Chuẩn hóa lĩnh vực phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ để dẹp loạn thẩm mỹ chui

Hội thảo “Thẩm mỹ an toàn: Từ pháp lý đến thực hành y khoa”, do báo Tiền phong tổ chức ngày 12/5, đã thảo luận các vấn đề pháp lý, tiêu chuẩn chuyên môn và giải pháp bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực thẩm mỹ hiện nay.

Những năm gần đây, ngành thẩm mỹ tại Việt Nam đang "bùng nổ", kéo theo sự mở rộng nhanh chóng của các loại hình dịch vụ, từ bệnh viện chuyên khoa, phòng khám đến các cơ sở chăm sóc sắc đẹp.

Việt Nam: Mỗi năm, 25.000 - 35.000 ca biến chứng do thẩm mỹ

Trình bày tại hội thảo, Luật sư Vi Thị Phường - Đoàn luật sư thành phố Đồng Nai, cho biết, theo thống kê, thị trường làm đẹp và chăm sóc cá nhân tại Việt Nam đạt khoảng 2,74 tỷ USD trong năm 2025 và tiếp tục tăng trưởng ở mức khoảng 3,31 tỷ USD/năm cho đến năm 2029.

“Trước đây, hoạt động làm đẹp chủ yếu là các phương pháp chăm sóc truyền thống như chăm sóc da, massage thư giãn hoặc cắt tóc tạo kiểu. Hiện nay, hàng loạt cơ sở làm đẹp đã xuất hiện trên thị trường với nhiều tên gọi khác nhau như spa, viện chăm sóc da, thẩm mỹ viện, viện thẩm mỹ, cơ sở thẩm mỹ công nghệ cao, phòng khám chuyên khoa thẩm mỹ và bệnh viện thẩm mỹ.

Nhiều người dân vẫn nhầm lẫn các loại hình này, đặc biệt khó phân biệt đâu là cơ sở chăm sóc sắc đẹp thông thường, đâu là cơ sở khám chữa bệnh chuyên ngành thẩm mỹ.

Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến nhiều trường hợp lựa chọn cơ sở không phù hợp, sử dụng dịch vụ vượt quá khả năng chuyên môn của cơ sở và phải gánh chịu những hậu quả nghiêm trọng về sức khỏe”, Luật sư Vi Thị Phường nói.

BS.CKII Đào Văn Sinh - Trưởng Đại diện Văn phòng Bộ Y tế tại TP.HCM, cũng cho biết: “Ước tính, quy mô thị trường làm đẹp tại Việt Nam đã đạt hàng tỷ USD và tiếp tục tăng trưởng ở mức hai con số mỗi năm. Đi cùng với sự phát triển đó là những vấn đề đáng lo ngại.

Theo các báo cáo chuyên ngành, mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 25.000 đến 35.000 ca biến chứng liên quan đến thẩm mỹ, cho thấy những rủi ro đang hiện hữu trong thị trường này”.

Tại hội thảo, theo PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Vân, Chủ tịch Hội Phẫu thuật Tạo hình thẩm mỹ TPHCM, mỗi năm Việt Nam có khoảng 250.000 ca phẫu thuật thẩm mỹ, nên số ca biến chứng trong thẩm mỹ ghi nhận mỗi năm như vậy đã trở thành vấn đề đáng lo ngại của y tế công cộng.

“Biến chứng phần lớn xuất hiện do làm đẹp tại các cơ sở hoạt động “thẩm mỹ chui”, không phép. Trong đó biến chứng vùng mũi chiếm tỷ lệ cao nhất với 42,6%, tiếp theo là vùng mặt (20%) và ngực (18%). Biến chứng từ nhẹ như bầm tím, tụ dịch đến nặng như nhiễm trùng hoại tử, suy đa cơ quan, sốc phản vệ hay tử vong.

Đặc biệt, huyết khối tĩnh mạch sâu - thuyên tắc phổi (DVT-PE) có nguy cơ tử vong từ 21 - 23,1%, thường gặp trong phẫu thuật tạo hình thành bụng. Hội chứng thuyên tắc mỡ sau hút mỡ, cấy mỡ khối lượng lớn cũng có tỷ lệ tử vong cao, từ 10 - 15%.

Ngoài ra, các biến chứng nguy hiểm khác, gồm thủng tạng rỗng khi hút mỡ gây viêm phúc mạc, ngộ độc thuốc tê do dùng quá liều hoặc tiêm nhầm mạch máu”, PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Vân nói.

Theo ông, nguyên nhân xuất phát từ nhiều yếu tố như cơ sở không phép, người thực hiện không phải bác sĩ chuyên khoa, lạm dụng phối hợp quá nhiều kỹ thuật trong một ca mổ, thiếu tiêu chuẩn hồi sức cấp cứu. Ngoài ra, người bệnh có bệnh nền, béo phì hoặc hút thuốc lá cũng làm tăng nguy cơ tai biến.

