TPHCM dẫn dắt các hoạt động khoa học công nghệ từ chính sách đặc thù

Trong những năm gần đây, khoa học và công nghệ (KH&CN) đã trở thành “bệ phóng” quan trọng cho tăng trưởng kinh tế, nâng cao chất lượng sống của người dân, đồng thời thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi số và xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại TP.HCM.

Từ định hướng chính sách đến triển khai thực tiễn, Thành phố đang từng bước hình thành mô hình phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đưa chính sách đặc thù vào đời sống

Theo Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM, các chính sách đặc thù về KH&CN ngày càng được hoàn thiện theo hướng sát thực tiễn, kịp thời “gỡ rối” nhiều điểm nghẽn trong hoạt động nghiên cứu, ứng dụng và đổi mới sáng tạo.

TP.HCM đã cụ thể hóa Nghị quyết số 98/2023/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố. Ngay sau khi Nghị quyết có hiệu lực, Sở KH&CN đã chủ động thành lập các tổ công tác, nghiên cứu và xây dựng các chính sách chi tiết, tham mưu UBND và trình HĐND Thành phố ban hành nhiều nghị quyết quan trọng, tạo hành lang pháp lý cho phát triển KHCN và đổi mới sáng tạo.

Tiêu biểu là Nghị quyết số 19/2023/NQ-HĐND, quy định các tiêu chí, đối tượng và điều kiện hưởng ưu đãi về tiền lương, chế độ phúc lợi cho lãnh đạo các tổ chức KH&CN công lập, cũng như thù lao thực hiện nhiệm vụ KH&CN. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm tạo động lực, thu hút và giữ chân nhân lực khoa học chất lượng cao.

Từ nền tảng đó, Thành phố tiếp tục triển khai Đề án xây dựng cơ chế thúc đẩy hình thành và phát triển các trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế. Đến nay, Đề án đã thu hút sự quan tâm của nhiều tổ chức, bước đầu lựa chọn được ba đơn vị, trong đó có hai đơn vị thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM và một đơn vị do UBND TP.HCM thành lập. Các trung tâm này tập trung vào những lĩnh vực then chốt như vi mạch và vật liệu mới, với tổng kinh phí dự kiến khoảng 200 tỷ đồng.

Song song đó, Nghị quyết số 20/2023/NQ-HĐND đã xác định rõ các lĩnh vực ưu tiên, tiêu chí và mức hỗ trợ cho các dự án đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp sáng tạo. Qua quá trình xét duyệt, 15 trong tổng số 48 hồ sơ đã được phê duyệt hỗ trợ, trải dài ở các giai đoạn tiền ươm tạo, ươm tạo và tăng tốc, góp phần tiếp sức cho các ý tưởng công nghệ tiềm năng.

Đáng chú ý, HĐND Thành phố cũng đã thông qua nghị quyết về hỗ trợ thử nghiệm có kiểm soát các giải pháp công nghệ mới tại Khu Công nghệ cao TP.HCM và Khu Công nghệ thông tin tập trung. Đây được xem là cơ chế “sandbox” quan trọng, tạo không gian thử nghiệm an toàn cho các công nghệ mới trước khi nhân rộng vào thực tiễn.

Ở tầm vĩ mô hơn, chương trình hợp tác giữa Ban Cán sự Đảng Bộ KHCN và Ban Thường vụ Thành ủy TP.HCM không chỉ tập trung triển khai hiệu quả Nghị quyết 98, mà còn thí điểm nhiều đề án mang tính đột phá, như xây dựng cơ chế thúc đẩy các trung tâm khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, chính sách thương mại hóa kết quả nghiên cứu từ ngân sách nhà nước và cơ chế tài chính cho các tổ chức KHCN.

Đặc biệt, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 260/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Nghị quyết 98/2023/QH15, tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách đặc thù cho TP.HCM. Nghị quyết này tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, tăng cường phân cấp, phân quyền và huy động nguồn lực, tạo điều kiện để Thành phố chủ động hơn trong triển khai các chương trình, dự án trọng điểm.

Trí thức - lực lượng nòng cốt thúc đẩy KH&CN

Để các cơ chế, chính sách KH&CN thực sự đi vào đời sống, vai trò của đội ngũ trí thức là yếu tố then chốt. Theo GS.TS Nguyễn Văn Phước - Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP.HCM, thông qua hoạt động nghiên cứu sáng tạo, tư vấn, phản biện và cung cấp luận cứ khoa học, đội ngũ trí thức đã đóng góp quan trọng vào quá trình hoạch định và triển khai các chính sách phát triển của Thành phố.

Một trong những đóng góp nổi bật của giới trí thức là tham gia xây dựng các luận cứ khoa học cho Đảng bộ và chính quyền Thành phố trong việc đề ra chủ trương, chính sách trên nhiều lĩnh vực, từ kinh tế, xã hội đến giáo dục - đào tạo và KH&CN. “Những quyết sách dựa trên cơ sở khoa học đã góp phần tạo nên các thành tựu phát triển toàn diện của TP.HCM trong nhiều năm qua”, GS.TS Nguyễn Văn Phước nhấn mạnh.

Trong lĩnh vực nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao KH&CN, đội ngũ trí thức đã góp phần thúc đẩy các kết quả nghiên cứu đi vào thực tiễn, nâng cao hàm lượng KH&CN trong nền kinh tế. Việc ứng dụng các thành tựu khoa học không chỉ hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại, mà còn tạo tiền đề để TP.HCM tiến vào nền kinh tế tri thức và xây dựng đô thị thông minh.

Thông qua Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP.HCM, đội ngũ trí thức đã tham gia tư vấn, phản biện và giám định xã hội cho nhiều đề án, dự án lớn về hạ tầng, giao thông, môi trường và phát triển đô thị. Những ý kiến phản biện khoa học, độc lập và khách quan đã giúp chính quyền Thành phố hoàn thiện chính sách, nâng cao chất lượng quyết sách và hiệu quả quản lý nhà nước.

Thực tiễn cho thấy, các cơ chế, chính sách đặc thù đã và đang tạo nền tảng để hoạt động KH&CN và đổi mới sáng tạo của TP.HCM đi vào chiều sâu. KH&CN ngày càng đóng góp rõ nét vào tăng trưởng kinh tế, với năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) chiếm khoảng 56% tăng trưởng; tỷ lệ chi cho KH&CN đạt gần 1% GRDP; giá trị hệ sinh thái khởi nghiệp ước đạt 5,6 tỷ USD.

Hiện TP.HCM sở hữu hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo với gần 2.200 doanh nghiệp, từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ khởi nghiệp toàn cầu khi xếp hạng 110 thế giới và thuộc nhóm 5 hệ sinh thái khởi nghiệp hàng đầu Đông Nam Á, theo đánh giá của StartupBlink.

Với định hướng lấy KH&CN và đổi mới sáng tạo làm động lực phát triển, cùng việc tiếp tục hoàn thiện các cơ chế, chính sách đặc thù, TP.HCM được kỳ vọng sẽ tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt trong phát triển KH&CN của cả nước, đóng góp quan trọng vào mục tiêu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.