Can thiệp đúng “thời gian vàng” có thể cứu sống bệnh nhân

TS.BS Nguyễn Trọng Hiếu - Khoa Ngoại Thần kinh, Bệnh viện Chợ Rẫy đã có những chia sẻ với Khoa học phổ thông - Thời sự Y học về thực trạng bệnh lý ngoại thần kinh hiện nay, vai trò của “thời gian vàng” trong cấp cứu cũng như những bước tiến công nghệ đang giúp nâng cao độ an toàn trong phẫu thuật thần kinh.

Thời gian là yếu tố quyết định sống còn

Phóng viên: Thưa bác sĩ, trong những bệnh lý liên quan đến lĩnh vực ngoại thần kinh hiện nay thì những bệnh lý nào đáng quan ngại nhất, vì sao?

TS.BS Nguyễn Trọng Hiếu: Trong lĩnh vực Ngoại thần kinh, có nhiều bệnh lý nguy hiểm có thể đe dọa trực tiếp tính mạng hoặc để lại di chứng nặng nề nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Tại Bệnh viện Chợ Rẫy, hai nhóm bệnh lý thường xuyên tiếp nhận với số lượng lớn và mức độ nặng cao nhất là chấn thương sọ não và đột quỵ xuất huyết não.

Chấn thương sọ não vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế ở người trẻ tuổi. Phần lớn các trường hợp liên quan đến tai nạn giao thông, tai nạn lao động hoặc tai nạn sinh hoạt. Nhiều bệnh nhân được đưa đến bệnh viện trong tình trạng hôn mê sâu, phù não nặng hoặc tụ máu nội sọ lớn cần phải phẫu thuật cấp cứu ngay để cứu sống người bệnh.

Bên cạnh đó, xuất huyết não do tăng huyết áp và các bệnh lý mạch máu não cũng đang là gánh nặng lớn đối với hệ thống y tế. Đây là những bệnh lý có diễn tiến rất nhanh, tỷ lệ tử vong và di chứng cao nếu không được điều trị kịp thời.

Ngoài ra, các bệnh lý u não, u tủy sống, thoái hóa cột sống, hẹp ống sống và các bệnh lý chèn ép thần kinh cũng ngày càng được phát hiện nhiều hơn. Điều này một phần nhờ sự phát triển của các phương tiện chẩn đoán hiện đại như CT scan và MRI, giúp phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm hơn trước đây.

Ở người trẻ, chúng tôi nhận thấy sự gia tăng của các trường hợp chấn thương sọ não và bệnh lý cột sống liên quan đến áp lực công việc, tư thế sinh hoạt không phù hợp, ít vận động hoặc hoạt động thể thao cường độ cao. Trong khi đó, ở người cao tuổi, sự gia tăng tuổi thọ cùng với các bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu làm cho các bệnh lý mạch máu não, thoái hóa cột sống và u não ngày càng phổ biến.

Đây đều là những bệnh lý mà việc phát hiện sớm, điều trị đúng chuyên khoa và can thiệp đúng thời điểm có thể tạo ra sự khác biệt rất lớn về kết quả điều trị cũng như chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Đối với nhiều bệnh lý thần kinh, thời gian là yếu tố quyết định sự sống còn của người bệnh. Não bộ và tủy sống là những cơ quan rất nhạy cảm, chỉ cần bị chèn ép hoặc thiếu máu trong một khoảng thời gian nhất định cũng có thể dẫn đến tổn thương không hồi phục.

Với các bệnh lý ngoại thần kinh, việc can thiệp ngoại khoa kịp thời có ý nghĩa như thế nào đối với cơ hội sống và khả năng hồi phục của người bệnh? Bác sĩ có thể chia sẻ một trường hợp cụ thể?

Can thiệp ngoại khoa kịp thời giúp giải phóng sự chèn ép, kiểm soát tổn thương, ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm và tạo cơ hội phục hồi tối đa cho người bệnh.

