Học sinh TP.HCM tự chế robot, nhà thông minh phục vụ cộng đồng

Không còn học theo cách ghi nhớ lý thuyết đơn thuần, nhiều học sinh đã bắt đầu tiếp cận công nghệ bằng thực hành, sáng tạo và giải quyết các vấn đề gắn với đời sống, thông qua môn STEM.

Từ ý tưởng nhỏ đến “ngôi nhà thông minh” cho người già

Trong một góc nhỏ tại Trường THCS Nguyễn Văn Trỗi (phường Hạnh Thông, TP.HCM), khi nhiều học sinh đang tranh thủ giờ ra chơi để vui đùa, em Phạm Nguyễn Khánh Ngọc, học sinh lớp 8/10, cùng các thành viên trong nhóm vẫn chăm chú kiểm tra từng chi tiết của mô hình “Ngôi nhà Ánh Dương cộng đồng” trước khi mang đi trưng bày tại Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM.

Sản phẩm vừa đạt giải Nhì tại cuộc thi “Khéo tay kỹ thuật” lần thứ XIII cấp thành phố năm học 2025 - 2026. Điều khiến nhiều người bất ngờ là toàn bộ ý tưởng, thiết kế và vận hành đều do chính các học sinh THCS thực hiện dưới sự hướng dẫn của giáo viên.

Mô hình được tích hợp hàng loạt tính năng như cảm biến phát hiện té ngã, hệ thống cảnh báo cháy, robot trò chuyện, nhắc uống thuốc, điều khiển bật tắt đèn và gửi tín hiệu cảnh báo cho người thân khi xảy ra sự cố.

Trước giờ vận chuyển sản phẩm, cả nhóm liên tục kích hoạt thử từng thiết bị để kiểm tra khả năng hoạt động ổn định. Mỗi lần chuông cảnh báo vang lên hay đèn tự động bật sáng, các em lại cùng nhau quan sát, trao đổi và điều chỉnh lại hệ thống mạch điện hoặc lập trình để mô hình hoạt động chính xác hơn.

Theo Khánh Ngọc, nhóm thực hiện sản phẩm với mong muốn hỗ trợ người lớn tuổi sống một mình tại nhà. “Tụi em nghĩ nếu ông bà bị té ngã hoặc quên uống thuốc thì sẽ có hệ thống tự động nhắc nhở và báo cho người thân biết để hỗ trợ kịp thời”, em chia sẻ.

Ít ai nghĩ rằng phía sau mô hình “nhà thông minh” ấy là hàng chục giờ học STEM, những buổi tự tìm hiểu về mạch điện, cảm biến, lập trình và vô số lần thử nghiệm thất bại trước khi sản phẩm có thể vận hành ổn định.

Theo thầy Nguyễn Tấn Hùng, Tổ trưởng Tổ Công nghệ của trường, điều quan trọng nhất của giáo dục STEM không nằm ở việc học sinh tạo ra sản phẩm phức tạp đến đâu mà là cách các em biết vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề thực tế xung quanh mình.

“Thông qua các sản phẩm phục vụ gia đình và cộng đồng, học sinh được hình thành tinh thần trách nhiệm, sự quan tâm và khả năng nhìn thấy công nghệ có thể giúp ích cho cuộc sống như thế nào”, thầy Hùng chia sẻ.

Theo thầy Hùng, khác với những tiết học lý thuyết thông thường, STEM đòi hỏi học sinh phải trực tiếp lắp ráp, thử nghiệm, xử lý lỗi và hoàn thiện sản phẩm. Khi mô hình gặp sự cố, học sinh phải quay lại từng bước để kiểm tra nguyên nhân và khắc phục.

Để tạo hứng thú cho học sinh, giáo viên thường bắt đầu bằng các mô hình đơn giản như cảm biến ánh sáng, cảm biến nhiệt độ hay các mạch điều khiển cơ bản.

