Thành phố Hồ Chí Minh: Nửa thế kỷ vững bước mang tên Bác

Bước vào năm 2025, với việc hợp nhất Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu để hình thành TP.HCM mới, thành phố đang đứng trước cơ hội lịch sử để trở thành một siêu đô thị quốc tế, trung tâm kinh tế - tài chính, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực Đông Nam Á.

Vượt khó cùng thành phố mang tên Bác

Ngày 2/7/1976, tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa VI của nước Việt Nam thống nhất, nghị quyết đổi tên thành phố Sài Gòn - Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh được thông qua. Đây không chỉ là sự ghi nhận những đóng góp to lớn của vùng đất Sài Gòn - Gia Định trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc mà còn thể hiện tình cảm kính yêu, lòng biết ơn sâu sắc của nhân dân cả nước đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Từ dấu mốc lịch sử ấy, TP.HCM bước vào một hành trình mới với vô vàn khó khăn. Hậu quả chiến tranh còn nặng nề, nền kinh tế vận hành theo cơ chế kế hoạch hóa tập trung bộc lộ nhiều hạn chế, đời sống người dân gặp nhiều thiếu thốn. Thành phố phải đối mặt với những bài toán cấp bách về lương thực, việc làm, sản xuất và an sinh xã hội.

Tuy nhiên, chính trong hoàn cảnh gian khó đó, bản lĩnh và tinh thần năng động của vùng đất phương Nam đã được khơi dậy mạnh mẽ. Những năm cuối thập niên 1970 và đầu thập niên 1980, TP.HCM mạnh dạn tìm kiếm các giải pháp mới để tháo gỡ khó khăn từ thực tiễn. Thành phố chủ động thu mua lương thực theo giá thị trường, mở rộng liên kết với các địa phương, tìm nguồn nguyên liệu cho sản xuất và tạo điều kiện để các cơ sở kinh tế duy trì hoạt động.

Những cách làm sáng tạo ấy không chỉ giúp thành phố vượt qua giai đoạn khó khăn mà còn góp phần hình thành những luận cứ thực tiễn quan trọng cho công cuộc đổi mới của đất nước sau này. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng TP.HCM chính là một trong những nơi khởi nguồn của tư duy đổi mới kinh tế tại Việt Nam.

Nhìn lại chặng đường đã qua, có thể thấy thành phố mang tên Bác không chỉ vượt khó bằng ý chí mà còn bằng khả năng đổi mới tư duy, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm. Đó chính là nền tảng tạo nên sức bật của TP.HCM trong suốt 50 năm phát triển.

Đầu tàu kinh tế của cả nước

Từ những nỗ lực vượt khó ban đầu, TP.HCM từng bước vươn lên trở thành trung tâm kinh tế lớn nhất Việt Nam. Nhiều mô hình phát triển mang tính đột phá được hình thành từ thực tiễn thành phố rồi lan tỏa ra cả nước.

Một trong những dấu ấn tiêu biểu là sự ra đời của Khu chế xuất Tân Thuận năm 1991 - khu chế xuất đầu tiên của Việt Nam. Thành công của mô hình này đã mở đường cho quá trình thu hút đầu tư nước ngoài, phát triển công nghiệp xuất khẩu và hội nhập kinh tế quốc tế.

Tiếp đó, hàng loạt khu công nghiệp, khu chế xuất được hình thành, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại. TP.HCM dần trở thành trung tâm thương mại, dịch vụ, tài chính và đầu tư lớn nhất cả nước.

Cùng với phát triển kinh tế, thành phố cũng không ngừng mở rộng không gian đô thị. Sự ra đời của Khu đô thị Phú Mỹ Hưng, Khu đô thị mới Thủ Thiêm cùng nhiều công trình hạ tầng trọng điểm như đại lộ Nguyễn Văn Linh, đại lộ Võ Văn Kiệt, hầm vượt sông Sài Gòn, các tuyến vành đai, hệ thống cầu kết nối liên vùng đã tạo nên diện mạo mới cho thành phố.

