Y học

Không chỉ chiến đấu với khối u mà phải giữ trọn vẹn chất lượng sống cho người bệnh

Võ Liên • 10/04/2026 - 17:49

TS.BS Lâm Đức Hoàng - Trưởng khoa Xạ trị Đầu cổ, Bệnh viện Ung bướu TP.HCM và các cộng sự không chỉ chiến đấu với những khối u tàn ác mà còn nỗ lực gìn giữ từng nụ cười, từng giọng nói cho người bệnh.

Hẹn gặp TS.BS Lâm Đức Hoàng vào một buổi chiều giữa tuần tại Bệnh viện Ung bướu TP.HCM, khi nhịp làm việc của một bác sĩ ung bướu vẫn còn tất bật. TS.BS Lâm Đức Hoàng - vị "nhạc trưởng" của Khoa Xạ trị Đầu cổ - đón chúng tôi bằng nụ cười hiền, phong thái điềm đạm. Ít ai ngờ, phía sau vẻ ngoài khỏe khoắn, tràn đầy năng lượng của vị bác sĩ sinh năm 1972 là hơn 25 năm bền bỉ đối diện với những ca bệnh ung thư và nhiều dấu ấn trong cuộc chiến cùng người nhân mắc các loại ung thư ở vùng đầu - cổ.

Biết ơn người đã dìu dắt trong những năm đầu làm nghề

Năm 1998, chàng sinh viên Y Đa khoa tốt nghiệp Đại học Y Dược TP.HCM với bao hoài bão cứu người của một vị bác sĩ trẻ. Một năm sau, bác sĩ Hoàng chính thức được nhận vào Bệnh viện Ung bướu TP.HCM với vai trò là bác sĩ học việc luân khoa. Trong suốt hai năm ròng rã, đôi chân của vị bác sĩ trẻ đã in dấu trên khắp các khoa phòng của bệnh viện tuyến cuối về ung thư lớn nhất phía Nam.

TS.BS Hoàng nhớ lại những ngày tháng rèn luyện gian khổ nhưng đầy tự hào: "Thời điểm đó, tôi được phân công đi tất cả các khoa. Ở khoa ngoại, tôi được các anh lớn đi trước chỉ bảo, cho tham gia phụ mổ, làm quen với những ca phẫu thuật phức tạp. Hết ngoại rồi sang nội, khoa hóa trị, tại đây tôi lại được trực tiếp điều trị người bệnh dưới sự giám sát nghiêm ngặt của các đàn anh. Và điểm dừng chân cuối cùng trong vòng luân khoa ấy là khoa xạ".

TS.BS Lâm Đức Hoàng đang hướng dẫn xạ trị cho người bệnh.

Chương trình luân khoa toàn diện kéo dài 2 năm đó là tâm huyết của GS.BS Nguyễn Chấn Hùng - nguyên Giám đốc Bệnh viện Ung Bướu TP.HCM, nhằm giúp thế hệ trẻ hiểu tận gốc rễ bức tranh toàn cảnh của điều trị ung thư. Khi vòng luân khoa kết thúc, GS.BS Nguyễn Chấn Hùng gặp chàng bác sĩ trẻ Lâm Đức Hoàng để hỏi về nguyện vọng gắn bó.

“Thú thật, nguyện vọng ban đầu của tôi không phải là xạ trị. Khi ấy, tôi chỉ nghĩ đơn giản mình là một người trong ngành y, được phân công làm việc ở đâu, mình cố gắng làm tốt công việc ở đó”, bác sĩ Hoàng chia sẻ.

TS.BS Hoàng cũng bày tỏ sự biết ơn với những người thầy, người đi trước đã dìu dắt mình trong những năm đầu nghề nghiệp. “Nếu không có sự chỉ bảo tận tình của các thầy, các anh, có lẽ tôi đã không đủ tự tin để đi tiếp con đường này. Những gì tôi có hôm nay là kết quả của cả một tập thể đã nâng đỡ mình từ những bước đầu tiên”, bác sĩ Hoàng chia sẻ.

