TP.HCM sắp ra mắt hệ sinh thái tài chính hàng hải, tham vọng 'hút' 300 tỷ USD/năm

Theo định hướng, Trung tâm Tài chính hàng hải (Maritime Financial Center) sẽ là một trong 4 trụ cột quan trọng nhất của VIFC-HCMC.

Sở hữu lợi thế khổng lồ về cảng biển

Chia sẻ về dự án này, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân - Phó Giám đốc Cơ quan điều hành VIFC-HCMC cho biết, TP.HCM và các khu vực lân cận đang sở hữu lợi thế khổng lồ về cảng biển. Các cụm cảng như Cái Mép - Thị Vải và đặc biệt là siêu dự án cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ (vừa khởi công ngày 29/4/2026) được kỳ vọng sẽ đưa Việt Nam lên bản đồ hàng hải toàn cầu.

Hiện nay, tổng giá trị hàng hóa lưu chuyển qua hệ thống cảng khu vực TP.HCM ước tính vượt 1.000 tỷ USD mỗi năm. Dù dòng hàng vật chất đi qua Việt Nam, song có một nghịch lý là 80 - 90% các giao dịch tài chính liên quan đến lượng hàng hóa này lại đang được thực hiện tại Singapore và Hong Kong (Trung Quốc).

Để lấp đầy khoảng trống lớn này, ngày 21/5 tới, VIFC-HCMC sẽ chính thức ra mắt hệ sinh thái trung tâm tài chính hàng hải, đi kèm với đó là sàn giao dịch tài chính hàng hải.

"Mục tiêu đặt ra là trong vòng 5 năm tới, Việt Nam sẽ đưa được khoảng 30% giá trị giao dịch hiện đang thực hiện ở nước ngoài quay trở lại sân nhà, tương đương khoảng 300 tỷ USD mỗi năm", PGS.TS Nguyễn Hữu Huân nhấn mạnh. Hệ sinh thái này dự kiến quy tụ hàng loạt "ông lớn" trong lĩnh vực cảng biển, logistics và tài chính như Gemadept, Cảng Sài Gòn, HDBank cùng các định chế quốc tế.

Gỡ điểm nghẽn về pháp lý và dòng vốn

Theo phân tích của VIFC-HCMC, nguyên nhân khiến các giao dịch tài chính hàng hải "chảy" sang Singapore và Hong Kong chủ yếu nằm ở môi trường pháp lý và cơ chế lưu chuyển vốn.

Về pháp lý, nhiều đối tác quốc tế chưa sẵn sàng giao dịch nếu chỉ áp dụng khung luật hiện hành của Việt Nam. Để giải quyết, việc hình thành tòa án quốc tế và trung tâm trọng tài quốc tế trong tương lai gần được xem là chìa khóa để tạo sự an tâm, thu hút dòng tiền quay về.

Về cơ chế vốn, kết quả khảo sát các doanh nghiệp (kể cả doanh nghiệp Việt) đang giao dịch tại nước ngoài cho thấy: thủ tục xin phép, báo cáo ngoại hối trong nước hiện nay làm kéo dài thời gian và phát sinh rủi ro cơ hội.

Trung tâm tài chính quốc tế (VIFC-HCMC) ra đời chính là để tháo gỡ nút thắt này. Dòng vốn lưu chuyển bên trong trung tâm sẽ vận hành theo cơ chế tự do hơn, độ mở với thị trường toàn cầu lớn hơn (chủ yếu áp dụng chế độ hậu kiểm, báo cáo). Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn vĩ mô trong bối cảnh dự trữ ngoại hối chưa quá dồi dào, dòng tiền từ thị trường nội địa chảy vào trung tâm tài chính quốc tế vẫn sẽ được kiểm soát chặt chẽ bằng các hàng rào rủi ro kỹ thuật.

"Cảng trung chuyển dòng vốn" của kinh tế biển

Trung tâm tài chính hàng hải không chỉ là nơi cấp vốn đơn thuần, mà được định vị là “cảng trung chuyển dòng vốn” cho toàn bộ chuỗi kinh tế biển: từ cảng biển, logistics đến vận tải và thương mại quốc tế.

Mô hình này hoạt động theo cơ chế “port-to-finance” (từ cảng đến tài chính). Nếu các cảng Cần Giờ, Cái Mép, các ICD là nơi hàng hóa đi qua, thì VIFC-HCMC phải là nơi dòng tiền, bảo hiểm, tín dụng và phòng ngừa rủi ro đi qua. Dữ liệu từ hợp đồng vận tải, vận đơn điện tử, dữ liệu kho bãi sẽ được "tài chính hóa". Dòng tiền ổn định từ dịch vụ cảng có thể được cấu trúc thành trái phiếu hạ tầng, quỹ đầu tư, hoặc chứng khoán hóa để hút vốn ngoại. Các dự án cảng xanh, logistics giảm phát thải cũng có bệ phóng để tiếp cận nguồn vốn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị).

TP.HCM không chỉ thu hút FDI vào vài dự án xây cảng, mà là kiến tạo một thị trường vốn hàng hải quốc tế thực thụ. Khi các cơ chế thử nghiệm (sandbox), chuẩn pháp lý quốc tế và giao dịch ngoại tệ được áp dụng đồng bộ, TP.HCM sẽ không chỉ cạnh tranh bằng vị trí địa lý hay mớn nước sâu, mà sẽ vươn lên bằng năng lực tài chính, pháp lý và đổi mới sáng tạo – những "DNA" không thể thiếu của một trung tâm hàng hải toàn cầu.