Y học phục hồi: Vị thế mới với mô hình phát triển đa khoa toàn diện

Theo sự phát triển của ngành y, 3 lĩnh vực Dự phòng - Điều trị lâm sàng và Phục hồi chức năng ngày càng có sự giao hòa thay vì phát triển độc lập, riêng rẽ như trước kia và trong đó, mô hình hoạt động, vị thế của lĩnh vực y học phục hồi cũng đã thay đổi đáng kể. Tạp chí Khoa học Phổ thông - Thời sự Y học đã có cuộc trò chuyện với PGS.TS.BS Phan Minh Hoàng, Giám đốc Bệnh viện Phục hồi chức năng - Điều trị Bệnh nghề nghiệp TP.HCM, Chủ tịch Hội Thầy thuốc trẻ TP.HCM về chủ đề này.

Thưa PGS.TS.BS Phan Minh Hoàng, vị thế hiện nay của ngành y học phục hồi tại Việt Nam nói chung và TP.HCM có sự thay đổi như thế nào so với những thập niên trước?

Chúng ta có thể ví y học dự phòng, lâm sàng và phục hồi chức năng như 3 cột trụ của ngành y tế. “Cột trụ” nào cũng có vị thế, vai trò quan trọng như nhau. Dự phòng không tốt thì tạo gánh nặng cho lâm sàng. Lâm sàng tốt nhưng phục hồi chức năng không tốt thì kết quả cuối cùng sẽ là gánh nặng kéo dài cho người bệnh.

Tuy nhiên trước đây, các cột trụ nói trên chưa thực sự gắn kết với nhau và rất vất vả khi phải gánh vác trách nhiệm riêng rẽ. Tuy nhiên hiện nay, ba trụ cột đã được “thiết kế” lại một cách hòa hợp hơn, san sẻ vai trò, nhiệm vụ cho nhau để phù hợp với tình hình phát triển hiện nay của ngành y. Đồng thời, Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị mới đây đã làm nổi bật được vai trò của ba chuyên ngành trong việc chăm sóc sức khỏe người dân một cách toàn diện.

Chính vì thế, lĩnh vực y học phục hồi ngày nay cũng ngày càng được chú trọng. Bệnh viện Phục hồi chức năng - Điều trị Bệnh nghề nghiệp TP.HCM hiện là một trong những đơn vị được chọn để định hình lại vị thế của lĩnh vực y học phục hồi với mô hình phát triển đa khoa toàn diện để hỗ trợ cho chuyên ngành phục hồi chức năng chuyên sâu.

Bối cảnh thực tế nào đã thúc đẩy ngành y học phục hồi có sự thay đổi như ở hiện tại và trong tương lai?

Bức tranh xã hội nước ta và trên thế giới hiện nay đang có sự biến chuyển sâu sắc và mô hình bệnh tật cũng thay đổi. Dân số Việt Nam đang bước vào giai đoạn ngày càng già hóa, tỷ lệ sinh ngày càng giảm, tỷ lệ người già ngày càng tăng lên, đi cùng là gánh nặng bệnh tật, lão hóa theo tuổi tác và gánh nặng chăm sóc người bệnh. Bên cạnh đó, những bệnh lý như ung thư, đột quỵ, tim mạch, tiểu đường, thoái hóa cơ xương khớp và nhóm bệnh lý văn phòng như đau đầu, đau nhức cổ vai gáy, viêm nhiễm đường hô hấp… ngày càng gia tăng. Trong đó, có những bệnh lý trước đây chỉ xảy ra nhiều ở người cao tuổi thì nay đã dịch chuyển sang người trẻ, người đang trong độ tuổi lao động, gây gánh nặng lâu dài cho gia đình, xã hội. Ngoài ra, tỉ lệ người bị thương tích do tai nạn giao thông, tai nạn lao động và sinh hoạt vẫn còn nhiều và cũng cần phục hồi chức năng để quay lại cuộc sống bình thường.

Được biết, lĩnh vực y học phục hồi ngày nay được định hướng phát triển một cách toàn diện, bác sĩ có thể cho dẫn chứng cụ thể?