Năm 2001, TS.BS Hoàng chính thức làm việc trong môi trường xạ trị. Đến nay, ông đã có 25 năm tuổi nghề miệt mài với những tia phóng xạ. Ban đầu bác sĩ Hoàng làm việc ở khoa Xạ tổng quát hai năm, sau đó được phân công về Khoa Xạ trị Đầu cổ.

TS.BS Lâm Đức Hoàng hiện cũng là Phó Trưởng bộ môn Bộ môn Ung Bướu thuộc Khoa Y, Trường Đại học Khoa học Sức khoẻ, ĐHQG TP.HCM.

Trong vai trò của một người quản lý, TS.BS Hoàng luôn đề cao sức mạnh của tập thể. Với ông, một môi trường làm việc đoàn kết, cởi mở, nơi không có sự đùn đẩy trách nhiệm và mọi người luôn sẵn sàng tương trợ lẫn nhau là điều kiện tiên quyết để tồn tại và phát triển trong nghề y.

"Dân gian ta thường có câu 'Tướng tài thì lính khỏe', nhưng qua nhiều năm làm công tác chuyên môn và quản lý, tôi lại tâm đắc với hướng ngược lại: 'Lính tài thì tướng mới khỏe'. Dù ở vị trí nào trong bệnh viện hay khoa phòng, phát triển chuyên môn cao cùng với sự đồng lòng, thấu hiểu và gắn bó của tất cả các thành viên mới là “chất keo” giúp tập thể vững mạnh và vượt qua mọi khó khăn. Có như vậy, mới có thể yên tâm và làm tốt công việc của mình, giúp chữa lành cho nhiều người bệnh hơn", TS.BS Hoàng đúc kết.

Bác sĩ phải "tự đào tạo, học tập suốt đời"

Khi được hỏi về sức hấp dẫn của lĩnh vực ung thư đầu cổ khiến ông miệt mài cống hiến suốt 25 năm, TS.BS Lâm Đức Hoàng chia sẻ: "Ung thư đầu cổ là một mảng cực kỳ khó và phức tạp. Sự phức tạp không chỉ nằm ở tiên lượng thời gian sống còn, mà nó còn là bài toán khắt khe về chất lượng cuộc sống sau điều trị".

Vùng đầu mặt cổ là hệ thống giải phẫu học tinh vi, nơi tập trung các cơ quan thiết yếu cho sự tồn tại và giao tiếp: thở, ăn uống, nghe, nhìn, nói, biểu lộ cảm xúc.

"Mình muốn lấy đi một bộ phận nào hay triệt tiêu một chức năng nào cũng phải đắn đo suy nghĩ hết sức. Kết quả điều trị ung thư có thể tốt, nhưng đổi lại nếu người bệnh phải mang những di chứng, dị dạng bám theo suốt phần đời còn lại, họ sẽ sống thế nào? Đặc biệt vùng này liên quan đến tính thẩm mỹ, ảnh hưởng tâm lý của người bệnh rất nhiều", TS.BS Hoàng trăn trở.

TS.BS Lâm Đức Hoàng tái cử Đảng uỷ viên nhiệm kỳ 2025-2030.

TS.BS Hoàng cho biết nhiều trường hợp người bệnh có khối bướu xâm lấn toàn bộ lưỡi hoặc vành tai, đứng trước chỉ định cắt bỏ toàn bộ để cứu mạng, họ đã từ chối điều trị vì không chấp nhận đánh mất hình hài bình thường. Để chấp nhận sự thật tàn khốc đó, người bệnh cần một tâm lý cực kỳ mạnh mẽ. Do đó, nhiệm vụ của bác sĩ xạ trị là phải cân nhắc kỹ lưỡng các phương tiện hiện có, đưa ra phác đồ không chỉ hiệu quả mà còn mang tính nhân văn sâu sắc, cá thể hóa, giúp bảo tồn tối đa các cấu trúc vùng mắt, mũi, miệng, tai cho người bệnh.

Theo TS.BS Hoàng, ung thư đầu cổ còn là mảng bệnh có sự liên quan chặt chẽ với các cơ quan khác trong cơ thể. Đường ăn uống qua miệng nối liền thực quản đến dạ dày, đường hít thở qua mũi nối liền đường hô hấp trên đến phổi.

