Khoa học

Hành trình trở về của những nhà khoa học trẻ mang khát vọng vươn tầm quốc tế

Võ Liên • 02/03/2026 - 13:42

Nhiều nhà khoa học trẻ được đào tạo bài bản tại các trường đại học hàng đầu thế giới lựa chọn quay trở về Việt Nam để tiếp tục con đường nghiên cứu, giảng dạy và chuyển giao tri thức.

Sự trở về ấy không đơn thuần mang ý nghĩa cá nhân hay tình cảm quê hương, mà phản ánh một giai đoạn chuyển mình của khoa học Việt Nam, khi các chính sách lớn về phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang được triển khai đồng bộ, mạnh mẽ.

Thông qua Chương trình thu hút, giữ chân và phát triển các nhà khoa học trẻ xuất sắc, các nhà khoa học đầu ngành (VNU350) của ĐHQG TP.HCM, nhiều nhà khoa học trẻ tốt nghiệp từ các đại học hàng đầu thế giới đã lựa chọn quay về làm việc, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng hệ thống đại học nghiên cứu trong tốp đầu châu Á, đồng thời triển khai hiệu quả Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Đối với nhiều nhà khoa học trẻ, quyết định trở về Việt Nam không phải là một sự "đánh đổi" mà là một lựa chọn chiến lược, được cân nhắc trên cơ sở môi trường nghiên cứu, cơ hội phát triển dài hạn và khả năng tạo ra tác động thực chất cho xã hội.

TS.DS Hoàng Tùng (sinh năm 1993) là một trong những gương mặt tiêu biểu cho xu hướng này. Tốt nghiệp tiến sĩ tại Trường Y - Đại học Quốc gia Seoul (Hàn Quốc), từng nghiên cứu tại Trung tâm Ung thư Quốc gia Hàn Quốc và Tổ chức Nghiên cứu Quốc tế về Ung thư (IARC) của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), anh có nhiều cơ hội tiếp tục phát triển sự nghiệp tại các trung tâm nghiên cứu lớn trên thế giới. Tuy nhiên, khi đứng trước ngã rẽ quan trọng, anh lựa chọn quay về Việt Nam và gia nhập hệ sinh thái nghiên cứu của ĐHQG TP.HCM.

Chia sẻ về quyết định này, TS.DS Hoàng Tùng cho biết việc thay đổi hoàn toàn môi trường làm việc, chuyển đến một thành phố chưa từng sinh sống là trở ngại không nhỏ trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, chính những thách thức đó lại trở thành động lực để anh thích nghi, hoàn thiện bản thân và tìm kiếm con đường phát triển phù hợp trong bối cảnh mới.

Hiện anh đang công tác tại Bộ môn Quản lý - Kinh tế Dược, Khoa Dược, Trường Đại học Khoa học Sức khỏe - ĐHQG TP.HCM. Hướng nghiên cứu chính của anh tập trung vào phân tích dữ liệu y sinh nhằm cung cấp bằng chứng khoa học trong lĩnh vực y dược, đánh giá mối liên quan và tương tác giữa các yếu tố di truyền, thói quen sinh hoạt, chuyển hóa với các bệnh mạn tính, đặc biệt là ung thư.

Song song với nghiên cứu, TS.DS Hoàng Tùng tham gia giảng dạy các học phần có ứng dụng phân tích dữ liệu trong nghiên cứu y dược. Với anh, nghiên cứu và giảng dạy không tách rời mà bổ trợ cho nhau, vừa là nhiệm vụ chuyên môn, vừa là cơ hội để tiếp tục học tập và mở rộng tri thức. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và hợp tác liên ngành phát triển mạnh mẽ, anh chủ động đặt mục tiêu bổ sung kiến thức về AI để nâng cao năng lực nghiên cứu.