Trong bối cảnh xã hội, bệnh tật đã nêu như trên thì ngành y học phục hồi ngày càng được chú trọng và vai trò của ngành không chỉ là “1 trong 3” nữa mà có thể hiểu là cả “3 trong 1”.

Tôi lấy ví dụ, trước đây người ta hay nghĩ vào Bệnh viện Phục hồi chức năng - Điều trị Bệnh nghề nghiệp chỉ để làm vật lý trị liệu để giảm đau, tập đi, tập đứng, tập ăn, tập nói vì khiếm khuyết bẩm sinh hay sau khi trải qua một đợt điều trị vì đột quỵ, vì tai nạn hay một lý do nào đó. Tuy nhiên hiện nay thì điều đó không còn đúng nữa. Bệnh viện đang phát triển theo hướng phục hồi chuyên sâu cùng với điều trị lâm sàng đa chuyên khoa và kết hợp cả dự phòng.

Chẳng hạn, khi chúng tôi tiếp nhận bệnh nhân sau tai biến mạch máu não từ một đơn vị khác về, đầu tiên, chúng tôi phải điều trị di chứng, dự phòng bệnh nhân này có tái phát hay không rồi phải kiểm soát những bệnh lý nền như huyết áp, tiểu đường tim mạch và những vấn đề bệnh nhân đang mắc phải cho thật tốt... Đồng thời, phải có một kế hoạch phục hồi chức năng khả thi nhất để bệnh nhân nhanh chóng hồi phục và trở lại với cuộc sống bình thường. Chúng tôi thực hiện 3 chức năng trong cùng một điểm (là bệnh viện). Bệnh nhân không phải đi qua 3-4 bệnh viện như trước kia.

Chính vì vậy mà những suy nghĩ như “hầu hết bệnh nhân đến Bệnh viện Phục hồi chức năng - Điều trị bệnh nghề nghiệp đều trong tình trạng nhẹ vì đã được điều trị lâm sàng ổn định ở các bệnh viện khác” là không chính xác?

Đúng vậy. Thực tế là rất nhiều bệnh nhân đến bệnh viện chúng tôi trong tình trạng rất nặng, cần phối hợp điều trị đa chuyên khoa.

Trong những năm gần đây, Bệnh viện Phục hồi chức năng - Điều trị Bệnh nghề nghiệp TP.HCM phát triển theo một mô hình đặc thù riêng. Chúng tôi có đầy đủ các khoa lâm sàng để điều trị đa bệnh lý, đa cơ quan, từ thần kinh, tim mạch, hô hấp, nội tiết, tiêu hóa, tiết niệu, thận, chỉnh hình… cho đến tạo hình thẩm mỹ, kết hợp với phục hồi chức năng chuyên sâu.

Mỗi một bệnh nhân, chúng tôi đều có kế hoạch, lộ trình điều trị cụ thể với mong muốn làm sao cho bệnh nhân mau chóng bình phục và trả lại chất lượng cuộc sống tốt nhất cho họ, trả lại những người khỏe mạnh cho xã hội.

Sự hồi phục của người bệnh được định nghĩa như thế nào thưa bác sĩ?

Một trong những mong muốn hiện nay của ngành Y tế TP.HCM đó là làm sao đưa một bệnh nhân quay lại cuộc sống với sức khỏe tốt nhất có thể. Họ phải tự phục vụ được và không là gánh nặng của chính mình, sau đó mới nghĩ tới chuyện cống hiến cho xã hội. Điều đó cũng có nghĩa là chúng ta trả một bệnh nhân về với xã hội, về với cộng đồng là trả về một người hoàn toàn khỏe mạnh và thậm chí có sức khỏe phải tốt hơn.

Trước đây khi một bệnh nhân xuất viện thì họ hay được hỏi là: “Anh/chị/cô/chú thấy khỏe bao nhiêu phần trăm so với khi nhập viện?”. Có lẽ quan điểm này đã không còn phù hợp với sự phát triển của TP.HCM hiện nay cũng như sự phát triển của y học hiện đại cả về công nghệ y sinh học, công nghệ tế bào lẫn các chuyên ngành chuyên môn sâu.