Ông đã chia sẻ nhiều trường hợp biến chứng sau khi thực hiện thẩm mỹ điển hình: “Một phụ nữ 36 tuổi bị viêm phúc mạc toàn thể sau hút mỡ và tạo hình thành bụng. Khi chuyển đến Bệnh viện Quân y 175, bệnh nhân trong tình trạng sốc nhiễm trùng. Bệnh nhân phải trải qua nhiều cuộc phẫu thuật cắt lọc hoại tử, ghép da và điều trị kéo dài hơn 100 ngày mới qua cơn nguy kịch nhưng để lại di chứng nặng nề.

Hay, một trường hợp khác là nữ bệnh nhân 64 tuổi tử vong sau khi thực hiện cùng lúc nhiều thủ thuật như cắt mí, đặt túi ngực, hút mỡ và tạo hình thành bụng. Sau mổ hai ngày, bệnh nhân đột ngột khó thở, tụt huyết áp, được xác định bị thuyên tắc phổi, suy đa cơ quan và không qua khỏi dù đã hồi sức tích cực”.

Ông cảnh báo xu hướng “phi y khoa hóa” thẩm mỹ đang diễn ra đáng báo động. nhiều các ca tắc mạch, hoại tử, mù mắt... sau tiêm filler đã xảy ra. Nhiều ca biến chứng cũng được ghi nhận như nhiễm trùng, biến dạng chức năng, tắc mạch hay hoại tử ngực sau bơm filler nâng ngực…

Vì sao nhiều biến chứng như vón cục, nhiễm trùng hay tắc mạch thường xảy ra sau khi tiêm filler đến như vậy?

Chia sẻ thêm tại hội thảo, Theo BS.CKI Thái Như Ngọc, Phụ trách da liễu của hệ thống thẩm mỹ Linh Anh, bốn nguyên nhân gây biến chứng nghiêm trọng bao gồm: Một, người tiêm sai tư cách - nhân viên spa, kỹ thuật viên, không có chứng chỉ bác sĩ chuyên khoa; hai là cơ sở không phép - spa, làm tại nhà…, vi phạm Nghị định 96/2023 - Quy định chi tiết một số điều của Luật Khám bệnh, chữa bệnh.

"Bên cạnh đó, có thể do người sử dụng đã mua phải những sản phẩm trôi nổi - silicon lỏng, filler trộn, không được Bộ Y tế cấp phép. Việc đến các spa để tiêm filler có thể dẫn đến nguyên nhân thứ tư là kỹ thuật sai - tiêm trúng động mạch, đặc biệt ở 5 vùng tử thần: glabella (giữa hai lông mày, phía trên sống mũi), trán, mũi, rãnh nhăn cười, thái dương", BS Như Ngọc nói.

Những sai phạm này còn gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín chung của ngành y tế, đặc biệt là các cơ sở hành nghề chân chính, tuân thủ đúng quy định pháp luật và chuẩn mực chuyên môn. Những hậu quả không chỉ dừng lại ở tổn thương sức khỏe, mà còn ảnh hưởng nặng nề đến tâm lý, kinh tế của người dân, thậm chí có trường hợp để lại di chứng suốt đời.

Để giảm biến chứng, theo PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Vân, cần siết chặt quản lý hoạt động thẩm mỹ, tăng cường sàng lọc bệnh nhân, tuân thủ quy trình chuyên môn và nâng cao trách nhiệm của người hành nghề. Đồng thời, các cơ sở phải có phác đồ xử lý biến chứng rõ ràng, không bỏ rơi bệnh nhân khi xảy ra sự cố.

Cần xử lý nghiêm quảng cáo sai phạm liên quan đến thẩm mỹ

Cũng theo PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Vân, hiện nay, nhiều người dân đang có tâm lý xem phẫu thuật thẩm mỹ là thủ thuật đơn giản do bị tác động bởi những quảng cáo “có cánh” trên mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến.

“Người dân thường nghĩ làm thẩm mỹ là nhẹ nhàng, đơn giản, không có gì nguy hiểm. Nhưng thực tế, bất kỳ can thiệp nào xâm lấn vào cơ thể cũng tiềm ẩn nguy cơ biến chứng, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng”, PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Vân cảnh báo.

Đồng tình với quan điểm trên, PGS.TS.BS.CKII Phan Minh Hoàng, Phó Chủ tịch Hội Thầy Thuốc trẻ Việt Nam - Chủ tịch Hội Thầy Thuốc trẻ TPHCM - Phó Chủ tịch Hội Thẩm mỹ TPHCM, nói thêm rằng, tất cả cơ sở y tế, từ bệnh viện công lập, bệnh viện tư nhân cho tới các phòng khám, tất cả nội dung quảng cáo đều phải nộp cho Sở Y tế thẩm định và cấp phép trước khi đăng tải trên các phương tiện truyền thông.

