Y học

Đêm ngày canh giữ sự sống ở "tuyến phòng thủ" cuối cùng

Võ Liên - Du Ca • 07/03/2026 - 17:45

Có một nơi, sự sống được lặng thầm canh giữ từng giây, từng phút, từng ly, từng tý bởi một đội ngũ y bác sĩ không chỉ giàu kinh nghiệm mà còn đong đầy sự tận tâm, thấu cảm trước những người bệnh đang mong manh như "đèn treo trước gió". Đó chính là Khoa Hồi sức tích cực và Chống độc, Bệnh viện Bình Dân.

"Những ca bệnh nặng nhất của bệnh viện, của nơi khác chuyển đến sẽ được đưa tới chỗ chúng tôi. Thế nhưng, người bệnh là ai, đến từ đâu, như thế nào, dù chỉ còn 1% hy vọng, chúng tôi vẫn phải "chiến đấu" bằng 100% nỗ lực. Sự tin tưởng tuyệt đối của gia đình người bệnh là áp lực nhưng cũng là động lực khiến chúng tôi không được phép lùi bước", BS.CKII Nguyễn Thanh Phương - Trưởng Khoa Khoa Hồi sức tích cực và Chống độc, Bệnh viện Bình Dân khẳng định.

BS.CKII Nguyễn Thanh Phương - Trưởng Khoa Khoa Hồi sức tích cực và Chống độc, Bệnh viện Bình Dân.

Tổng lực kéo người bệnh thoát khỏi cửa tử

Trong một không gian nằm tĩnh lặng trên tầng 1, khu C của Bệnh viện Bình Dân, những chiếc giường bệnh đầy đủ chức năng được xếp ngay ngắn, bên cạnh vô số hệ thống máy móc, thiết bị hiện đại như máy thở, máy lọc máu liên tục, máy thở oxy dòng cao HFNC, máy sốc điện, máy đếm giọt tiêm truyền tự động, máy nuôi ăn, máy siêu âm, máy X-quang tại giường... Không khí thật yên ắng, trừ những tiếng tít tít vang lên không ngừng từ màn hình monitor. Nữ điều dưỡng Nguyễn Ngọc Sang chăm chú theo dõi các thông số trên monitor tại giường một người bệnh nữ (68 tuổi, ngụ Tây Ninh). Bà được chuyển đến Bệnh viện Bình Dân cấp cứu trong tình trạng sốc nhiễm trùng đường niệu. Sau khi phẫu thuật, người bệnh được chuyển vào Khoa trong tình trạng suy đa tạng. Các bác sĩ đã khẩn trương điều trị toàn diện cho bà bằng kháng sinh, lọc máu liên tục kết hợp thở máy, hỗ trợ dinh dưỡng và chăm sóc tích cực.

z7564924596043_6f7db14e775e9fd7d0d592c8d5d991b5(1).jpg — BS.CKII Nguyễn Thanh Phương kiểm tra tình hình người bệnh.

Sau khoảng 7 ngày, tình trạng suy đa tạng của người bệnh có cải thiện. Tuy nhiên, người bệnh lại xuất hiện tình trạng viêm phổi, đe dọa làm tình trạng bệnh nặng thêm, có thể gây ra tử vong. Các y bác sĩ lại tiếp tục "đấu trí" với tử thần. Sau hơn 3 tuần, tình trạng người bệnh tạm ổn.Đây là ca bệnh thành công điển hình tại Khoa Hồi sức Tích cực và Chống độc (ICU - Intensive Care Unit) nhưng cũng chưa phải là ca phức tạp và nặng nề nhất. Có những trường hợp nằm trong ICU 3 - 4 tháng ròng rã, cũng là ngần ấy thời gian y bác sĩ phải đêm ngày căng mắt theo dõi từng phản ứng nhỏ nhất của người bệnh vừa phải chịu rất nhiều áp lực nặng nề.

Không có chỗ cho sự chần chừ

Gắn bó 20 năm với Khoa Hồi sức tích cực và Chống độc, BS.CKII Nguyễn Thanh Phương cho biết đây không phải là con đường trải đầy hoa hồng mà giống như tham gia cuộc marathon băng qua những "vùng bão".