Ví dụ điển hình là trường hợp tụ máu ngoài màng cứng sau chấn thương sọ não. Nhiều bệnh nhân vẫn còn tỉnh táo trong giai đoạn đầu nhưng khối máu tụ có thể tiếp tục lớn dần, gây tụt não và tử vong trong thời gian ngắn. Nếu được phát hiện sớm và phẫu thuật lấy máu tụ kịp thời, người bệnh hoàn toàn có thể hồi phục tốt và trở lại cuộc sống bình thường.

Đó là lý do vì sao trong Ngoại thần kinh, việc nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo và đưa bệnh nhân đến cơ sở điều trị chuyên khoa trong “thời gian vàng” luôn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Trong điều trị các bệnh lý ngoại thần kinh, việc phát hiện sớm và can thiệp kịp thời có phải là yếu tố quyết định hoàn toàn thành công của ca phẫu thuật hay còn phụ thuộc vào những yếu tố khác?

Phát hiện sớm và điều trị kịp thời là điều kiện rất quan trọng nhưng không phải là yếu tố duy nhất quyết định thành công của một ca phẫu thuật.

Kết quả điều trị còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như mức độ nặng của bệnh lý, tuổi tác, bệnh nền đi kèm, vị trí tổn thương, tình trạng thần kinh trước mổ, kinh nghiệm của phẫu thuật viên, sự phối hợp của ê-kíp gây mê hồi sức và các phương tiện hỗ trợ hiện đại.

Ngày nay, một ca phẫu thuật thần kinh thành công là kết quả của sự phối hợp giữa nhiều chuyên khoa gồm Ngoại thần kinh, Gây mê hồi sức, Hồi sức thần kinh, Chẩn đoán hình ảnh và Phục hồi chức năng. Chính sự phối hợp đồng bộ này giúp nâng cao tỷ lệ cứu sống và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh.

Công nghệ hiện đại giúp nâng cao độ an toàn

Phẫu thuật thần kinh được xem là một trong những chuyên ngành phẫu thuật phức tạp và áp lực nhất. Trong quá trình hành nghề, bác sĩ có ca bệnh hay câu chuyện nào khiến mình nhớ mãi?

Trong quá trình công tác, tôi đã gặp nhiều trường hợp để lại ấn tượng sâu sắc. Một trong những ca bệnh mà tôi nhớ nhất là một nam thanh niên khoảng 20 tuổi, đang là sinh viên ngành Luật. Em không may gặp tai nạn giao thông và được chuyển đến Bệnh viện Chợ Rẫy trong tình trạng rất nặng.

Khi nhập viện, bệnh nhân hôn mê sâu với điểm Glasgow chỉ còn 4 điểm. Kết quả chụp CT sọ não cho thấy một khối máu tụ ngoài màng cứng lớn gây chèn ép não nghiêm trọng và đe dọa trực tiếp tính mạng. Tiên lượng ban đầu rất dè dặt.

Ê-kíp phẫu thuật đã khẩn trương tiến hành mổ cấp cứu lấy máu tụ và giải ép não. Sau phẫu thuật cùng quá trình hồi sức tích cực, bệnh nhân dần hồi phục ý thức, vận động tốt và không để lại di chứng thần kinh đáng kể. Điều khiến chúng tôi xúc động nhất là trong lần tái khám sau đó, em đã có thể trở lại cuộc sống bình thường, tiếp tục việc học tại trường Luật và theo đuổi những dự định của tuổi trẻ.

Thưa bác sĩ, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ và y học hiện đại đang tạo ra nhiều thay đổi trong lĩnh vực Ngoại thần kinh. Bác sĩ có thể chia sẻ những tiến bộ công nghệ nổi bật đang được ứng dụng trong phẫu thuật thần kinh hiện nay?

Phẫu thuật thần kinh là một trong những chuyên ngành tiên phong trong ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ hiện đại.