Đặc biệt, việc tuyến Metro số 1 chính thức vận hành thương mại cuối năm 2024 đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong lịch sử phát triển giao thông đô thị. Không chỉ giải quyết nhu cầu đi lại của người dân, metro còn mở ra tư duy phát triển đô thị hiện đại dựa trên giao thông công cộng, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Trong nhiều năm liền, TP.HCM luôn đóng góp khoảng một phần tư tổng thu ngân sách quốc gia, là địa phương dẫn đầu cả nước về thu hút đầu tư nước ngoài, hoạt động xuất nhập khẩu và quy mô kinh tế. Vai trò đầu tàu ấy không chỉ được thể hiện qua các con số tăng trưởng mà còn ở khả năng dẫn dắt, tạo động lực cho cả vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và nền kinh tế quốc gia.

Bước vào kỷ nguyên siêu đô thị

Nếu như giai đoạn 1976 - 2025 là hành trình xây dựng và khẳng định vị thế đầu tàu kinh tế của cả nước, thì từ ngày 1/7/2025, TP.HCM chính thức bước sang một chương phát triển mới với quy mô và tầm vóc chưa từng có.

Theo Nghị quyết của Quốc hội, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu được hợp nhất vào TP.HCM, hình thành đơn vị hành chính mới mang tên Thành phố Hồ Chí Minh. Đây được xem là một trong những quyết sách có ý nghĩa chiến lược đặc biệt trong tiến trình phát triển vùng Đông Nam Bộ.

Sau hợp nhất, TP.HCM trở thành đô thị đặc biệt có diện tích khoảng 6.722 km², quy mô dân số hơn 14 triệu người và gồm 168 đơn vị hành chính cấp xã, phường, đặc khu. Không gian phát triển của thành phố được mở rộng đáng kể, kết nối trung tâm tài chính - thương mại hiện hữu với các vùng công nghiệp công nghệ cao của Bình Dương và hệ thống cảng biển, logistics, dịch vụ du lịch biển của Bà Rịa - Vũng Tàu.

Sự kết nối này tạo nên một cấu trúc kinh tế hoàn chỉnh hiếm có ở Việt Nam: từ trung tâm tài chính, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo đến công nghiệp chế biến, chế tạo hiện đại và hệ thống cảng biển nước sâu quy mô lớn. Với quy mô kinh tế hơn 123 tỷ USD, TP.HCM mới tiếp tục giữ vai trò đầu tàu tăng trưởng của cả nước, đồng thời trở thành một trong những vùng đô thị có quy mô kinh tế lớn nhất Đông Nam Á.

Các chuyên gia nhận định việc mở rộng không gian phát triển không đơn thuần là thay đổi địa giới hành chính mà còn tạo nền tảng để hình thành một siêu đô thị quốc tế có sức cạnh tranh toàn cầu. Đây sẽ là trung tâm kinh tế, tài chính, logistics, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu của Việt Nam trong nhiều thập niên tới.

Trung tâm đổi mới sáng tạo và khoa học - công nghệ hàng đầu

Không chỉ dẫn đầu về kinh tế, TP.HCM còn là trung tâm khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo lớn nhất cả nước. Năm 2001, Công viên Phần mềm Quang Trung được thành lập, trở thành khu công nghệ thông tin tập trung đầu tiên của Việt Nam. Đây là nơi góp phần đào tạo nguồn nhân lực công nghệ thông tin chất lượng cao, thúc đẩy sự phát triển của ngành phần mềm và dịch vụ số.

Sau đó, Khu Công nghệ cao TP.HCM trở thành biểu tượng cho chiến lược phát triển kinh tế tri thức của thành phố. Với hàng chục tỷ USD vốn đầu tư và sự hiện diện của nhiều tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới, khu công nghệ cao đã góp phần đưa TP.HCM trở thành trung tâm sản xuất công nghệ hiện đại của cả nước.

Hiện nay, thành phố là nơi tập trung hàng trăm viện nghiên cứu, trường đại học, trung tâm nghiên cứu - phát triển cùng hệ sinh thái khởi nghiệp năng động nhất Việt Nam. Nhiều startup công nghệ, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và quỹ đầu tư quốc tế đã chọn TP.HCM là điểm đến để phát triển.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, TP.HCM tiếp tục đi đầu trong xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số. Nhiều ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và công nghệ số đang được triển khai trong quản lý đô thị, cung cấp dịch vụ công và phục vụ người dân.

Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia tiếp tục mở ra những cơ hội mới để thành phố phát huy vai trò tiên phong. Với nền tảng về nguồn nhân lực chất lượng cao và môi trường đổi mới sáng tạo năng động, TP.HCM được kỳ vọng trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo tầm khu vực trong tương lai gần.

