Một lần được 'mục sở thị' ở khu xạ trị Bệnh viện Chợ Rẫy

9h30 sáng, khi đang tiếp chúng tôi ở tầng trệt khu E, TS.BS Lê Tuấn Anh, Giám đốc Trung tâm Ung bướu, Trưởng khoa Hóa - Xạ trị Bệnh viện Chợ Rẫy có việc đột xuất nên ông cho người dẫn chúng tôi xuống “mục sở thị” toàn bộ hệ thống, quy trình xạ trị nằm ở tầng hầm B2 trước khi tiếp tục cuộc phỏng vấn còn dở dang với ông sau đó.

Khu điều trị hiện đại dưới lòng đất với 300 lượt bệnh nhân/ngày

Bước xuống đây, điều gây ngạc nhiên đầu tiên cho chúng tôi chính là một không gian khác biệt so với hình dung ban đầu. Tổng thể nơi này, dù không quá rộng nhưng được thiết kế hiện đại, bài bản và hoàn chỉnh với đầy đủ các khu vực chức năng như Khu hành chánh, Khu khám bệnh, Khu mô phỏng, Khu lập kế hoạch, Khu xạ trị, Khu theo dõi sau xạ trị...

Bệnh nhân đông nhưng không có cảnh chen chúc hay đợi chờ trong sự vạ vật, căng thẳng. Mỗi chỗ ngồi, mỗi khu vực được đầu tư, bố trí, tính toán hợp lý nhằm mang đến cảm giác thoải mái, dễ chịu nhất cho bệnh nhân - những người đang phải đối diện với nhiều nỗi âu lo cho số phận khi không may mắc phải bệnh hiểm nghèo.

TS.BS Lê Tuấn Anh cho hay, trang thiết bị, quy trình hoạt động, nguồn nhân lực của Khoa hiện được chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế vì xạ trị là một lĩnh vực khó, tương đối đặc thù và được ví như một “vũ khí hạng nặng” trong điều trị ung thư.

Tuy nhiên để “vũ khí” này hoạt động hiệu quả, khi nào bắn, làm sao để nhắm trúng mục tiêu, tiêu diệt gọn “kẻ địch” (là tế bào ung thư) thì đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ, chặt chẽ và toàn diện về trang thiết bị, cơ sở vật chất và nguồn nhân lực.

Trong đó, quan trọng nhất, vẫn là con người - phải đủ đầy kinh nghiệm trong việc lên kế hoạch, bày biện “trận mạc” và thực chiến để “bắn phát nào trúng phát nấy” mà không làm tổn thương “phe ta”, là các mô lành xung quanh, đồng thời, giúp người bệnh có thể vực dậy sau một “trận chiến” khốc liệt với tế bào ung thư.

Thực tế, đội ngũ bác sĩ, kỹ sư, kỹ thuật viên của Khoa đều được đào tạo bài bản cả trong và ngoài nước (Đức, Úc, Áo, Nhật Bản, Singapore, Ấn Độ…), đồng thời, liên tục cập nhật thông tin chuyên môn và triển khai kỹ thuật mới.

Ngoài ra, an toàn là yếu tố luôn đặt ra hàng đầu trong mọi hoạt động. Khoa chú trọng an toàn bức xạ với 13 quy trình kiểm soát dựa theo tiêu chuẩn của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử.

Quốc tế (IAEA) và Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam, thuộc Bộ Khoa học Công nghệ. Hệ thống máy xạ được các kỹ sư kiểm chuẩn hằng ngày, hằng tuần, hằng quý để đảm bảo khi vận hành phải đúng quy định, hiệu quả và không xảy ra sai sót, đảm bảo an toàn cho bệnh nhân, nhân viên y tế và môi trường xung quanh.

“Mỗi tháng chúng tôi thực hiện xạ trị cho khoảng gần 7.000 lượt bệnh nhân, một con số không nhỏ”, điều đó cho thấy gánh nặng bệnh tật và những nỗ lực của hệ thống y tế, trong đó có Bệnh viện Chợ Rẫy là rất lớn. Chúng tôi luôn nhắc nhau, phải nỗ lực mang đến điều tốt nhất cho bệnh nhân trong khả năng cho phép”, TS.BS Lê Tuấn Anh tâm tư.