“
Trong điều trị ung thư đầu cổ, điều quan trọng không chỉ là kéo dài sự sống, mà còn phải cố gắng giữ lại cho người bệnh khả năng được sống một cách trọn vẹn, được nói, được ăn, được nhìn và được là chính mình.
TS.BS Lâm Đức Hoàng - Trưởng khoa Xạ trị Đầu cổ, Bệnh viện Ung bướu TP.HCM.

Một người bệnh ung thư khẩu hầu (ngã tư đường ăn và đường thở, bao gồm đáy lưỡi, amidan, khẩu cái mềm và thành sau họng, đóng vai trò quan trọng trong việc nuốt và thở), hạ hầu (phần dưới cùng của họng, nối tiếp với thực quản và thanh quản, thường là vị trí tiềm ẩn các bệnh lý nguy hiểm như viêm nhiễm nặng hoặc ung thư) hoàn toàn có thể mắc kèm ung thư thực quản, dạ dày. Bệnh nhân hút thuốc lá nhiều, khói thuốc tàn phá niêm mạc vùng đầu cổ rồi lại tiếp tục hủy hoại phổi.

"Bác sĩ không thể chỉ khư khư nhìn vào vùng đầu cổ, mà phải có cái nhìn bao quát hơn đến toàn bộ cơ quan hô hấp và tiêu hóa", bác sĩ Hoàng nhấn mạnh.

Không dừng lại ở đó, diễn tiến của ung thư vùng đầu cổ nhiều khi vượt ra ngoài những quy luật quen thuộc về diễn tiến tự nhiên. Sách vở dạy bướu nhỏ sẽ lớn dần, chạy ra hạch rồi sẽ di căn xa, nhưng thực tế lâm sàng có những khối bướu nguyên phát rất nhỏ nhưng đã âm thầm di căn đi khắp nơi, có thể do ảnh hưởng của cơ chế tự miễn và sự thoái triển của bướu. Chính sự biến hóa khó lường ấy khiến một người có 25 năm kinh nghiệm như ông vẫn khẳng định kiến thức là vô tận và bác sĩ phải "tự đào tạo, học tập suốt đời".

Vượt qua áp lực và những "trái ngọt" hồi sinh từ cửa tử

Nhìn sự vững vàng của TS.BS Hoàng hiện tại, ít ai biết rằng những ngày đầu vào nghề, ông từng trải qua những áp lực tâm lý nặng nề.

"Một bác sĩ trẻ, như tôi, mới bước ra từ cánh cửa đại học, được trang bị đầy đủ khối kiến thức cứu người, khi thực sự đối diện trực tiếp với những ca bệnh quá nặng, khối u đã xâm lấn phá hủy toàn bộ cấu tạo của một cơ quan nào đó trên cơ thể, bản thân thấy mình bất lực không thể giúp được gì nhiều cho người bệnh, tâm lý rất dễ suy sụp. Bản thân tôi ngày xưa cũng từng trải qua những đêm dài mất ngủ, suy nghĩ quẩn quanh trong bế tắc chỉ vì tuổi trẻ không thể chấp nhận được những hạn chế khi căn bệnh ung thư đã đi vào những giai đoạn cuối", TS.BS Hoàng chia sẻ.

TS.BS Lâm Đức Hoàng cùng đội ngũ y bác sĩ Khoa Xạ trị Đầu, Bệnh viện Ung bướu TP.HCM.

Để nạp lại năng lượng, TS.BS Hoàng đã tìm đến thể thao, đều đặn luyện tập thể thao giữa thời gian nghỉ ngơi, hướng bản thân tới những suy nghĩ với năng lượng tích cực. Đồng thời, ông cũng tích cực tham gia các hoạt động phong trào, văn hóa văn nghệ, những buổi đàn hát "hát cho nhau nghe" ngay tại khuôn viên bệnh viện. Chính những hoạt động này giúp bác sĩ Hoàng tìm lại được sự cân bằng, vượt qua áp lực của công việc.

“Mỗi ngày tôi đều chạy về phía trước, tự nhủ mỗi ca bệnh chuyển biến tích cực đều là hạnh phúc lớn lao nhất của người thầy thuốc, là những "trái ngọt” như một liệu pháp giải tỏa bớt căng thẳng”, BS Hoàng chia sẻ. Trong suốt 25 năm làm nghề, ông có thể không nhớ hết khuôn mặt, vóc dáng của người bệnh khi họ quay lại thăm sau 5, 10 năm, nhưng họ không bao giờ quên ông.