Trong vài năm đầu làm việc tại Khoa, đối diện với những người bệnh cận kề cái chết, không ít lần bác sĩ Phương tự đặt câu hỏi "Liệu mình có trụ lại được không?". Nhưng theo thời gian, bác sĩ Phương và tập thể ở đây đã học được cách chế ngự những nỗi sợ, biến sự lo lắng thành những hành động chuẩn xác và quyết đoán.

BS.CKII Nguyễn Thanh Phương chủ trì cuộc họp giao ban tại Khoa Hồi sức tích cực và Chống độc, Bệnh viện Bình Dân.

Trong giới chuyên môn, ICU thường được ví như "tuyến phòng thủ cuối cùng". Tại đây, tính mạng người bệnh chỉ tính bằng giây, một người đang ổn định có thể rơi vào tình trạng đột ngột suy hô hấp hoặc ngưng tim trong tích tắc, đặt người bác sĩ ICU vào tình thế luôn phải sẵn sàng cho tình trạng "báo động đỏ". Cả ê-kíp phải tiếp cận người bệnh, triển khai các hoạt động hồi sức cấp cứu khẩn cấp và mọi quyết định đưa ra đều mang tính sinh tử, không có chỗ cho sự chần chừ hay sai sót.

Dù là ca đã ổn định hay trong tình trạng "báo động đỏ", bác sĩ ở ICU đều phải có tư duy "tổng lực" mang tính chất kĩ thuật. Bên cạnh đó, khi một cơ quan suy sụp, sẽ kéo theo hiệu ứng domino (suy đa tạng). Bác sĩ phải cân bằng các thông số cực kỳ phức tạp, từ huyết động, oxy máu, điện giải đến thăng bằng kiềm toan... Bác sĩ vừa là thầy thuốc, vừa phải là một "kỹ sư" am hiểu tường tận các thông số máy móc để thay thế hoặc hỗ trợ các chức năng sống cơ bản của con người.

Để hỗ trợ cho bác sĩ, đội ngũ điều dưỡng ở đây cũng luôn phải để mắt tới người bệnh 24/24. Bất kỳ dấu hiệu nào, nhịp tim bất thường, một nhịp thở khác lạ... cũng được nhanh chóng nắm bắt và báo cho bác sĩ trực. Điều dưỡng cũng phải thực hiện chính xác từng y lệnh của bác sĩ để đảm bảo an toàn cho người bệnh.

Với lợi thế là bệnh viện ngoại khoa tuyến cuối, mọi trường hợp nặng tại Khoa Hồi sức Tích cực và Chống độc, Bệnh viện Bình Dân đều có sự phối hợp chặt chẽ giữa đội ngũ của Khoa với nhiều chuyên khoa khác. Khi đứng trước trường hợp khó, Khoa sẽ mời ngay các giáo sư, tiến sĩ đầu ngành đến hội chẩn, đưa ra ý kiến chuyên môn và chỉ đạo điều trị với mục tiêu: luôn đặt lợi ích và cơ hội sống của người bệnh lên hàng đầu.

Chăm sóc toàn diện từ những điều nhỏ nhất

Hiện Khoa có 14 bác sĩ, 36 điều dưỡng, 1 thư ký y khoa và 6 hộ lý với đầy đủ các buồng chức năng (buồng bệnh thường, cách ly, vô khuẩn, thủ thuật...). 25 giường bệnh của Khoa luôn sử dụng hết công suất, trung bình mỗi ngày tiếp nhận từ 3 đến 5 trường hợp bệnh mới.

Tại ICU, mọi sinh hoạt cá nhân của người bệnh đều do ê-kíp đảm nhiệm hoàn toàn, từ tập luyện vận động, tắm rửa, đánh răng, gội đầu, chải tóc, cạo râu đến cả những việc tế nhị nhất như vệ sinh cơ thể, thay tã, thay băng... Vì vậy, điều dưỡng, hộ lý, kỹ thuật viên gần như trở thành "người thân thứ hai" của người bệnh.

