóm độ tuổi từ 35 đến 40 – đây chính là độ chín về cả năng lực chuyên môn lẫn kinh nghiệm thực tiễn của một người cán bộ.

Song song với đó, chất lượng nguồn nhân lực trình độ cao trong bộ máy hành chính của chúng ta hiện nay đang ở mức báo động khi tỷ lệ nhân sự có học vị Tiến sĩ chỉ chiếm một khoảng khiêm tốn từ 0,5% đến 1,1%.

Sự thiếu hụt trầm trọng các chuyên gia dẫn dắt trong các lĩnh vực mũi nhọn đang trở thành rào cản trực tiếp, làm chậm tiến trình hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững và xây dựng đô thị thông minh của Thành phố.

Nhiều ưu đãi nhưng khó cạnh tranh với doanh nghiệp đa quốc gia

TS Phạm Thành Nhân cho biết Thành phố đã chủ động tìm kiếm lối ra bằng việc ban hành Nghị quyết số 27/2023/NQ-HĐND. Nghị quyết đã thiết lập một hệ thống chính sách đãi ngộ vượt trội, phá vỡ những quy định xơ cứng của cơ chế lương hành chính hiện hành.

"Chúng ta sẵn sàng đưa ra mức trợ cấp ban đầu lên đến 100 triệu đồng cho các chuyên gia khi đồng ý về cống hiến cho Thành phố. Mức thu nhập hàng tháng cũng được linh hoạt thiết kế dao động từ 30 triệu đến 100 triệu đồng tùy theo tính chất đóng góp và vị trí công tác", TS Phạm Thành Nhân chia sẻ.

Đặc biệt, nhằm khơi dậy khát vọng cống hiến và tinh thần đổi mới sáng tạo, Thành phố áp dụng chính sách thù lao bằng 5% giá trị của các công trình nghiên cứu được nghiệm thu, hoặc thưởng tối đa lên đến 1 tỷ đồng cho các thành tích đặc biệt xuất sắc. Ngoài ra, để các chuyên gia yên tâm cống hiến mà không phải lo toan về gánh nặng an cư, chính sách hỗ trợ tiền thuê nhà ở mức 7 triệu đồng/tháng cũng đã được đưa vào thực hiện

Sau một thời gian triển khai, những quả ngọt đầu tiên của Nghị quyết 27 đã bắt đầu xuất hiện. Thành phố bước đầu thu hút được 10 chuyên gia, nhà khoa học cho các ngành công nghệ mũi nhọn tại Thành phố.

Bên cạnh những kết quả đạt được, TS Phạm Thành Nhân cũng nhìn nhận quá trình thực thi chính sách vẫn đang vấp phải những nút thắt và rào cản mang tính hệ thống cần phải tháo gỡ ngay lập tức.

TS Phạm Thành Nhân nhận định rào cản lớn nhất hiện nay chính là sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt từ khu vực kinh tế tư nhân và các tập đoàn FDI. Dù Nghị quyết 27 đã có nhiều ưu đãi, nhưng nếu xét về tổng thể môi trường sống, không gian làm việc tự do và tính linh hoạt trong thu nhập, chúng ta vẫn đang ở thế yếu hơn so với các doanh nghiệp đa quốc gia.

Đáng quan ngại hơn, hệ thống quy trình thủ tục hành chính hiện tại của chúng ta vẫn còn rất rườm rà. Các quy định liên quan đến thủ tục xuất nhập cảnh, cấp giấy phép lao động và phê duyệt hồ sơ đối với người nước ngoài hoặc Việt kiều còn quá phức tạp, qua nhiều tầng nấc trung gian, vô hình trung làm giảm đi động lực và sự hào hứng cống hiến của các chuyên gia quốc tế.

Đề xuất 5 nhóm giải pháp

Để bứt phá mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới, không thể tiếp tục tư duy theo lối mòn hành chính cũ. TS Phạm Thành Nhân cho rằng Thành phố cần tập trung triển khai 5 nhóm giải pháp.

