Khoa học phổ thông trong ký ức một người làm khoa học

Những năm 1980, khi internet còn là khái niệm xa lạ và truyền hình chủ yếu dành cho các chương trình thời sự, phim ảnh, báo in chính là nguồn thông tin quan trọng nhất của người dân. Mỗi lần ghé quầy báo, tôi thường tìm mua Khoa học phổ thông. Với một kỹ sư trẻ đang công tác trong lĩnh vực công nghiệp, tờ báo mang đến cho tôi không chỉ những kiến thức chuyên môn mà còn mở ra cánh cửa khám phá nhiều lĩnh vực khác như y học, sinh học, hóa học, điện tử và công nghệ mới.

Điều làm tôi yêu thích Khoa học phổ thông là cách truyền tải tri thức khoa học bằng ngôn ngữ gần gũi, dễ hiểu nhưng vẫn bảo đảm tính chính xác. Mỗi số báo đều chứa đựng những câu chuyện khoa học sinh động, những phát minh mới lạ và những ứng dụng thực tiễn có thể tác động trực tiếp đến đời sống.

Tôi còn nhớ một kỷ niệm đặc biệt gắn với tờ báo này. Khi đó, tôi được giao nhiệm vụ tham gia thiết kế, cải tiến và chế tạo một số thiết bị phục vụ ngành y tế. Một bài viết trên Khoa học phổ thông về các dụng cụ y khoa đã giúp tôi nhận ra rằng trong bối cảnh đất nước còn nhiều khó khăn, nhu cầu về trang thiết bị phục vụ khám chữa bệnh là vô cùng cấp thiết. Từ suy nghĩ đó, tôi cùng đồng nghiệp mạnh dạn nghiên cứu, chế tạo nhiều thiết bị hỗ trợ cho lĩnh vực chấn thương chỉnh hình và vật lý trị liệu.

Nhiều năm sau, khi đọc lại những chia sẻ của PGS.TS.BS Võ Văn Thành, nguyên Trưởng khoa Cột sống A, Bệnh viện Chấn thương Chỉnh hình TP.HCM, tôi rất xúc động khi biết một số thiết bị được chế tạo từ thời kỳ ấy vẫn còn được sử dụng hiệu quả. Đó không chỉ là niềm vui nghề nghiệp mà còn là minh chứng cho giá trị của việc phổ biến tri thức khoa học đến cộng đồng. Đôi khi, một bài báo khoa học có thể khơi mở ý tưởng, tạo động lực và dẫn dắt những người làm chuyên môn đến với những công trình mang lại lợi ích thiết thực cho xã hội.

“

Khoa học phổ thông không chỉ là một tờ báo mà còn là người bạn đồng hành đã góp phần nuôi dưỡng tình yêu khoa học, mở rộng tầm nhìn nghề nghiệp và truyền cảm hứng sáng tạo cho nhiều thế hệ bạn đọc, trong đó có tôi.

TS DƯƠNG MINH TÂM - Nguyên Phó Trưởng Ban Quản lý Khu Công nghệ cao TP.HCM, Phó Chủ tịch Hội Công nghệ Vi mạch Bán dẫn TP.HCM (HSIA).

Trải qua nhiều năm công tác trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ cao và vi mạch bán dẫn, tôi càng thấu hiểu vai trò quan trọng của báo chí khoa học trong việc kết nối giới nghiên cứu với công chúng. Trong hành trình ấy, Khoa học phổ thông đã làm rất tốt sứ mệnh của mình.

Lịch sử của Khoa học phổ thông cũng là một hành trình đáng tự hào. Số báo đầu tiên ra mắt ngày 1/9/1934 tại Sài Gòn, do kỹ sư hóa học ứng dụng Lâm Văn Vãng sáng lập và làm chủ bút. Ngay từ buổi đầu, mục tiêu của tờ báo là phổ biến kiến thức khoa học, y học và nông nghiệp đến đông đảo người dân. Dù phải ngừng xuất bản vào cuối năm 1942 do những biến động của chiến tranh thế giới, tinh thần khai sáng tri thức mà tờ báo theo đuổi vẫn được gìn giữ.

Sau ngày đất nước thống nhất, Khoa học phổ thông là một trong những cơ quan báo chí đầu tiên ở phía Nam được cấp phép hoạt động trở lại. Từ số báo phát hành ngày 15/1/1976, tờ báo tiếp tục đồng hành cùng quá trình phát triển khoa học kỹ thuật của TP.HCM và cả nước.

Đến năm 2022, thực hiện chủ trương quy hoạch báo chí, Báo Khoa học phổ thông được tổ chức lại cùng Tạp chí Thời sự Y học để hình thành Tạp chí Khoa học phổ thông trực thuộc UBND TP.HCM. Đây không chỉ là sự thay đổi về mô hình tổ chức mà còn mở ra một giai đoạn phát triển mới, phù hợp với xu thế truyền thông hiện đại.

Bước vào kỷ nguyên số, tôi cho rằng báo chí khoa học cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của bạn đọc. Trước hết là đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển đồng thời các nền tảng báo in, báo điện tử và các sản phẩm truyền thông đa phương tiện như infographic, podcast, video khoa học. Đây là cách hiệu quả để đưa tri thức đến gần hơn với thế hệ độc giả trẻ.

Bên cạnh đó, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào hoạt động báo chí sẽ giúp nâng cao hiệu quả vận hành tòa soạn, đồng thời cá nhân hóa trải nghiệm tiếp nhận thông tin của người đọc. Tuy nhiên, dù công nghệ có phát triển đến đâu, yếu tố cốt lõi vẫn là chất lượng nội dung và trách nhiệm xã hội của người làm báo.

Tôi cũng kỳ vọng những người làm Tạp chí Khoa học phổ thông sẽ tiếp tục phát huy vai trò là cầu nối giữa giới nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ quan quản lý; đẩy mạnh thông tin về đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và các thành tựu khoa học phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Đồng thời, tạp chí có thể mở rộng hợp tác quốc tế, phát triển các ấn phẩm tiếng Anh và tổ chức nhiều diễn đàn, hội thảo khoa học để kết nối cộng đồng tri thức trong và ngoài nước.

Nhân Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam 21/6, cũng là thời điểm nhìn lại một chặng đường dài phát triển của Khoa học phổ thông, tôi xin gửi lời tri ân chân thành đến các thế hệ nhà báo, biên tập viên, cộng tác viên và những người đã góp phần xây dựng nên thương hiệu Khoa học phổ thông suốt nhiều thập niên qua.

Đối với riêng tôi, Khoa học phổ thông không chỉ là một tờ báo. Đó là người bạn đồng hành đã góp phần nuôi dưỡng tình yêu khoa học, mở rộng tầm nhìn nghề nghiệp và truyền cảm hứng sáng tạo trong suốt hành trình công tác. Tôi tin rằng những giá trị ấy sẽ còn tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa đến nhiều thế hệ bạn đọc trong tương lai.