BS.CKII Nguyễn Thanh Phương cho biết, "xe tắm gội tại giường" hay "buồng tắm di động" là một sáng kiến nhân văn, đánh dấu bước chuyển mình từ "điều trị bệnh" sang "chăm sóc con người toàn diện" tại Khoa từ chính những quan sát thực tế và trăn trở của đội ngũ điều dưỡng. Trước đây, việc vệ sinh cá nhân cho người bệnh nặng thường cần đến sự hỗ trợ của người nhà. Tuy nhiên, điều này dễ gây rủi ro như tuột ống thở, nhiễm khuẩn do người nhà thiếu kinh nghiệm và việc vệ sinh bằng khăn đôi khi không làm sạch hết chất bẩn, gây bết dính, ngứa ngáy và khó chịu cho người bệnh. Do đó, Khoa đã triển khai mô hình chăm sóc toàn diện, giúp giảm nhiễm khuẩn chéo và giảm tải cho gia đình.

Việc "tắm" đúng nghĩa cho một người bệnh đang thở máy ngay tại giường không chỉ là vấn đề sạch sẽ. Làm sạch da kỹ lưỡng giúp loại bỏ vi khuẩn, giảm nguy cơ nhiễm khuẩn huyết và đặc biệt là giảm nguy cơ viêm phổi liên quan máy thở (VAP) - một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở ICU. Quá trình tắm kết hợp với việc xoay trở, massage giúp máu lưu thông tốt hơn, sớm phát hiện các vùng da bị đỏ và can thiệp kịp thời, tránh loét cho bệnh nhân nằm lâu.

Bên cạnh đó, khi người thân được chăm sóc tỉ mỉ, gia đình người bệnh có thêm niềm tin vào đội ngũ y bác sĩ, vào bệnh viện, giảm bớt tâm lý lo âu khi không được vào chăm sóc trực tiếp. Hơn hết, hình ảnh người điều dưỡng tỉ mỉ gội đầu, tắm rửa cho bệnh nhân giữa những tiếng máy dồn dập phát ra từ monitor chính là biểu tượng đẹp nhất của sự thấu cảm.

Cuộc chiến âm thầm phía sau tấm áo blouse

Trong một môi trường mà cái chết hiện diện như một vị khách "không mời lại hay đến", thử thách lớn nhất đối với các y bác sĩ ICU - những "người gác cổng thầm lặng" - không phải là sự kiệt sức về thể xác khi phải trải qua những đêm trắng triền miên, làm việc không ngơi nghỉ mà chính là cuộc chiến tâm lý âm thầm phía sau tấm áo blouse.

Người bệnh, khi được chuyển vào ICU thường là trong tình trạng "ở mép vực" sự sống và cái chết. Nỗi lo lắng với những câu hỏi trực diện từ người nhà bệnh nhân như "khả năng cứu sống bao nhiêu phần trăm?", "ba má tôi có qua khỏi không..." liên tục được bật ra cùng sự hy vọng, mong mỏi gửi gắm vào đội ngũ thầy thuốc vừa là động lực, vừa là sức ép lên đội ngũ điều trị.

Rồi khi mất mát xảy đến, người nhà có những phản ứng khác nhau, có người bình tĩnh chấp nhận nhưng cũng có người rơi vào trạng thái hoảng loạn, thậm chí có những phản ứng đầy tiêu cực. Lúc này, họ phải tự điều hòa cảm xúc của mình, vừa phải giải thích, trấn an để người nhà người bệnh có thể hiểu và chấp nhận sự thật.

Ngoài ra, còn muôn vàn những áp lực âm thầm khác hiện diện tại "chiến tuyến" cuối cùng này, bao gồm áp lực từ chính bản thân người làm nghề, sự bất lực trước giới hạn của y học. "Ai cũng muốn người bệnh tốt lên, ai cũng mong người bệnh có thể ra khỏi Khoa, được xuất viện về nhà. Nhưng không phải lúc nào mọi cố gắng cũng mang lại kết quả như mong muốn", bác sĩ Phương trầm ngâm.

Điều khó khăn nhất là khi ê-kíp đã nỗ lực hết sức, tuân thủ đúng phác đồ, dốc toàn bộ tâm huyết và khả năng chuyên môn nhưng người bệnh vẫn không thể qua khỏi, nhất là khi một người bệnh trẻ tuổi hoặc một người đã có dấu hiệu hồi phục đột ngột qua đời, người bác sĩ thường rơi vào trạng thái tự vấn: "Liệu mình có bỏ lỡ điều gì không?". Đôi khi, người thầy thuốc còn đứng trước những lựa chọn nghiệt ngã, "khi nào thì nên dừng lại?" để người bệnh được ra đi thanh thản, tránh những can thiệp vô ích gây đau đớn thêm...

