TTƯT.TS.BS.CKII Hồ Hữu Đức, Trưởng khoa Ngoại tiêu hóa, Bệnh viện Thống Nhất: Vững chuyên môn, đủ đạo đức mới có thể cứu người!
Suýt không còn cơ hội cầm dao phẫu thuật chỉ vì… thuận tay trái, TTƯT.TS.BS.CKII Hồ Hữu Đức đã chứng minh năng lực vượt trội của bản thân bằng đam mê, sự kiên trì khổ luyện và bản lĩnh nghề nghiệp của mình. Trên con đường sự nghiệp, ông luôn tâm niệm: “Chuyên môn giỏi phải song hành cùng đạo đức tốt, những điều tốt đẹp rồi sẽ đến khi bác sĩ hết lòng vì người bệnh”.
Năm 2001, cố GS.TS Nguyễn Mạnh Phan, Nguyên Giám đốc Bệnh viện Thống Nhất đã đến Trung tâm Đào tạo và Bồi dưỡng Cán bộ Y tế TP.HCM (nay là Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch) tìm kiếm tài năng để về đào tạo, phát triển các khối ngoại cho bệnh viện.
Chỉ có 5 suất tuyển dụng với những tiêu chuẩn rất khắt khe về học lực và lý lịch cá nhân. Bác sĩ trẻ Hồ Hữu Đức - học sinh giỏi cấp quốc gia môn Sinh học của trường Nguyễn Thị Minh Khai (TP.HCM), người từng đậu 5 trường đại học - là 1 trong 5 người được chọn.
.jpg)
Tại Bệnh viện Thống Nhất, khi thời gian thử thách sắp hết, ông nhận được lời nhận xét: Có kiến thức chuyên môn tốt nhưng thuận tay trái, không phù hợp để làm bác sĩ ngoại khoa. “Thời gian đó vô cùng căng thẳng. Mọi thứ trước đó với mình đều thuận lợi, tự nhiên đến đây bị khựng lại. Rồi mình sẽ đi đâu, về đâu?”, ông kể về khoảng thời gian rơi vào bế tắc.
Không cam chịu chấp nhận những gì đưa đến, không muốn từ bỏ con đường ngoại khoa đã chọn lựa, ông xin được chứng minh năng lực và cơ hội cuối cùng đã đến: thêm một tháng thử việc với điều kiện phải mổ mở được bằng tay phải. Thế là, chỉ trong vòng một tháng, ông kiên trì luyện tập mổ bằng tay phải, bằng mọi giá chứng minh thực lực của mình. Kết quả: ông đã được nhận vào làm việc chính thức bằng chính bản lĩnh “không đầu hàng”, “trong khuất phục” trước định kiến hoặc là một thử thách “được sắp đặt” cho những người trẻ mới vào đời.
Nhìn lại, ông không hề oán trách thử thách khắc nghiệt năm xưa mà còn thầm cảm ơn vì đã giúp ông trở thành một trong những người hiếm hoi có khả năng mổ mở nhuần nhuyễn bằng cả hai tay, tạo điều kiện thuận lợi khi tiếp cận kỹ thuật mổ nội soi hay mổ robot sau này.
Mẹ mất sớm do bệnh ung thư, cậu học sinh giỏi của trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai, TP.HCM lớn lên bằng tình thương mộc mạc của cha, một người thợ may có tinh thần tự học rất quyết liệt. Thi đậu 5 trường đại học với số điểm 10 tuyệt đối môn Toán, ông đã chọn Trung tâm Đào tạo và Bồi dưỡng Cán bộ Y tế TP.HCM để bắt đầu ước mơ làm bác sĩ, từ lời khuyên của cô giáo dạy môn Sinh học.
Ngoài học tại trường, cậu sinh viên Hồ Hữu Đức còn đi… học ké chương trình lâm sàng của Trường Đại học Y Dược TP.HCM để bổ sung phần thiếu hụt. Ông kể: “Hồi đó áo sinh viên làm gì có logo. Nên mỗi khi có giờ trống, tôi lại qua bên đó, vượt qua ngại ngùng, cố gắng tự trang bị thêm nhiều kiến thức y khoa cho bản thân”.
Rồi khi đi thực tập tại Bệnh viện Bình Dân, ông may mắn được học nhiều hơn từ những người anh, người Thầy tài năng. Bác sĩ tương lai Hồ Hữu Đức khi ấy rất ngưỡng mộ cố giáo sư Văn Tần khi chứng kiến tài nghệ của bậc thầy phẫu thuật và những bài học quý báu mà giáo sư Tần đã ý tứ truyền dạy lại cho thế hệ sau. Bài học đầu tiên chính là sự đam mê trong phẫu thuật, đặc biệt là những ca khó, thứ nhì là sự quyết đoán trên bàn mổ, thứ ba là sự cẩn trọng, xem mọi khâu trong cuộc mổ đều là quan trọng.