“

“Đã vào bệnh viện thì khi xuất viện, sức khỏe người bệnh phải tốt hơn, ít nhất là bằng trước khi nhập viện. Đó mới là chăm sóc sức khỏe một cách có chất lượng. Chúng ta không còn khái niệm ‘khỏe bao nhiêu phần trăm’ mà phải là ‘xuất viện phải tốt hơn’.

PGS.TS.BS Phan Minh Hoàng, Giám đốc Bệnh viện Phục hồi chức năng - Điều trị Bệnh nghề nghiệp TP.HCM, Chủ tịch Hội thầy thuốc trẻ TP.HCM

Mục tiêu cuối cùng là…

Khi chúng ta có một nền y tế phát triển, sức khỏe được chăm sóc toàn diện thì người dân mới đủ điều kiện để hội nhập, cống hiến sức khỏe, trí tuệ và bản lĩnh của mình cho sự nghiệp phát triển chung của TP.HCM. Con người có khỏe thì trí tuệ mới minh mẫn, mới đóng góp được cho thành phố. Tôi cho rằng, để thấy một thành phố phát triển, thông minh, năng động như thế nào, hãy lấy sức khỏe người dân làm thước đo chứ không phải là dựa vào chỉ số thu nhập bình quân trên mỗi đầu người. Sức khỏe có tốt thì mới góp phần tạo ra của cải, vật chất và hạnh phúc cho cá nhân và xã hội.

Hiện nay chúng ta hay nghe là khoa học công nghệ ngày càng phát triển, trí tuệ nhân tạo ngày càng thống lĩnh mọi mặt của đời sống nhưng con người nào thực hiện được những kỹ thuật cao, con người nào có thể tạo ra và điều khiển được những con robot hoạt động theo đúng lập trình mới là quan trọng. Trong lĩnh vực y tế, chúng ta phải mất 5 năm, 10 năm mới đào tạo được một chuyên gia giỏi nghề nên nếu con người không minh mẫn, không khỏe mạnh thì tất cả chỉ là những công cụ, cỗ máy vô tri mà thôi và xã hội sẽ đi chậm, về sau.

Được biết Bệnh viện Phục hồi chức năng - Điều trị Bệnh nghề nghiệp TP.HCM có nhiều hoạt động liên quan đến cộng đồng và y tế cơ sở. Đây có phải là khía cạnh khác của dự phòng mà bệnh viện muốn hướng tới?

Ý nghĩa của dự phòng không chỉ có nghĩa là phòng những biến chứng có thể xảy ra trong quá trình điều trị mà cần hiểu sâu hơn là chủ động giúp các cơ quan trong cơ thể được chăm sóc, nghỉ ngơi và phục hồi, để cuối cùng, chúng ta có thể sống lâu, sống khỏe theo độ tuổi và ít phải vào bệnh viện nhất có thể. Chính vì vậy, bệnh viện chúng tôi còn chú trọng kết hợp với các trạm y tế phường xã, không chỉ thực hiện quản lý sức khỏe cho người cao tuổi ngay tại địa phương mà còn hỗ trợ truyền đạt những kiến thức y khoa thường thức, các bệnh lý người cao tuổi hay mắc phải để giúp họ bảo vệ chăm sóc sức khỏe một cách chủ động.

Đối với những người trẻ, người trong độ tuổi lao động thì dự phòng tốt, phục hồi tốt có ý nghĩa như thế nào thưa bác sĩ?

Cách đây 10 năm chúng ta rất quan tâm đến bệnh lý người cao tuổi, bệnh lý tim mạch, huyết áp, tiểu đường. Nhưng tất cả những bệnh lý này hiện nay đã được kiểm soát tốt rồi. Vấn đề đáng báo động hiện nay là các bệnh ung thư, đột quỵ, nhồi máu cơ tim lại xảy ra nhiều ở bệnh nhân trẻ, có khi chỉ mới ngoài hai mươi thay vì từ 50 như trước kia. Cho nên dự phòng tốt, phục hồi tốt chính là bảo vệ tuổi trẻ, bảo vệ sinh mạng và bảo vệ nguồn lực tốt cho xã hội.