Sau khi hiểu nguyên lý hoạt động, học sinh sẽ được hướng dẫn nâng dần độ khó để phát triển thành các sản phẩm có tính ứng dụng cao hơn.

Từ những bài học nền tảng ấy, nhiều học sinh đã chủ động tìm hiểu thêm trên internet, YouTube và các nền tảng AI để nghiên cứu sơ đồ mạch điện, cách lập trình hay xử lý lỗi kỹ thuật.

Cũng theo thầy Hùng, AI hiện hỗ trợ học sinh rất nhiều trong quá trình học STEM khi có thể gợi ý quy trình thực hiện, hỗ trợ kiểm tra lỗi hoặc hướng dẫn cách cải tiến sản phẩm.

Tuy nhiên, điều quan trọng nhất vẫn là giúp học sinh hiểu được nguyên lý cốt lõi và tự phát triển ý tưởng của mình thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ.

STEM không chỉ là học công nghệ

Theo cô Nguyễn Thị Ngọc Ánh, Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Văn Trỗi, giáo dục STEM đang tạo ra sự thay đổi rõ rệt trong cách dạy và học ở bậc THCS.

Học sinh hiện không còn tiếp cận kiến thức theo hướng học thuộc lòng mà được trực tiếp thực hành, sáng tạo và giải quyết các vấn đề gắn với thực tiễn đời sống.

Theo định hướng chuyển đổi số của ngành giáo dục TP.HCM, STEM đang được triển khai tại nhiều trường THCS nhằm giúp học sinh sớm tiếp cận tư duy công nghệ, kỹ năng giải quyết vấn đề và làm việc nhóm - những năng lực được xem là thiết yếu trong thời đại AI.

Từ năm học 2025 - 2026, Trường THCS Nguyễn Văn Trỗi chính thức triển khai chương trình STEM theo định hướng phát triển tư duy công nghệ, khả năng sáng tạo và thích ứng với chuyển đổi số cho học sinh. Mỗi tuần, học sinh đều được tham gia một tiết học STEM với các hoạt động thực hành, thiết kế mô hình và làm việc nhóm.

Việc trực tiếp chế tạo robot, lắp ráp mô hình hay thiết kế “nhà thông minh” giúp học sinh chủ động hơn trong quá trình học tập. Các em không chỉ học kiến thức khoa học mà còn học cách phân tích vấn đề, tư duy logic và phối hợp cùng bạn bè để hoàn thiện sản phẩm.

Theo cô Ánh, STEM còn giúp học sinh tiếp cận sớm với robot, tư duy AI, tự động hóa và các công nghệ mới, những kỹ năng được xem là cần thiết trong xã hội số tương lai. Sự hứng thú của học sinh cũng thể hiện rõ qua nhiều cuộc thi khoa học kỹ thuật mà nhà trường tham gia trong thời gian qua.

Nhiều sản phẩm đã đạt giải cao cấp thành phố, trong đó có 1 giải Nhất và 2 giải Nhì tại cuộc thi “Khéo tay kỹ thuật” lần thứ XIII do TP.HCM tổ chức.

Tuy nhiên, cô Nguyễn Thị Ngọc Ánh cũng cho rằng, điều nhà trường hướng đến không phải là thành tích mà là quá trình học sinh chủ động khám phá và biết biến ý tưởng thành sản phẩm thực tế.

“Các em không chỉ học công nghệ mà còn học cách quan tâm đến người khác, suy nghĩ những giải pháp có ích cho gia đình và cộng đồng. Đó mới là giá trị lớn nhất của STEM”, cô Ánh chia sẻ.

“

Học STEM giúp các em biết kết nối kiến thức nhiều môn học như toán, lý, hóa… để tạo ra sản phẩm phục vụ cuộc sống. Qua đó, các em không chỉ học công nghệ mà còn hình thành tư duy sẻ chia, biết suy nghĩ những giải pháp có ích cho gia đình và cộng đồng.

Cô Nguyễn Thị Ngọc Ánh - Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Văn Trỗi