Hiện nay, vi phẫu thuật với kính hiển vi thế hệ mới cho phép quan sát rõ các cấu trúc thần kinh và mạch máu cực nhỏ. Phẫu thuật nội soi giúp tiếp cận các tổn thương sâu trong não hoặc nền sọ với mức độ xâm lấn tối thiểu. Hệ thống định vị thần kinh (navigation), theo dõi điện sinh lý thần kinh trong mổ, siêu âm trong mổ và các công nghệ hình ảnh hiện đại giúp nâng cao độ chính xác và độ an toàn của phẫu thuật.

Bên cạnh đó, can thiệp nội mạch đã mở ra một hướng điều trị ít xâm lấn cho nhiều bệnh lý mạch máu não như phình động mạch não hoặc dị dạng động tĩnh mạch não.

Tại Bệnh viện Chợ Rẫy, nhiều kỹ thuật tiên tiến này đã được triển khai thường quy và mang lại hiệu quả rõ rệt. So với cách đây 10 đến 20 năm, tỷ lệ biến chứng giảm đáng kể, thời gian nằm viện ngắn hơn và chất lượng sống của người bệnh sau điều trị được cải thiện rõ rệt.

Không nên trì hoãn điều trị chỉ vì những quan niệm chưa chính xác

Với các bệnh lý như u não, nhiều người vẫn còn tâm lý lo sợ, cho rằng “mổ não là sẽ chết” hoặc sau mổ sẽ bị ảnh hưởng tâm thần. Bác sĩ nhìn nhận thế nào về những quan niệm này?

Đây là những quan niệm đã tồn tại từ khá lâu nhưng không còn phù hợp với thực tế y học hiện đại.

Não bộ là cơ quan quan trọng nhất của cơ thể nên việc phải phẫu thuật não thường khiến người bệnh và gia đình lo lắng. Tuy nhiên, với sự phát triển của vi phẫu, nội soi, định vị thần kinh và gây mê hồi sức hiện đại, độ an toàn của các ca phẫu thuật thần kinh ngày nay đã được nâng lên rất nhiều.

Thực tế, có rất nhiều trường hợp nếu không phẫu thuật thì nguy cơ tử vong hoặc tàn phế còn cao hơn rất nhiều so với nguy cơ của cuộc mổ. Mục tiêu của phẫu thuật là loại bỏ tổn thương, bảo tồn chức năng thần kinh và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Người dân không nên trì hoãn điều trị chỉ vì những quan niệm chưa chính xác. Điều quan trọng nhất là được thăm khám, tư vấn đầy đủ và điều trị tại những cơ sở có chuyên môn phù hợp.

“

Chấn thương sọ não, xuất huyết não hay u não đều là những bệnh lý nguy hiểm có thể cướp đi tính mạng hoặc để lại di chứng nặng nề nếu chậm trễ điều trị.

TS.BS Nguyễn Trọng Hiếu, Khoa Ngoại Thần kinh, Bệnh viện Chợ Rẫy

Từ thực tế thăm khám và điều trị tại Bệnh viện Chợ Rẫy, bác sĩ có lời khuyên gì dành cho người dân trong việc nhận biết, phòng ngừa và điều trị sớm các bệnh lý ngoại thần kinh?

Tôi muốn nhấn mạnh ba vấn đề.

Thứ nhất, không nên chủ quan với các triệu chứng như đau đầu kéo dài, yếu liệt tay chân, méo miệng, nói khó, co giật, giảm thị lực hoặc thay đổi ý thức. Đây có thể là những dấu hiệu cảnh báo của các bệnh lý thần kinh nghiêm trọng.

Thứ hai, cần kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá và lạm dụng rượu bia. Đây là những nguyên nhân quan trọng dẫn đến các bệnh lý mạch máu não.

Thứ ba, khi xảy ra chấn thương vùng đầu hoặc xuất hiện các triệu chứng thần kinh bất thường, người bệnh cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh hoặc ngoại thần kinh càng sớm càng tốt để được đánh giá và điều trị kịp thời.

Trân trọng cảm ơn TS.BS Nguyễn Trọng Hiếu!