PGS.TS Lê Văn Quang, Nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Thống Nhất, người tiên phong mang những kỹ thuật mới như phẫu thuật nội soi cắt dạ dày, đại tràng… về áp dụng tại bệnh viện cũng là một người có nhiều ảnh hưởng đến TS.BS Hồ Hữu Đức, cả về chuyên môn lẫn đạo đức, lối sống của một người thầy thuốc. “Chính những người Thầy đặc biệt ấy càng làm tôi yêu thích ngoại khoa, đặc biệt là ngoại tiêu hóa nên càng phải cố gắng học hỏi, quyết tâm vượt qua những rào cản, khó khăn để theo đuổi con đường đã chọn”, ông chia sẻ.
Trong 15 năm làm việc tại khoa Ngoại tổng quát (trước khi tách thành Khoa Ngoại tiêu hóa và các khoa khác), TS.BS Hồ Hữu Đức nhiều lần được lãnh đạo khoa và bệnh viện tạo điều kiện tham gia các khóa đào tạo trong nước cũng như tu nghiệp tại nước ngoài, nhằm nâng cao năng lực chuyên môn, tiếp cận nền y tế tiên tiến của thế giới.
Sau chuyến tu nghiệp về phẫu thuật tạo hình và phẫu thuật ung thư tại Hoa Kỳ năm 2007 - 2008, thứ ông thu nhận được không chỉ là kiến thức chuyên môn mà còn là cách làm việc chuyên nghiệp. Trở về khoa Ngoại tổng quát, ông có những sự thay đổi quyết liệt, bắt đầu là những việc rất nhỏ, lặng lẽ và gần như… không ai yêu cầu.
Trước mỗi ngày họp Khoa vào thứ sáu hằng tuần, bác sĩ Đức tự mình ngồi lại, mở từng hồ sơ bệnh án, thống kê toàn bộ hoạt động của khoa trong tuần: bao nhiêu ca mổ, ca nào thuận lợi, ca nào có biến chứng, ca nào đặc biệt cần rút kinh nghiệm. Ông tự mua máy ảnh, chụp hình từng ca mổ, từng bản phim chẩn đoán, bền bỉ làm như thế trong nhiều năm.
Dù không ai bắt ép nhưng việc thu thập số liệu, rà soát hồ sơ chính là một cách học chủ động, giúp ông nâng cao năng lực đánh giá toàn diện, rèn giũa tư duy nhận định và phán đoán. Đến nay, hoạt động này đã trở thành việc thường quy của Khoa, cách thực hiện thuận tiện, dễ dàng hơn thời ông tự làm một mình rất nhiều nhưng những gì ông đã làm chính là nền móng.
1/4 thế kỷ công tác tại Bệnh viện Thống Nhất, TS.BS Hồ Hữu Đức có hơn 50 công trình nghiên cứu khoa học với các đề tài liên quan đến phẫu thuật ở người cao tuổi. Đây là sự ghi dấu một hành trình trưởng thành của ông trong chuyên ngành ngoại khoa; là nhiều năm tự tìm tòi, học hỏi để chủ động nâng cao tay nghề của bản thân. Ông làm tới đâu, đọc, viết và nghiên cứu tới đó, chưa từng gián đoạn. Điều đó tạo thành thói quen nghề nghiệp: phải đọc, phải cập nhật theo kịp y văn thế giới để việc điều trị bệnh nhân hiệu quả, an toàn và tốt hơn.
Bác sĩ Đức luôn quan niệm, với ngành y, nếu không cập nhật kiến thức mới, người thầy thuốc sẽ nhanh chóng tụt hậu, không chỉ so với thế giới mà ngay cả với lớp đàn em. Bởi, “mình nói ra những thứ mà các bạn biết hết rồi, các bạn sẽ không phục”. Đó còn là hành trang để một bác sĩ khi tham dự các hội nghị, hội thảo khoa học có thể hiểu được nội dung mà các đồng nghiệp đang trình bày, cũng là nền tảng để bài báo cáo chuyên đề của bản thân thêm thuyết phục, có giá trị.
TS.BS Hồ Hữu Đức tập trung nghiên cứu các kỹ thuật điều trị, phẫu thuật ở người cao tuổi không chỉ bởi đặc thù của bệnh viện mà còn vì tâm thế phụng sự cho người già. Ở những người già, diễn tiến bệnh thường phức tạp và khó lường, điều này đòi hỏi bác sĩ phải theo dõi sát sao và đưa ra quyết định vừa kịp thời vừa chính xác, bởi chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.