Mới đây, TS.DS Hoàng Tùng được ĐHQG TP.HCM phê duyệt đề tài "Phát triển hệ thống trí tuệ nhân tạo sử dụng hình ảnh võng mạc trong phát hiện biến chứng và điều trị đái tháo đường". Bên cạnh đó, anh cũng nhận học bổng sau tiến sĩ năm 2026 của Quỹ Đổi mới sáng tạo Vingroup, tiếp tục theo đuổi các nghiên cứu chuyên sâu trong lĩnh vực dược và y sinh học.

Nhắc đến những ấn tượng ban đầu khi công tác tại Trường Đại học Khoa học Sức khỏe, TS.DS Hoàng Tùng cho biết điều khiến anh gắn bó là môi trường làm việc cởi mở, văn hóa học thuật tích cực và sự hỗ trợ từ các đồng nghiệp. Anh được tạo điều kiện tham gia giảng dạy, nghiên cứu khoa học, cũng như tham dự các hội nghị trong nước và quốc tế để cập nhật kiến thức và mở rộng trải nghiệm nghề nghiệp.

Tốt nghiệp ngành cơ khí hàng không tại Đại học Quốc gia Seoul, TS Nguyễn Sỹ Ngọc (sinh năm 1987) từng tham gia dự án EPSRC tại Đại học Manchester (Anh) và đảm nhiệm vị trí trợ lý giáo sư tại Đại học Dongguk (Hàn Quốc). Với nền tảng học thuật vững chắc và kinh nghiệm làm việc trong môi trường nghiên cứu quốc tế, anh có nhiều cơ hội để tiếp tục phát triển sự nghiệp lâu dài ở nước ngoài.

Tuy nhiên, trong bối cảnh Việt Nam đứng trước những cơ hội đột phá về khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, TS Nguyễn Sỹ Ngọc đã quyết định trở về nước. Theo anh, các chính sách gần đây của Chính phủ trong việc thu hút nhân lực chất lượng cao, tạo điều kiện cho nghiên cứu và đổi mới sáng tạo đã phát đi những tín hiệu rõ ràng, mang tính dài hạn.

"TP.HCM hiện nổi lên như một trung tâm khoa học - công nghệ năng động, quy tụ nhiều trường đại học, viện nghiên cứu lớn và có tốc độ đổi mới nhanh. Đây là môi trường phù hợp để tôi hiện thực hóa các ý tưởng nghiên cứu của mình", TS Ngọc chia sẻ.

Tại Trường Đại học Bách khoa - ĐHQG TP.HCM, anh đang bước đầu xây dựng nhóm nghiên cứu ICMAM với định hướng ứng dụng các phương pháp cơ học tính toán thông minh trong nghiên cứu vật liệu tiên tiến, đặc biệt là vật liệu composite và vật liệu đa chức năng. Trọng tâm của nhóm là kết hợp các mô hình tính toán hiện đại với trí tuệ nhân tạo nhằm dự đoán độ bền, tuổi thọ vật liệu và tối ưu thiết kế, qua đó giảm chi phí thử nghiệm và rút ngắn thời gian nghiên cứu.

Theo TS Ngọc, hướng tiếp cận liên ngành này không chỉ phục vụ nghiên cứu học thuật mà còn nhằm giải quyết các bài toán thực tiễn của Việt Nam, từ vật liệu nhẹ cho công nghiệp, vật liệu chịu nhiệt cho năng lượng đến các ứng dụng vật liệu trong y tế và chuyển đổi xanh. Mục tiêu lâu dài là hình thành một nhóm nghiên cứu liên ngành mạnh, có khả năng thu hút sinh viên, nghiên cứu sinh và mở rộng hợp tác quốc tế, đồng thời thúc đẩy chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp.

TS Nguyễn Sỹ Ngọc cho rằng, đây là thời điểm thuận lợi để các nhà khoa học trẻ trở về nước làm việc và nghiên cứu. Với Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cùng Nghị quyết 71 của Chính phủ cụ thể hóa chương trình hành động, nguồn lực tài trợ cho nghiên cứu hiện nay được mở rộng và linh hoạt hơn đáng kể.