TS.BS Lâm Đức Hoàng tham gia chương trình khúc hát yêu thương do Bệnh viện Ung Bướu TP.HCM tổ chức.

Có lần trên sân tennis, một người đàn ông khỏe mạnh, đánh bóng giỏi chạy đến nhận ra "bác sĩ của tôi". Đó là một người bệnh từng mắc ung thư vòm hầu giai đoạn 3 khi mới 40 tuổi (nay đã 54 tuổi).

"Ngày đó anh ấy phải trải qua đợt hóa xạ đồng thời khốc liệt kéo dài 6 tuần xạ trị, 6 đợt hóa trị vô thuốc. Tâm lý anh ấy rất yếu, nhiều lần muốn buông xuôi. Nhưng bằng sự sát cánh động viên của bác sĩ, anh ấy đã kiên cường vượt qua và nay trở thành đồng đội chơi thể thao thân thiết của tôi", bác sĩ Hoàng kể.

Ung thư ngày càng trẻ hóa

Tại Việt Nam, mỗi năm có khoảng 180.000 ca ung thư mới mắc, trong đó, ung thư đầu cổ chiếm khoảng 42.000 ca. Trong nhóm ung thư đầu cổ, ung thư tuyến giáp chiếm tỷ lệ cao nhất (khoảng 42%), phần còn lại (gần 60%) là các ung thư ở vùng hầu họng. Cụ thể, ung thư vòm hầu và ung thư hốc miệng là hai loại thường gặp nhất, mỗi loại chiếm khoảng 30%. Khoảng 30% còn lại thuộc về các vị trí khác như khẩu hầu, hạ hầu, thanh quản, các mô mềm vùng da và tuyến nước bọt mang tai.

TS.BS Lâm Đức Hoàng cho biết, số ca ung thư đầu cổ mới mắc có xu hướng gia tăng. Nguyên nhân được cho là do nhiều yếu tố nguy cơ vẫn còn phổ biến trong cộng đồng, như thói quen hút thuốc lá, uống rượu bia, cũng như việc vệ sinh răng miệng chưa được quan tâm đúng mức. Đây là những yếu tố góp phần duy trì tỷ lệ mắc, đặc biệt đối với ung thư vùng hốc miệng.

Bên cạnh đó, việc tiêm vắc-xin phòng ngừa một số tác nhân gây ung thư vẫn chưa được triển khai rộng rãi. Chẳng hạn, virus Epstein-Barr (EBV) có liên quan đến ung thư vòm hầu. Mặc dù tỷ lệ mắc tại Việt Nam ở mức trung bình, nhưng tại một số khu vực có tỷ lệ cao như Hồng Kông, Đài Loan hay Nam Trung Quốc, việc tiêm ngừa EBV đã được nghiên cứu và áp dụng như một hướng phòng bệnh.

Ngoài ra, nhiễm virus HPV, là các chủng nguy cơ cao như type 16 và 18 cũng có liên quan đến nhiều ung thư đầu cổ như ung thư khẩu hầu, hốc miệng, hạ hầu và thanh quản. Khác với các nguyên nhân kinh điển như thuốc lá và rượu bia, ung thư liên quan đến HPV có thể xuất hiện ở cả nam và nữ với tỷ lệ tương đương. Yếu tố này thường gắn với nguy cơ lây nhiễm qua hành vi tình dục không an toàn, và trên thực tế, tỷ lệ ung thư đầu cổ liên quan đến HPV đang có xu hướng gia tăng.

TS.BS Lâm Đức Hoàng cho biết nhóm bệnh này cũng có xu hướng trẻ hóa, với độ tuổi mắc ngày càng thấp hơn. Đồng thời, khoảng cách về tỷ lệ mắc giữa nam và nữ không còn chênh lệch lớn như trước. Những yếu tố trên góp phần lý giải vì sao tỷ lệ ung thư đầu cổ không chỉ duy trì ở mức cao mà còn có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây.