Cả đời đau đáu vì người bệnh thận nặng

Tháng 5/2022, Bệnh viện Thống Nhất đã tiến hành ca ghép thận đầu tiên cho một người bệnh bị hội chứng thận hư. Do là ca ghép thận đầu tiên được tiến hành tại Bệnh viện Thống Nhất nên người bệnh và gia đình rất lo lắng, nhiều người can ngăn khuyên gia đình nên chọn mổ ở các bệnh viện khác, có uy tín hơn. Đêm trước khi cuộc phẫu thuật ghép thận diễn ra, mẹ của người bệnh xin hoãn mổ vì lo lắng, vì tác động từ bên ngoài.

“Tôi sẽ đền cho cô một quả thận của tôi!”

Lúc ấy, PGS.TS.BS Nguyễn Bách, Trưởng khoa Nội thận Lọc máu, Bệnh viện Thống Nhất đã mạnh dạn nói với người mẹ, cũng là người hiến thận cho con mình rằng: “Nếu sau ca mổ mà cô bị suy thận, tôi sẽ đền cho cô một quả thận của tôi”. Nghe câu nói này, người mẹ và gia đình người bệnh thở phào nhẹ nhõm, yên tâm chọn bước tiếp cuộc hành trình. Ca ghép thận đầu tiên diễn ra thành công, mở ra một cánh cửa mới, bồi đắp thêm niềm tin cho người bệnh thận đang điều trị tại Bệnh viện Thống Nhất.

“Khi mẹ người bệnh xin hoãn ca ghép, tôi không cam lòng vì cả một đội ngũ y bác sĩ đã chuẩn bị sẵn sàng. Nhưng trên hết, người bệnh còn quá trẻ, em còn một quãng đời dài sau đó nhưng diễn tiến bệnh thì nhanh, cơ hội lại không đến nhiều lần…”, PGS.TS.BS Nguyễn Bách trải lòng lý do ông chọn đánh cược một quả thận của mình để cuộc phẫu thuật được diễn ra được suôn sẻ.

Suốt quãng đường y nghiệp của mình, đây không phải là lần đầu tiên PGS.TS.BS Nguyễn Bách dùng uy tín bản thân, kinh nghiệm chuyên môn để tạo dựng niềm tin nơi người dân trong những giờ phút “gay cấn” nhất.

Năm 2026, khi bệnh viện Thống Nhất quyết định hỗ trợ Trung tâm Y tế Quân dân y Đặc khu Côn Đảo thành lập Đơn vị Thận nhân tạo, nhiều đồng nghiệp trong chuyên ngành lọc máu đã khuyên ông không nên mạo hiểm vì cho rằng, việc thực hiện lọc máu ở đảo rất rủi ro do điều kiện nguồn nước, nguồn nhân lực tại chỗ không đáp ứng được yêu cầu. Nếu xảy ra tai biến, bác sĩ phải đối diện với những nguy cơ về mặt pháp lý. Thế nhưng, ông đã chọn mạo hiểm, đóng vai trò đầu tàu trong quá trình xây dựng quy trình, hỗ trợ, chuyển giao kỹ thuật, chuyên môn.

Đến khi Đơn vị Thận nhân tạo được thành lập, với sự hỗ trợ đầy đủ, từ trang thiết bị hiện đại, hệ thống xử lý nước đạt tiêu chuẩn châu Âu, hệ thống vật tư tiêu hao chất lượng cao, thuốc điều trị cần thiết cho đến chuyên môn từ Bệnh viện Thống Nhất thì lại xảy ra chuyện không tìm ra người bệnh nào chịu lọc máu đầu tiên vì sợ. Lúc này, ông và cộng sự lại phải vận động 3 người bệnh từ Bệnh viện Thống Nhất ra Trung tâm Y tế Quân dân y Đặc khu Côn Đảo để lọc máu. Người bệnh đầu tiên khi đã ra đến Côn Đảo thì lại bị người nhà can ngăn vì sợ sẽ xảy ra rủi ro, khuyên họ không nên làm “chuột bạch”. Chính vì vậy, ca lọc máu đầu tiên ngày 6/5/2026 diễn ra rất áp lực.