"Các quỹ như Nafosted hay các quỹ đổi mới sáng tạo được tăng ngân sách, cơ chế cấp vốn cho các đề tài đột phá nhanh hơn. Gần đây, tôi được tài trợ đề tài Nafosted về ứng dụng AI trong tính toán cơ học, và quá trình nộp, xét duyệt diễn ra khá gọn gàng", TS Ngọc cho biết. Cùng với đó, mô hình hợp tác giữa Nhà nước - Đại học - Doanh nghiệp ngày càng rõ nét, mở ra cơ hội đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

Đặc biệt, chương trình VNU350 của ĐHQG TP.HCM mang lại những hỗ trợ mang tính thực chất như lộ trình phát triển dài hạn, hỗ trợ xây dựng phòng nghiên cứu và trao quyền chủ động cao cho nhà khoa học trẻ. Theo TS Ngọc, đây là điều kiện quan trọng để anh tập trung cho nghiên cứu và đào tạo, thay vì bị cuốn vào các thủ tục hành chính.

Năm 2026 được TS Nguyễn Sỹ Ngọc xác định là năm bản lề để ổn định và đẩy mạnh các hoạt động sau giai đoạn đầu trở về nước. Bên cạnh việc hoàn thiện nhóm ICMAM và triển khai các dự án nghiên cứu lớn, anh cũng mong muốn xây dựng một số học phần mới về cơ học tính toán, gắn với các dự án thực hành nhỏ, nhằm khơi dậy niềm đam mê nghiên cứu cho sinh viên từ sớm. TS Ngọc kỳ vọng môi trường nghiên cứu tại ĐHQG TP.HCM sẽ tiếp tục được cải thiện theo đúng tinh thần Nghị quyết 57, tạo nền tảng bền vững cho khoa học công nghệ Việt Nam phát triển.

TS Nguyễn Diệu Hoài Chân (sinh năm 1988) hiện giảng dạy tại Khoa Công nghệ Sinh học, Trường Đại học Quốc tế - ĐHQG TP.HCM. Chị là một trong những nhà khoa học trẻ sớm theo đuổi hướng nghiên cứu hệ vi sinh vật sống cùng con người, động vật, cây trồng và môi trường theo cách tiếp cận liên ngành, với định hướng ứng dụng rõ rệt trong nông nghiệp, thủy sản và y sinh học.

Con đường học thuật của TS Hoài Chân gắn liền với các chương trình học bổng toàn phần, từ bậc đại học tại Trường Đại học Quốc tế - ĐHQG TP.HCM, đến thạc sĩ nghiên cứu tại Đại học Queensland và tiến sĩ tại Đại học Sunshine Coast (Úc). Ngay từ khi còn là nghiên cứu sinh, chị đã tham gia các dự án hợp tác với doanh nghiệp và chuyển giao công nghệ, thay vì chỉ tập trung vào nghiên cứu thuần hàn lâm.

Trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, TS Hoài Chân là tác giả và đồng tác giả của nhiều công trình về microbiome đường ruột ở cá hồi Đại Tây Dương, làm rõ mối liên hệ giữa hệ vi sinh vật và các đặc tính kinh tế của vật nuôi. Một số nghiên cứu đã được công bố trên các tạp chí quốc tế uy tín; trong đó, bài báo về microbiome cá hồi từng nằm trong nhóm bài được quan tâm cao của tạp chí Marine Biotechnology giai đoạn 2018-2019, khi lĩnh vực này còn khá mới mẻ trong sinh học ứng dụng.

Quyết định trở về Việt Nam của TS Nguyễn Diệu Hoài Chân không phải là sự đánh đổi cơ hội, mà là một lựa chọn có chủ đích. Sau nhiều năm làm việc trong môi trường nghiên cứu quốc tế, chị nhận thấy Việt Nam đang hội tụ những điều kiện thuận lợi để microbiome phát triển thành một hướng khoa học - công nghệ mũi nhọn, đặc biệt trong nông nghiệp, thủy sản và y sinh học. Với chị, microbiome không phải là một trào lưu nhất thời, mà là một hướng nghiên cứu nền tảng, có khả năng tạo ra tác động dài hạn và xuyên ngành, từ sức khỏe con người đến phát triển kinh tế bền vững.