Thứ nhất, phân cấp triệt để thẩm quyền tuyển chọn chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng đặc biệt, cho phép người đứng đầu cơ quan, đơn vị có nhu cầu thu hút được tự thành lập Hội đồng thu hút, tuyển chọn chuyên gia và ban hành kế hoạch tuyển chọn theo ủy quyền của UBND Thành phố. Quy trình mới này cắt giảm hoàn toàn bước trung gian phải gửi báo cáo trình Chủ tịch UBND Thành phố phê duyệt chỉ tiêu thu hút như trước đây.

Thứ hai, bổ sung các chính sách theo hướng tạo môi trường làm việc lý tưởng cho chuyên gia nước ngoài chứ không chỉ dừng lại ở việc cung cấp mức thu nhập cao, vượt trội. Cần chú trọng hỗ trợ một phần chi phí thuê nhà ở, phương tiện đi lại, đồng thời tạo điều kiện pháp lý ưu tiên để gia đình, con em của các chuyên gia nước ngoài, kiều bào được tiếp cận thuận tiện với các dịch vụ giáo dục, y tế chất lượng cao (các trường quốc tế, bệnh viện chất lượng cao) khi đến sinh sống và làm việc tại Việt Nam.

Thứ ba, tạo điều kiện hỗ trợ pháp lý toàn diện cho chuyên gia nước ngoài, quy định rõ trách nhiệm của cơ quan tiếp nhận trong việc chủ động hỗ trợ chuyên gia nước ngoài và kiều bào thực hiện nhanh chóng các thủ tục hành chính về giấy phép lao động, thị thực và xác minh nhân thân.

Thứ tư, cơ cấu lại Hội đồng tuyển chọn chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng đặc biệt: Thành phần Hội đồng tuyển chọn được quy định linh hoạt gồm số lẻ thành viên, bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa đơn vị sử dụng, các cơ quan quản lý nhà nước và các chuyên gia độc lập từ các viện nghiên cứu, trường đại học uy tín.

Thứ năm, thể chế hoá nội dung chính sách thu hút vào Luật Đô thị đặc biệt, trong đó quy định Hội đồng nhân dân Thành phố quy định chính sách thu hút, trọng dụng, đào tạo, bồi dưỡng và các chính sách đãi ngộ khác đối với chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý, tổng công trình sư, kiến trúc sư trưởng, người có tài năng, chuyên môn, trình độ cao (trong và ngoài nước) vào làm việc tại cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp thuộc phạm vi Thành phố quản lý, phù hợp với nhu cầu tuyển dụng của Thành phố.

Thị thực nhân tài là công cụ cạnh tranh quốc gia

GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai - Giám đốc ĐHQG TP.HCM - nhấn mạnh thị thực nhân tài không nên được nhìn nhận đơn thuần là một chính sách nhập cư hay một thủ tục hành chính, mà cần được xem là một công cụ chiến lược trong cạnh tranh quốc gia về nhân tài.

Giám đốc ĐHQG TP.HCM cho rằng, từ kinh nghiệm quốc tế, nhiều quốc gia thành công không chỉ thu hút nhân tài bằng chế độ đãi ngộ tài chính mà còn bằng cả một hệ sinh thái đồng bộ gồm cơ chế thị thực linh hoạt, môi trường học thuật cởi mở, hạ tầng nghiên cứu hiện đại, cơ hội khởi nghiệp và thương mại hóa, quyền lợi cho gia đình đi cùng cùng chất lượng sống hấp dẫn.

"Xu hướng hiện nay không chỉ dừng ở đào tạo nguồn nhân lực mà chuyển sang quản trị toàn bộ dòng chảy nhân tài, từ phát hiện, thu hút, dịch chuyển, tuần hoàn, giữ chân đến phát huy nguồn lực chất lượng cao", GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai nhấn mạnh.