“Chúng tôi cho rằng cần xử lý nghiêm các trường hợp quảng cáo sai sự thật hoặc quảng bá dịch vụ vượt quá phạm vi được cấp phép, đặc biệt lĩnh vực thẩm mỹ. Đây là vấn đề rất quan trọng nhằm bảo vệ người dân.

Hình ảnh quảng cáo cũng cần được kiểm soát, tránh chỉnh sửa quá mức gây hiểu lầm cho khách hàng. Người dân cần chủ động tìm hiểu xem cơ sở đó đã được Sở Y tế công khai giấy phép hoạt động hay chưa trước khi sử dụng dịch vụ.

Quan trọng hơn là nâng cao nhận thức của người dân. Nhiều tai biến hiện nay xảy ra do tâm lý tin vào quảng cáo ‘giá rẻ, chất lượng cao’, hoặc những lời cam kết như ‘bảo hành trọn đời’. Chúng tôi không mong muốn bệnh nhân phải quay lại xử lý biến chứng hay ‘bảo hành’ kéo dài", PGS.TS.BS.CKII Phan Minh Hoàng nói.

Điều trị hay phẫu thuật thẩm mỹ phải hiệu quả và an toàn

Trao đổi trong hội thảo, theo TS.BS Richard Huy - Giám đốc chuyên môn Bệnh viện thẩm mỹ Kangnam, việc một bác sĩ dám từ chối bệnh nhân khi họ đưa ra những yêu cầu phẫu thuật không hợp lý là minh chứng cho bản lĩnh và đạo đức nghề nghiệp, nhất là trong bối cảnh áp lực kinh tế dễ khiến người ta lạm dụng chỉ định.

“Thứ nhất là từ chối khi không có chỉ định phẫu thuật, chẳng hạn như trường hợp bệnh nhân có ít mỡ bụng nhưng vẫn đòi hỏi phải hút mỡ. Thứ hai là từ chối vì mục tiêu an toàn, đặc biệt khi bệnh nhân muốn thực hiện cùng lúc quá nhiều thủ thuật gây nguy hiểm đến tính mạng.

Thứ ba là từ chối khi tiên lượng kết quả không thể đạt được như kỳ vọng quá cao của người bệnh. Nếu bác sĩ không khéo léo tư vấn mà cứ dấn thân vào những ca khó vượt tầm, kết quả cuối cùng sẽ chỉ là sự sa lầy và rủi ro cho cả đôi bên,” TS.BS Richard Huy cho biết.

Đây cũng là điều PGS.TS.BS.CKII Phan Minh Hoàng đề cập đến. Ông nhấn mạnh: “Người dân có thể quan tâm đến vẻ đẹp, nhưng với người làm chuyên môn, chúng tôi quan tâm đến sức khỏe và sự an toàn của bệnh nhân gấp nhiều lần.

Những người làm chuyên môn sẽ cần “chuẩn hóa điều kiện hành nghề”. Chỉ những bác sĩ có chứng chỉ chuyên khoa phù hợp mới được thực hiện kỹ thuật tại phòng khám chuyên khoa thẩm mỹ, phòng khám da liễu hoặc bệnh viện được cấp phép hoạt động đúng danh mục kỹ thuật”.

Tại các phòng khám, các bác sĩ chỉ được phép thực hiện những kỹ thuật rất giới hạn. Ngay cả những thủ thuật có hỗ trợ tiền mê cũng không được phép thực hiện tùy tiện tại phòng khám.

Tuy nhiên, PGS.TS.BS.CKII Phan Minh Hoàng nêu lên một thực trạng rằng, hiện nay vẫn có một số cơ sở thực hiện vượt phạm vi cho phép thông qua việc phối hợp với một số bác sĩ chuyên ngành nhưng không đăng ký hành nghề chính thức tại cơ sở đó.

Phẫu thuật tạo hình nhằm mang lại vẻ đẹp cho người bệnh, nhưng sức khỏe và sự an toàn luôn là yếu tố được đặt lên hàng đầu.

“Về lâu dài, cần xây dựng một nền văn hóa làm đẹp an toàn, minh bạch và có trách nhiệm. Khi người dân hiểu đúng, biết tự bảo vệ mình, các cơ sở hoạt động trái phép sẽ rất khó tồn tại nếu công tác truyền thông và chuyên môn cùng phối hợp đồng bộ,” PGS.TS.BS.CKII Phan Minh Hoàng phát biểu.