Vi phạm sở hữu trí tuệ trên không gian số ngày càng tinh vi

Chiều 5/6, Tạp chí Sở hữu trí tuệ và Sáng tạo tổ chức hội thảo "Bảo hộ sở hữu trí tuệ trong bối cảnh hội nhập quốc tế".

Phát biểu tại hội thảo, TS Lê Văn Út – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Hoa Sen - cho rằng cả nước đang quyết liệt triển khai Nghị quyết số 57 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, vấn đề bảo hộ sở hữu trí tuệ ngày càng trở thành một chủ đề có ý nghĩa chiến lược. Đây không chỉ là câu chuyện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể sáng tạo, mà còn là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và phát triển nền kinh tế tri thức.

Theo TS Lê Văn Út, nghiên cứu khoa học không thể chỉ dừng ở số lượng công bố, mà cần được chuyển hóa thành những sản phẩm, giải pháp và giá trị thực tiễn để phục vụ xã hội, nâng cao chất lượng đào tạo và gia tăng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Trong khi đó, ông Trần Giang Khuê - Trưởng Văn phòng đại diện Cục Sở hữu trí tuệ tại TPHCM - cho biết đến ngày 30/5/2026, cả nước đã phát hiện 2.036 vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Trong đó, các cơ quan chức năng đã xử lý hành chính 1.616 vụ, khởi tố 44 vụ án hình sự và ngăn chặn 1.073 website, trang điện tử vi phạm. Tổng số tiền xử phạt hành chính vượt 17 tỷ đồng, trong khi giá trị hàng hóa vi phạm hơn 115 tỷ đồng.

"Những con số trên cho thấy công tác thực thi quyền sở hữu trí tuệ đang có chuyển biến tích cực, đặc biệt trong việc chủ động phát hiện và xử lý vi phạm trên môi trường số. Tuy nhiên, đây mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm", ông Khuê chia sẻ.

Cũng theo ông Khuê, nếu như trước đây các vụ việc chủ yếu liên quan đến hàng giả, hàng nhái xuất hiện tại chợ truyền thống hoặc các kênh phân phối vật lý thì hiện nay nhiều đối tượng đã tận dụng không gian mạng để khai thác trái phép thương hiệu, sao chép nội dung, sử dụng dấu hiệu tương tự nhằm gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng hoặc trục lợi từ uy tín của doanh nghiệp.

Đặc điểm của môi trường số khiến việc xử lý vi phạm trở nên khó khăn hơn rất nhiều. Một website có thể đặt máy chủ ở nước ngoài nhưng hướng đến người tiêu dùng Việt Nam; một tài khoản mạng xã hội có thể thay đổi thông tin hoặc biến mất chỉ sau vài giờ; trong khi các hành vi sao chép, phát tán nội dung vi phạm có thể lan truyền với tốc độ rất nhanh.

Đồng tình, ThS.LS Vũ Duy Nam - Giám đốc Công ty Luật TNHH MTV Kim Ngọc - nhấn mạnh Không gian số đã mở ra cơ hội phát triển kinh tế to lớn, nhưng đồng thời cũng tạo ra môi trường thuận lợi cho các hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ lan rộng và khó kiểm soát. Số lượng đơn khiếu nại liên quan đến vi phạm trực tuyến đã tăng khoảng 40% trong ba năm gần đây, trong đó hai lĩnh vực bị vi phạm nhiều nhất chính là nhãn hiệu và quyền tác giả.

Điều khiến tranh chấp sở hữu trí tuệ trên không gian số trở nên đặc biệt phức tạp là tính xuyên biên giới, tốc độ lan truyền nhanh và sự ẩn danh của chủ thể vi phạm. Một vi phạm xảy ra tại Việt Nam có thể liên quan đến máy chủ đặt tại nước ngoài, nền tảng đăng ký tại Châu Âu và người dùng trải khắp toàn cầu. Điều này đặt ra bài toán về thẩm quyền tài phán, luật áp dụng và cơ chế phối hợp quốc tế.

Ông Phan Vũ Tuấn – Phó Chủ tịch Hội Sở hữu trí tuệ TP.HCM - cho biết nhiều doanh nghiệp và tổ chức tại Việt Nam đang chủ động cung cấp dữ liệu, báo cáo cho các cơ quan quốc tế nhằm chứng minh những nỗ lực thực thi quyền sở hữu trí tuệ của Việt Nam.

Theo ông Tuấn, nhiều doanh nghiệp luật và đơn vị bảo vệ bản quyền hiện nay đang trực tiếp tham gia hỗ trợ cơ quan quản lý phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm trên không gian mạng. “Riêng hệ thống của công ty chúng tôi đã ghi nhận hơn 3.000 website vi phạm. Có những trận bóng đá của đội tuyển Việt Nam, chỉ trong một đêm chúng tôi xử lý hơn 200 website phát sóng lậu”, ông Tuấn chia sẻ.