Theo chị Yến, dưới lưỡi có một cấu trúc gọi là thắng lưỡi, trong trường hợp thắng lưỡi bình thường sẽ cho phép lưỡi le dài và nhọn, nếu thắng lưỡi ngắn hoặc dính sẽ làm đầu lưỡi bị co kéo lại không le dài được. Tuy lưỡi có vai trò quan trọng trong hoạt động nói và phát âm, nhưng chắc chắn lưỡi và thắng lưỡi không là nguyên nhân gây chậm nói. Bằng chứng là, các trẻ sau khi được cắt thắng lưỡi vẫn không nói được; hoặc ngược lại một số trẻ có thắng lưỡi ngắn vẫn không bị chậm nói; đối với trẻ bị chẻ vòm có lưỡi bình thường nhưng vẫn bị chậm nói; hoặc một số trường hợp lưỡi bị cắt một phần do ung thư nhưng vẫn nói được.
Chậm nói do đâu?
- Do tai: ta nghĩ miệng là cơ quan phát âm, có liên quan đến chậm nói, nhưng thật ra tai là cơ quan có vai trò vô cùng quan trọng cho hoạt động nói và phát âm của trẻ. Trẻ bị nghe kém hoặc điếc sẽ bị ngọng, bị chậm phát triển ngôn ngữ - chậm nói, hoặc không thể giao tiếp bằng lời nói - câm.
- Do bất thường não bộ: trẻ sinh non, bị bại não, viêm não - màng não là những trẻ có nguy cơ cao bị chậm nói.
- Do di truyền: một số bệnh lý về gen như hội chứng Down, Treacher Collin, Hunter-Hurler, trẻ có thể tạng cơ mềm nhão chậm phát triển vận động.
- Do rối loạn phát triển: trẻ có các triệu chứng trong chứng tự kỷ, môi trường thiếu kích thích (thường gặp nhất là các trẻ mồ côi), trẻ xem ti vi nhiều, có khó khăn về ăn.
Phụ huynh cần lưu ý
Nói là một quá trình phát triển, do đó cần phát hiện sớm hoặc tầm soát các dấu hiệu nguy cơ để can thiệp sớm. Dưới đây là những việc cần làm sớm để giúp trẻ phát triển nói:
Kiểm tra thính lực: các trẻ đã được ghi nhận là chậm nói thì việc đầu tiên cần làm là kiểm tra thính lực. Ngoài ra, để được can thiệp sớm ngăn ngừa vấn đề chậm nói, hiện có nhiều chương trình tầm soát thính lực cho các trẻ sơ sinh ở một số bệnh viện phụ sản. Đối với các trẻ thường bị bệnh viêm tai mũi họng, viêm tai giữa, trẻ bị tật chẻ vòm cũng nên được tầm soát.
Kiểm tra về vấn đề phát triển: nên đưa trẻ đến gặp nhà trị liệu âm ngữ để được tư vấn hoặc kiểm tra về sự phát triển của trẻ, đặc biệt về nghe - nói khi có các dấu hiệu như gọi tên không quay lại khi trẻ đã trên 6 tháng tuổi; ăn khó, không thể thay đổi món ăn, không biết nhai; trẻ không giao tiếp mắt, không tương tác với người khác; trẻ chậm phát triển vận động; ngôn ngữ của trẻ chậm so với trẻ cùng tuổi.
Ngoài ra, môi trường nuôi dạy trẻ nên có những kích thích giúp trẻ phát triển các kỹ năng như kỹ năng tập trung chú ý, bắt chước, nghe hiểu, giao tiếp chức năng như hỏi, xin, chào, cảm ơn...