Song song với giảng dạy và nghiên cứu, TS Hoài Chân theo học thêm chương trình thạc sĩ về sở hữu trí tuệ tại Đại học Công nghệ Sydney. Theo chị, đây là bước đi chiến lược nhằm trang bị kiến thức pháp lý để bảo vệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học - một mắt xích còn thiếu trong hệ sinh thái khoa học, nhất là với các nghiên cứu có tiềm năng ứng dụng cao.

Hướng nghiên cứu trọng tâm của TS Nguyễn Diệu Hoài Chân hiện nay là microbiome - hệ vi sinh vật sống cùng con người, động vật, cây trồng và môi trường. Càng đi sâu vào lĩnh vực này, chị càng nhận ra không có vi sinh vật nào là hoàn toàn có lợi hay hoàn toàn có hại; điều quan trọng nằm ở mối quan hệ giữa vi sinh vật, vật chủ và hệ sinh thái xung quanh. Vì vậy, trong các dự án y tế và nông nghiệp mà chị tham gia, mục tiêu không phải là loại bỏ vi sinh vật, mà là tái thiết lập sự hài hòa giữa các thành phần của hệ sinh thái. Theo chị, đây là cách tiếp cận còn khá mới tại Việt Nam, nhưng sẽ mang lại lợi ích lâu dài cho sức khỏe cộng đồng và phát triển bền vững.

Chia sẻ về khái niệm "cống hiến", TS Hoài Chân cho biết bản thân luôn dè dặt khi nhắc đến hai chữ này. "Với tôi, nếu có thể gọi là đóng góp, thì trước hết chỉ là làm tròn công việc của mình, ở nơi mình đang đứng, với sự tận tâm và trung thực", chị nói.

Bước sang năm 2026, TS Nguyễn Diệu Hoài Chân mong muốn các kết quả nghiên cứu có thể được triển khai sâu hơn vào thực tiễn, đặc biệt tại các địa phương. Qua những chuyến công tác, chị nhận thấy nhiều tỉnh, thành rất quan tâm đến phát triển nông nghiệp và kinh tế địa phương, nhưng vẫn thiếu đội ngũ chuyên gia đủ chuyên môn để xây dựng các chiến lược dài hạn dựa trên nền tảng khoa học. Với chị, trở về không chỉ để làm khoa học, mà còn để đồng hành lâu dài cùng cộng đồng trong quá trình phát triển bền vững.

ĐHQG TP.HCM cam kết đồng hành cùng các nhà khoa học

Tính đến tháng 12/2025, chương trình VNU350 đã thu hút được 71 ứng viên trúng tuyển, bao gồm 7 nhà khoa học đầu ngành và 64 nhà khoa học trẻ xuất sắc.

Theo GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai – Giám đốc ĐHQG TP.HCM, "Chương trình VNU350 không đơn thuần là một chương trình thu hút, giữ chân và phát triển các nhà khoa học trẻ xuất sắc, nhà khoa học đầu ngành mà còn là một cấu phần chiến lược trong lộ trình phát triển dài hạn của ĐHQG TP.HCM, là nền tảng để hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, thúc đẩy các hướng nghiên cứu mũi nhọn, gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu cơ bản với ứng dụng thực tiễn, giữa tri thức hàn lâm với yêu cầu phát triển của nền kinh tế, xã hội và quá trình phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của đất nước".

GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai kỳ vọng từ cộng đồng VNU350 sẽ hình thành những mạng lưới học thuật liên ngành, những công trình khoa học có tầm ảnh hưởng và những sáng kiến đổi mới sáng tạo có khả năng lan tỏa mạnh mẽ ra ngoài khuôn viên giảng đường, đóng góp trực tiếp vào sự phát triển của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và của cả nước.

Giám đốc ĐHQG TP.HCM cam kết đồng hành, tạo điều kiện để các nhà khoa học trực tiếp tham gia vào quá trình phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, qua đó tạo ra những giá trị ứng dụng thiết thực cho xã hội.