Khi đã triển khai lọc máu thành công thì người dân Côn Đảo - qua hình ảnh điều trị thực tế, qua phỏng vấn trực tiếp bác sĩ, người bệnh mới dần tin và chọn lựa lọc máu ngay tại địa phương thay vì phải di chuyển vào đất liền - vô cùng tốn kém - như trước kia.

“Không có gì là dễ dàng cả nhưng khi mình đã tin vào bản thân, tin vào đồng đội thì khó như thế nào mình cũng phải tìm giải pháp, đó là trách nhiệm của người thầy thuốc”, ông trải lòng.

Người đi “mở đường” từ những khó khăn

Năm 1995, BS Nguyễn Bách tốt nghiệp Đại học Y khoa Huế hệ chính quy, mơ ước sẽ được về công tác ở một bệnh viện Nhi. Thế nhưng, duyên phận đẩy đưa ông về với Bệnh viện Thống Nhất vào năm 1996 khi bệnh viện mở khóa đào tạo về Thận nhân tạo, cần tuyển một bác sĩ trẻ có tiếng Anh tốt để học với các chuyên gia nước ngoài. BS Nguyễn Bách được tuyển dụng vào vị trí này như một định mệnh “nghề chọn người”.

Sau khi học tại chỗ 3 tháng về Thận nhân tạo, BS Nguyễn Bách được các Thầy cấp học bổng cho học tiếp các khóa ngắn hạn 3 - 6 tháng về Thận học, Thận nhân tạo tại Bộ Môn Thận học, Đại học Y Khoa Tokai, Tokyo, Nhật Bản.

Sau các khóa học, BS Nguyễn Bách trở về nước, mang theo 5 máy thận nhân tạo đã qua sử dụng do Nhật Bản viện trợ và bắt tay tham gia thành lập Đơn vị Thận nhân tạo, trực thuộc khoa Hồi sức cấp cứu.

Giai đoạn đó, Việt Nam vừa bước qua thời kỳ cấm vận, mọi thứ còn rất khó khăn, thiếu thốn nên ngành y cũng rơi vào tình trạng rất thiếu trang thiết bị, vật tư. Cả nước chỉ có vài chục máy chạy thận nhưng chủ yếu là máy cũ, được viện trợ. Tại TP.HCM thì chỉ có 3 nơi có thực hiện chạy thận là BV Chợ Rẫy, BV Nhân dân 115 và Bệnh viện Thống Nhất. “Có máy mà không có dịch lọc thì máy cũng phải xếp xó”, nghĩ vậy nên người bác sĩ trẻ lại mày mò lắp ráp máy, tự pha dịch lọc để lọc máu cho các bệnh nhân cấp cứu. Nhờ đó, một số ca suy thận nặng đã thoát khỏi nguy kịch.

“

“Bà xã của tôi - cũng là một đồng nghiệp - đã luôn bên cạnh tôi những lúc tôi gặp khó khăn nhất, là người hỗ trợ đắc lực cho tôi trong mọi việc chuyên môn cũng như là người giúp tôi chăm sóc chu toàn chuyện gia đình. Vì vậy, bên cạnh biết ơn người bệnh, tôi luôn biết ơn và trân trọng vợ mình”.

PGS.TS.BS Nguyễn Bách

Năm 2000, ông lại nhận được học bổng học chương trình chuyên khoa Thận học tại Bộ Môn Thận học, Đại học Y Khoa Chiangmai, Thái Lan. Sau khóa học, năm 2002, ông trở về, bắt tay thực hiện ca sinh thiết thận đầu tiên lại Bệnh viện Thống Nhất bằng kim sinh thiết thô sơ không có siêu âm dẫn đường. Ca sinh thiết gây cho ông không ít căng thẳng, âu lo do người bệnh bị biến chứng chảy máu sau thủ thuật và ông phải nghe “lời ra tiếng vào” từ người này người kia nhưng sau cùng, người bệnh vẫn ổn. Đó là một kỷ niệm nghề nghiệp khó quên nhưng sau tất cả, ông đã chọn “không bỏ cuộc”, tiếp tục cải thiện kỹ thuật sinh thiết thận sao cho an toàn và tốt hơn bởi nếu từ bỏ, người bệnh sẽ mất cơ hội được chẩn đoán và điều trị đúng.