Phía sau mỗi bệnh nhân là một quy trình chuẩn hóa từng chi tiết

Theo Kỹ sư vật lý y khoa Nguyễn Mai Đăng Khoa - người trực tiếp đưa chúng tôi đi khám phá quy trình hoạt động của Khoa thì khi vào đây, người bệnh sẽ được các bác sĩ tiếp nhận, khám và đưa vào chụp mô phỏng với máy CT 4D để xác định chính xác vị trí khối u. Khi có kết quả, người bệnh sẽ được nhân viên y tế tư vấn tận tình các bước điều trị tiếp theo.

Cũng từ kết quả chụp mô phỏng này, các bác sĩ, kỹ thuật viên, kỹ sư vật lý y khoa sẽ phối hợp với nhau để cá thể hóa phác đồ - tính toán lập kế hoạch xạ trị chi tiết theo tính chất bệnh lý và bản chất của từng khối u trên từng người bệnh cụ thể.

Đây là quá trình “hắc não” toàn ê kíp. Bác sĩ sẽ là người đưa ra yêu cầu liều xạ sao cho phù hợp với đặc tính sinh học của từng khối u vì khối u không phải là một khối đồng nhất mà là một khối phức tạp, có những chỗ đậm đặc tế bào ung thư, có những chỗ ít hơn.

“Cho nên bác sĩ phải cân nhắc, phân bố liều cao hay thấp tùy theo từng cái vị trí để làm sao đạt được hiệu quả nhất”, bác sĩ Tuấn Anh giải thích sau đó.

Đây cũng là một bài toán đầy thách thức cho đội ngũ kỹ sư, kỹ thuật viên. Sau khi nhận được đề bài từ bác sĩ, kỹ thuật viên sẽ thực hiện “contour” - xác định, vẽ ranh giới vị trí khối u và vị trí những cơ quan lành xung quanh để thực hiện “tiêu diệt” tế bào ung thư cho chính xác.

“Sắp tới, Khoa sẽ tiến tới dùng AI để contour một cách tự động. Có nghĩa chỉ cần chụp CT xong là dùng AI để dựng hình tự động luôn”, bác sĩ Tuấn Anh cho biết thêm.

Kỹ sư vật lý y khoa thì có nhiệm vụ tiến hành lựa chọn năng lượng cho chùm tia, hướng chiếu tia, cách thức phân bố chùm tia theo thời gian thực… sao cho có thể xử lý tốt khối u mà không không ảnh hưởng đến các cơ quan lành bên cạnh. Họ phải thử nhiều cách rồi cùng bác sĩ lựa chọn phương án tối ưu nhất, an toàn nhất cho người bệnh.

Khi đã thống nhất kế hoạch điều trị, bước tiếp theo, ê kíp sẽ xạ thử (chiếu tia thật) trên phantom - mô hình giả lập để xem kết quả có khả thi như kế hoạch đã đề ra hay không và đảm bảo không có sai sót. Đây cũng được gọi là quá trình kiểm chuẩn kế hoạch trên máy gia tốc.

Nếu mọi thứ đã ổn thì mới tiến hành xạ trị trên cơ thể bệnh nhân. Bước sau cùng, sẽ là theo dõi, đánh giá, chăm sóc, tư vấn dinh dưỡng và hỗ trợ giúp bệnh nhân hồi phục.

“Ngắn gọn, thì quy trình là vậy nhưng đi vào từng khâu, sẽ còn nhiều công đoạn chi tiết hơn để đảm bảo phác đồ điều trị được cá nhân hóa ở mức cao nhất và quá trình xạ trị diễn ra được an toàn, hiệu quả và chính xác” - kỹ sư Nguyễn Mai Đăng Khoa nói.

Với những người làm công tác xạ trị, trong một trận chiến đấu ở nghĩa đen, nếu lỡ… bắn sai thì có thể bắn thêm, bắn lại. Nhưng trong xạ trị thì không lấy lại được những gì đã lỡ tay triệt phá. Do vậy, khi xạ trị cho bệnh nhân, phải đảm bảo sự chính xác tuyệt đối.

Luôn có “vũ khí” thích hợp cho từng người bệnh

Tùy vào loại ung thư, tính chất, vị trí khối u hay mục tiêu điều trị mà các bác sĩ sẽ chọn “vũ khí” - kỹ thuật xạ phù hợp trên những cỗ máy gia tốc tuyến tính hiện đại.