Bên cạnh đó, lĩnh vực Ngoại tiêu hóa không giống một số chuyên ngành khác, các biến chứng sau phẫu thuật, đặc biệt là nhiễm trùng đường tiêu hóa, có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng nhưng lại khó phát hiện sớm vì triệu chứng thường mơ hồ và xuất hiện muộn.
“Sáng y đức - Vững tay nghề” là slogan của Khoa Ngoại Tiêu hóa và cũng là quan điểm của TS.BS Hồ Hữu Đức. Điều trị cho người bệnh, điều đầu tiên là chuyên môn phải giỏi, bởi chỉ cần một sai sót nhỏ cũng có thể trả giá bằng sức khỏe, thậm chí sinh mạng con người. Tuy nhiên, giỏi chuyên môn thôi là chưa đủ.
“Đạo đức ở đây là sự thấu hiểu, đồng cảm với bệnh nhân và người nhà của họ cũng như luôn chân thành, hòa nhã với đồng nghiệp. Nếu thiếu những điều ấy, chuyên môn rất dễ trở thành công cụ bị lợi dụng cho những mục đích khác”, ông bày tỏ.
Trong môi trường bệnh viện, bác sĩ dành phần lớn thời gian cho công việc, thậm chí gặp đồng nghiệp còn nhiều hơn gặp người thân trong gia đình. Nếu thiếu sự tôn trọng hay chèn ép lẫn nhau, môi trường làm việc sẽ trở nên căng thẳng, ức chế. Vì thế ông tin rằng “không có đạo đức với đồng nghiệp thì khó sống”!
Những mâu thuẫn ấy, theo bác sĩ Đức, cuối cùng người chịu thiệt thòi nhất là bệnh nhân. Chỉ cần sự phối hợp không trơn tru, ca mổ có thể bị lùi lại, kéo theo nguy cơ biến chứng tăng cao. Hòa thuận với đồng nghiệp cũng nằm trong tinh thần “đặt bệnh nhân làm trung tâm”, tạo mọi điều kiện tốt nhất cho việc điều trị của người bệnh.
25 năm mặc trên người chiếc áo blouse trắng, ông đã nhận nhiều Bằng khen từ Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch nước, Chủ tịch UBND TP.HCM; Bằng khen ghi nhận nỗ lực thầm lặng nơi tuyến đầu chống dịch COVID-19, góp phần vào sự nghiệp bảo vệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân từ Thủ tướng; đặc biệt là danh hiệu Thầy thuốc ưu tú.
Nhưng, với bác sĩ Hồ Hữu Đức, thành tựu lớn nhất là cứu được người bệnh. Giá trị nội tại nằm ở “được sống và hành nghề, hết lòng vì sự phục hồi của người bệnh”, bởi theo ông, các chức vụ, danh xưng, danh hiệu chỉ giống như “một cái nón”.
“Nhiều người cứ nghĩ làm bác sĩ là giàu. Không phải! Cứ làm thoải mái, cứ cống hiến đi, cứ hết mình đi, đừng hạch sách rồi "sẽ được nhận lại những điều quý giá" theo rất nhiều cách khác. Phải làm sao để đội “nón” lên, tháo “nón” xuống, mình vẫn là mình”, TTƯT.BS.TS Hồ Hữu Đức chiêm nghiệm.
Gắn bó với Bệnh viện Thống Nhất 25 năm, TTƯT.TS.BS.CKII Hồ Hữu Đức khởi đầu sự nghiệp của mình tại khoa Ngoại tổng quát, sau đó lần lượt đảm nhận Phó Trưởng khoa Ngoại tiêu hóa và Phó Trưởng Phòng Kế hoạch tổng hợp rồi Trưởng Phòng Kế hoạch tổng hợp. Đến tháng 8/2024, ông giữ cương vị Trưởng khoa Ngoại tiêu hóa. Ngoài ra, ông còn là giảng viên tại trường Đại học Khoa học Sức khỏe và khoa Y - Đại học Nguyễn Tất Thành.
Ông hiện là Ủy viên Ban Chấp hành Hội Ghép tạng Việt Nam, đồng thời tham gia nhiều hội chuyên ngành như Hội Dinh dưỡng đường tĩnh mạch và Tiêu hóa Việt Nam, Ủy viên BCH Hội Ngoại khoa và Phẫu thuật nội soi Việt Nam nhiệm kỳ 2025-2030.
Đề tài nghiên cứu sinh của ông là “Phẫu thuật nội soi điều trị ung thư trực tràng ở người cao tuổi”. Ông đang ấp ủ viết một quyển sách chuyên ngành về “Phẫu thuật ở người cao tuổi”, dự kiến hoàn thành trong năm 2026.