Ngoài kỹ thuật sinh thiết thận, thời điểm đó, ông còn triển khai 1 kỹ thuật lọc màng bụng với nhiều khó khăn vì cũng trong tình trạng thiếu trang thiết bị. Nhờ kỹ thuật mới, lại có thêm nhiều bệnh nhân nữa được kéo dài sự sống.

Năm 2003, Bệnh viện Thống Nhất hỗ trợ triển khai ca lọc máu đầu tiên tại các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh trong chương trình hỗ trợ chuyên môn cho y tế cơ sở. “Chúng tôi phải đưa người bệnh và chở nước RO từ Bệnh viện Thống Nhất về tỉnh để lọc máu. Trải nghiệm này cũng đã giúp rèn luyện cho tôi tinh thần vượt khó để triển khai công việc, kỹ thuật, phải biết làm việc trong điều kiện thiếu thốn, không bao giờ chờ đầy đủ điều kiện mới làm”, ông chia sẻ thêm.

Năm 2008, từ một đơn vị lọc thận chỉ có 2 máy thận và 5 máy thận nhân tạo, Giám đốc bệnh viện lúc bấy giờ, GS.BS Nguyễn Mạnh Phan quyết định cho thành lập Khoa Nội Thận - Lọc máu, mở đầu cho sự phát triển chuyên khoa Thận học và Lọc máu và người được chọn để phát triển Khoa lên một tầm cao mới không ai khác là BS trẻ Nguyễn Bách, dưới định hướng đúng đắn kịp thời của Ban giám đốc, đã góp phần đặt những viên gạch đầu tiên cho lĩnh vực Thận học của bệnh viện.

Cho đến nay, PGS.TS.BS Nguyễn Bách cũng là người có vai trò quan trọng trong các cuộc ghép thận tại Bệnh viện Thống Nhất. Bệnh viện đã ghép được cho 32 trường hợp, trong đó có 6 bệnh nhân được ghép từ người hiến chết não. Sự sống được hồi sinh, được tiếp diễn nhờ những trái tim nhân ái và sự nỗ lực không ngừng của tập thể các y bác sĩ tại Bệnh viện Thống Nhất, trong đó có PGS.TS.BS Nguyễn Bách - người luôn đau đáu, trăn trở về số phận của những người bị bệnh thận nặng.

Tận tụy đào tạo, chuyển giao, nghiên cứu

Nắm giữ vị trí Trưởng khoa hơn 30 năm, lúc nào PGS.TS.BS Nguyễn Bách cũng tất bật. Không chỉ điều hành Khoa, trực tiếp điều trị cho bệnh nhân, ông còn tham gia giảng dạy, hướng dẫn cho các sinh viên y khoa, học viên sau đại học của nhiều trường đại học Y khoa, trực tiếp đào tạo, chuyển giao kỹ thuật về chuyên ngành Thận - Lọc máu cho các cơ sở y tế, bệnh viện tuyến cũng như đào tạo đội ngũ kế thừa cho Khoa khi thế hệ sáng lập như ông chuẩn bị về hưu.

Hẹn phỏng vấn với Khoa học phổ thông - Thời sự Y học lúc 15h00 chiều nhưng hơn nửa tiếng sau ông mới xuất hiện do ông đang hướng dẫn dở dang một ca sinh thiết thận cho đàn em.

Trả lời mới được vài câu hỏi, ông lại xin lỗi rồi lại tất tả đi xuống phòng bệnh để hướng dẫn một ca đặt catheter chạy thận.

“Khi tôi hướng dẫn các em thì tôi theo sát từng ly từng tí bởi khi các em đã vững vàng thì người được hưởng lợi nhiều nhất không ai khác chính là người bệnh”, ông bộc bạch.