Được biết, Bệnh viện Chợ Rẫy là nơi đầu tiên ở miền Nam triển khai máy gia tốc tuyến tính vào năm 2002. Điều này cho thấy việc ứng dụng kỹ thuật cao trong điều trị tại Bệnh viện Chợ Rẫy đã triển khai từ rất lâu.

TS.BS Lê Tuấn Anh nhận định: Việc triển khai đồng bộ, đầy đủ các kỹ thuật này không chỉ nâng cao hiệu quả điều trị mà còn góp phần giảm biến chứng, rút ngắn thời gian điều trị, nâng cao chất lượng sống cho người bệnh, đồng thời tối ưu hóa hiệu suất sử dụng hệ thống máy gia tốc hiện đại của Khoa.

Ông cũng tiết lộ, sắp tới, Khoa sẽ nghiên cứu, triển khai các kỹ thuật hiện đại hơn như xạ trị proton - kỹ thuật xạ trị ngoài, sử dụng chùm proton thay cho tia photon thông thường, giúp giảm đáng kể liều chiếu xạ lên mô lành.

Ngoài ra, tùy vào tình trạng bệnh mà các bác sĩ có thể chỉ định xạ trị kết hợp hóa trị đồng thời. Lúc này hóa trị đóng vai trò giống như chất tăng khả năng nhạy xạ, giúp kiểm soát khối u hiệu quả hơn.

Đặc biệt, trong điều trị ung thư máu, bệnh nhân sẽ có thể được xạ trị kết hợp với ghép tủy và Bệnh viện Chợ Rẫy là một trong những nơi đầu tiên tại Việt Nam triển khai kỹ thuật này.

Điểm cộng nữa mà bệnh nhân khi đến đây sẽ nhận được, đó chính là sự kết hợp đa chuyên khoa tại cùng một điểm với kinh nghiệm của một bệnh viện đa khoa chuyên sâu, hạng đặc biệt.

Khoa có sự phối hợp chặt chẽ với Khoa khác tại Bệnh viện như Huyết học, Ngoại khoa, Nội khoa, Dinh dưỡng… Bệnh nhân được tiếp cận quy trình điều trị tiên tiến, toàn diện ngay tại chỗ, không phải di chuyển nhiều nơi với chi phí hợp lý, có sự hỗ trợ của bảo hiểm y tế.

Dốc lực đêm ngày để đáp ứng “tiêu chuẩn 36h”

Một điểm nhấn cũng tạo ấn tượng mạnh cho chúng tôi về Khoa, đó là tiêu chuẩn 36h. “Từ lúc được hẹn đến lúc được chiếu xạ, nếu chờ quá lâu thì bệnh nhân sẽ bị lo lắng. Và thứ hai là khối u có thể thay đổi kích thước trong quá trình chờ, dẫn đến việc lập kế hoạch không còn chính xác tuyệt đối.

Chính vì vậy, dưới sự chỉ đạo của BS.CKII Phạm Thanh Việt - Phó Giám đốc Phụ trách Quản lý điều hành Bệnh viện Chợ Rẫy, Khoa đã áp dụng quy trình xạ trị 36 giờ. Tức là từ lúc bệnh nhân được chụp mô phỏng đến lúc bệnh nhân được xạ không được quá 36 giờ. Anh em trong Khoa chúng tôi chia nhau làm ngày làm đêm để đáp ứng tiêu chuẩn này, một cái tiêu chuẩn không phải là cơ sở y tế nào cũng cũng đáp ứng được”, TS.BS Lê Tuấn Anh nói.

Ung thư luôn là gánh nặng, nỗi đau nhưng dường như, gánh nặng, nỗi đau đó đã được vơi nhẹ trên gương mặt, trong tư thế ngồi, cả trong suy nghĩ của các bệnh nhân chúng tôi gặp trong buổi sáng tháng Tư này.

Và có thể thấy, lĩnh vực xạ trị của Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Chợ Rẫy là một minh chứng cho sự phát triển vượt bậc của y học nước nhà trong điều trị ung thư.

Với cơ sở vật chất hiện đại, quy trình chuẩn hóa, kỹ thuật tiên tiến và sự phối hợp đa ngành, đa chuyên khoa, nơi đây không chỉ mang lại hiệu quả điều trị cao mà còn mở ra hy vọng sống cho hàng triệu bệnh nhân với chi phí “rất Việt Nam”.