Giữ vững vai trò tiên phong của cả nước

Nhìn lại chặng đường nửa thế kỷ qua, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng thành tựu lớn nhất của TP.HCM không chỉ nằm ở tốc độ tăng trưởng hay quy mô kinh tế mà còn ở việc luôn giữ vai trò tiên phong trong những thời điểm bước ngoặt của đất nước.

PGS.TS Hà Minh Hồng, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử TP.HCM, nguyên Trưởng khoa Lịch sử Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG TP.HCM), cho rằng việc thành phố được vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là sự ghi nhận những đóng góp to lớn của vùng đất Sài Gòn - Gia Định mà còn là sự trao gửi một trách nhiệm đặc biệt.

Theo ông Hồng, TP.HCM là địa phương duy nhất trong cả nước mang tên Bác Hồ. Vì vậy, mỗi bước phát triển của thành phố luôn gắn với kỳ vọng phải xứng đáng với danh xưng thiêng liêng ấy. Trong suốt 50 năm qua, thành phố đã nhiều lần đi trước, mở đường cho các chủ trương đổi mới về kinh tế, khoa học - công nghệ, quản lý đô thị và hội nhập quốc tế.

Trong khi đó, PGS.TS Phan Xuân Biên, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, nguyên Trưởng Ban Tư tưởng – văn hóa Thành ủy TP.HCM, nhìn nhận hành trình 50 năm qua là quá trình khẳng định bản lĩnh, ý chí và khát vọng vươn lên của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân thành phố.

Theo ông Biên, từ những quyết sách đổi mới xuất phát từ thực tiễn trong giai đoạn hậu chiến đến những thành tựu về công nghiệp hóa, đô thị hóa và hội nhập quốc tế ngày nay, TP.HCM luôn thể hiện tinh thần tiên phong, sáng tạo và trách nhiệm đối với sự phát triển chung của đất nước.

Dấu ấn của một thành phố vì người dân

Nếu những công trình hiện đại và các chỉ số kinh tế phản ánh sức mạnh phát triển của thành phố, thì con người mới là thước đo đầy đủ nhất cho hành trình 50 năm mang tên Bác.

PGS.TS Nguyễn Xuân Tế, Tổng Biên tập Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Văn Lang, cho rằng dấu ấn nổi bật nhất của TP.HCM chính là sự kiên trì theo đuổi mục tiêu phát triển vì hạnh phúc của nhân dân. Đây cũng là biểu hiện sinh động của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn xây dựng và phát triển thành phố.

Trong suốt quá trình phát triển, TP.HCM luôn chú trọng đầu tư cho giáo dục, y tế, an sinh xã hội, giảm nghèo bền vững và nâng cao chất lượng sống của người dân. Từ các chương trình chăm lo người yếu thế đến việc mở rộng cơ hội học tập, tiếp cận dịch vụ y tế và cải thiện môi trường sống, mục tiêu cuối cùng vẫn là nâng cao chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của người dân.

Bên cạnh sự năng động và sáng tạo, nghĩa tình cũng là giá trị làm nên bản sắc riêng của thành phố mang tên Bác. Truyền thống sẻ chia với đồng bào cả nước trong thiên tai, dịch bệnh; tinh thần tương thân tương ái trong cộng đồng; những chương trình chăm lo người nghèo, công nhân, người lao động khó khăn đã trở thành nét đẹp văn hóa của TP.HCM.

Nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh. Từ một đô thị chịu nhiều tổn thất sau chiến tranh, TP.HCM đã vươn lên trở thành trung tâm kinh tế, khoa học - công nghệ, giáo dục, y tế và đổi mới sáng tạo hàng đầu cả nước. Hành trình ấy không chỉ được đo bằng những công trình hiện đại hay những con số tăng trưởng ấn tượng mà còn được ghi dấu bằng khát vọng vươn lên không ngừng của hàng triệu người dân thành phố.

Bước vào kỷ nguyên phát triển mới với tầm vóc của một siêu đô thị quốc tế, TP.HCM hôm nay đang đứng trước những cơ hội lớn lao để tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu của cả nước. Với truyền thống năng động, sáng tạo, nghĩa tình và tinh thần tiên phong được hun đúc suốt 50 năm qua, thành phố mang tên Bác được kỳ vọng sẽ tiếp tục viết nên những trang sử mới, xứng đáng với niềm tin yêu của nhân dân cả nước và khát vọng phát triển hùng cường của dân tộc Việt Nam.