Trong nhiệm vụ hỗ trợ Trung tâm Y tế Quân dân Y Đặc khu Côn Đảo triển khai “thần tốc” Đơn vị thận nhân tạo (tổng thời gian chuẩn bị chỉ vỏn vẹn 20 ngày), ở vai trò đầu tàu như đã kể trên, ông cũng đã sát cánh cùng đồng nghiệp trong việc thực hiện đào tạo tại chỗ cũng như sau đó, đào tạo chuyên sâu kỹ thuật lọc máu cho 2 ê kip của Trung tâm tại Bệnh viện Thống Nhất. Việc này đối với ông cũng là một điều vô cùng có ý nghĩa trong hành trình phụng sự y khoa của mình bởi ông đã góp phần đưa kỹ thuật cao về vùng biển đảo, giúp người bệnh ở đây không phải vào đất liền để lọc máu và xa hơn, đóng góp vào việc phát triển du lịch y tế và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh lọc máu chu kỳ. Họ có thể có những chuyến đi du lịch xa khỏi nơi mình đang sinh sống một cách an toàn.

Bên cạnh việc đào tạo lớp kế cận và chuyển giao chuyên môn, kinh nghiệm, ông cũng là người nghiêm túc và mải miết với công tác nghiên cứu. Ông có hơn 100 bài báo cáo khoa học được đăng tải trên tạp chí chuyên ngành Thận học trong và ngoài nước. Ông cho biết, trong tương lai, ông cùng đội ngũ sẽ triển khai thêm nhiều hướng nghiên cứu mới như “Nghiên cứu ứng dụng các phác đồ điều trị trong bệnh viêm thận Lupus, bệnh thận IgA”;

“Nghiên cứu ứng dụng các phương pháp lọc máu hiện đại trong điều trị bệnh nhân lọc màng bụng và thận nhân tạo nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống và kéo dài tuổi thọ bệnh nhân”; “Nghiên cứu miễn dịch mang đặc thù người Việt Nam để đạt hiệu quả cao trong điều trị bệnh nhân sau ghép thận…”

Nỗi trăn trở về những người bệnh trẻ

Điều ông luôn trăn trở mỗi ngày chính là ngày càng có nhiều người mắc bệnh thận và có xu hướng trẻ hóa. Không ít người trẻ rơi vào tình trạng, lần đầu tiên phát hiện bệnh thận cũng là lần phải lọc máu cấp cứu do suy thận giai đoạn cuối. Lý do, người trẻ chủ quan, luôn nghĩ mình khỏe nên không có thói quen khám tầm soát bệnh, xét nghiệm nước tiểu hàng năm. Trong khi có một thực tế là, bệnh thận do tiểu đường và bệnh thận do tăng huyết áp ở người trẻ đang gia tăng do lối sống, ăn uống không khoa học.

Cũng bởi thế, trong những nghiên cứu tâm đắc nhất của ông có 1 đề tài liên quan đến việc chẩn đoán sớm và phòng ngừa bệnh thận ở người trẻ. Ông cũng dành thời gian quý báu của mình để triển khai các chương trình tầm soát bệnh thận miễn phí cho người trẻ thu nhập thấp tại thành phố.

Ngoài những điều trên, ông cũng luôn đau đáu, tìm giải pháp để góp phần kềm hãm sự gia tăng nhanh chóng bệnh suy thận giai đoạn cuối đang gây quá tải cho ngành y tế và chuyên khoa Nội Thận - Lọc máu, Bệnh viện Thống Nhất. Trong những giải pháp đó, điều cuối cùng là phải tăng cường đào tạo thêm nhiều bác sĩ chuyên khoa thận.

Bởi ông cũng từng là một bác sĩ trẻ, được đào tạo bài bản từ đầu và ông biết được lợi ích lớn lao của việc đó là gì.

Đó là, sẽ có thêm nhiều người bệnh được sống lâu hơn, sống khỏe hơn hiện tại bi thương mà họ đang mắc phải.