Vượt qua tất cả những áp lực, thử thách, vượt qua được sự cô độc sau từng ca trực, mỗi bác sĩ, điều dưỡng tại ICU lại "đốt" hết sức mình, giữ được sự thấu cảm giữa những bức tường thinh lặng, trong một không gian khó phân biệt được ngày và đêm để thắp lên những tia hy vọng, để trả rất nhiều những người còn sống, đã bình phục về với gia đình.

"Nếu không vượt qua được áp lực, nếu chúng tôi bỏ cuộc, ai sẽ là người đứng ở tuyến phòng thủ cuối cùng này?" là câu hỏi, sự trăn trở của không riêng bác sĩ Phương mà còn của những người đã quyết tâm chọn ICU, chọn bệnh viện Bình Dân làm nơi để cống hiến, sẻ chia.

“
“Thử thách lớn nhất của chúng tôi chính là giữ cho trái tim mình vẫn còn biết rung động trước sự nhiệm màu của sự sống, sau hàng ngàn lần chứng kiến sự mất mát”.
BS.CKII Nguyễn Thanh Phương, Trưởng Khoa Khoa Hồi sức tích cực và Chống độc Bệnh viện Bình Dân.

Động lực từ sự hồi sinh

"Niềm hạnh phúc lớn nhất của chúng tôi là khi đưa được người bệnh trở về từ cửa tử", điều dưỡng Nguyễn Ngọc Sang nói. Còn với bác sĩ Phương thì: "Không gì xúc động hơn khi thấy một người bệnh từng hôn mê sâu, phải thở máy và lọc máu suốt nhiều tuần có thể tự thở lại, cầm được bát cháo hay mỉm cười chào bác sĩ khi xuất viện. Cảm giác rất tuyệt vời, giống như sự chiến thắng chung của cả ê-kíp. Những khoảnh khắc ấy chính là "nhiên liệu" để chúng tôi tiếp tục chiến đấu".

Điều dưỡng Nguyễn Ngọc Sang chia sẻ niềm hạnh phúc khi được chăm sóc người bệnh.

Dù thường bị lãng quên sau một ca điều trị thành công, bị che khuất sau những chiếc khẩu trang và đồ bảo hộ nhưng đội ngũ y bác sĩ tại Khoa Hồi sức Tích cực và Chống độc Bệnh viện Bình Dân không cảm thấy bị thiệt thòi. Họ luôn tâm niệm rằng, niềm vui của một "chiến sĩ ICU" không nằm ở sự tung hô. BS.CKII Nguyễn Thanh Phương thổ lộ: "Một chiếc giường ICU trống chỗ vì người bệnh đã đủ khỏe để chuyển lên khoa thường, đó là phần thưởng lớn nhất bởi chúng tôi không cần họ nhớ mặt, chúng tôi chỉ cần họ sống...".

Theo BS.CKII Nguyễn Thanh Phương, có ba yếu tố nền tảng tạo nên một ca hồi sức thành công:

- Phát hiện sớm và can thiệp kịp thời: Một thay đổi nhỏ trên monitor nếu được xử lý ngay sẽ ngăn chặn được suy đa tạng. Khi đã muộn, mọi kỹ thuật hiện đại nhất cũng chỉ là nỗ lực kéo dài sự ra đi.

- Kiểm soát chi tiết: Hồi sức là nghệ thuật của sự tỉ mỉ. Phải cân đối từng ml dịch truyền, từng liều thuốc vận mạch tính bằng mcg/kg/phút.

- Năng lực trang thiết bị: Sự sẵn có của các kỹ thuật hỗ trợ sự sống (máy thở, lọc máu) đóng vai trò như "chiếc phao" giữ bệnh nhân không chìm xuống khi các cơ quan đã ngừng hoạt động.

Bên cạnh đó, sự phối hợp hiệu quả giữa bác sĩ, điều dưỡng và nhân viên y tế (dược sĩ lâm sàng, kỹ thuật viên phục hồi chức năng, nhân viên dinh dưỡng) không chỉ là "quan trọng" mà là "yếu tố sống còn". Nếu ví ICU là một chiến trường thì ê-kíp là một đội đặc nhiệm.