Doanh nghiệp trong kỷ nguyên AI: Cuộc đua của tri thức và năng lực đổi mới

Ngày nay, một doanh nghiệp nhỏ nhưng biết tận dụng công nghệ có thể vận hành hiệu quả tương đương cả một bộ máy lớn trước đây. Chỉ với các công cụ AI, doanh nghiệp có thể phân tích hành vi khách hàng trong thời gian ngắn, dự báo nhu cầu thị trường gần như theo thời gian thực, tự động hóa chăm sóc khách hàng, tối ưu vận hành và hỗ trợ lãnh đạo đưa ra quyết định nhanh hơn, chính xác hơn.

Điều này cho thấy AI không còn là công nghệ dành riêng cho các tập đoàn lớn mà đang trở thành “điện năng mới” của nền kinh tế số. Trong tương lai gần, khoảng cách giữa doanh nghiệp dẫn đầu và doanh nghiệp tụt lại phía sau sẽ không nằm ở quy mô vốn, mà ở khả năng ứng dụng khoa học công nghệ vào quản trị và vận hành.

Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam (18/5) vì thế không chỉ là dịp tôn vinh giới nghiên cứu hay các kỹ sư công nghệ mà còn là lời nhắc đối với cộng đồng doanh nghiệp về yêu cầu đổi mới để tồn tại và phát triển.

AI không thay thế con người mà thay đổi cách doanh nghiệp vận hành

Nhiều người lo ngại AI sẽ lấy mất việc làm của con người. Tuy nhiên, thực tế cho thấy AI trước tiên đang làm thay đổi các mô hình quản trị cũ kỹ, những quy trình trì trệ và tư duy vận hành chậm thích ứng.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt, doanh nghiệp không thể tiếp tục phát triển theo cách quản lý thủ công, phụ thuộc hoàn toàn vào kinh nghiệm cá nhân hay các quyết định cảm tính. Dữ liệu và công nghệ đang trở thành nền tảng để xây dựng năng lực cạnh tranh mới.

Có một thời gian, chuyển đổi số được xem như một xu hướng mang tính lựa chọn. Nhưng sau đại dịch COVID-19 và làn sóng AI bùng nổ toàn cầu, chuyển đổi số đã trở thành điều kiện sống còn của doanh nghiệp. Doanh nghiệp không số hóa sẽ mất dữ liệu. Không có dữ liệu sẽ không thể tạo ra tri thức. Và khi thiếu tri thức, doanh nghiệp rất khó cạnh tranh trong môi trường kinh tế số.

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp đầu tư lớn cho máy móc, nhà xưởng nhưng vẫn chưa chú trọng tương xứng đến hạ tầng dữ liệu và năng lực số của đội ngũ nhân sự. Trong khi đó, công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi được vận hành trong một hệ sinh thái quản trị hiện đại.

Điều cốt lõi của chuyển đổi số không nằm ở việc mua phần mềm hay triển khai công cụ mới mà ở thay đổi tư duy điều hành. Nhà quản trị thời đại AI phải đặt ra những câu hỏi mới: làm thế nào để dữ liệu trở thành tài sản chiến lược; làm sao để nhân viên sử dụng AI như một “trợ lý thông minh”; công nghệ phải hỗ trợ con người sáng tạo hơn thay vì tạo áp lực kiểm soát.

Đây cũng là bản chất của khoa học công nghệ hiện đại: không chỉ tạo ra tốc độ, mà còn nâng cao chất lượng phát triển.

“

Doanh nghiệp mạnh trong thế kỷ XXI không phải doanh nghiệp có nhiều tài sản nhất mà là doanh nghiệp học nhanh nhất và đổi mới nhanh nhất”

- TS Nguyễn Văn Đắng.

Con người vẫn là trung tâm của kỷ nguyên AI

Trong cuộc đua công nghệ, máy móc có thể được mua bằng tiền, nhưng nguồn nhân lực có tư duy đổi mới lại không thể hình thành trong ngày một ngày hai. Vì vậy, đầu tư quan trọng nhất của doanh nghiệp thời đại AI không chỉ là công nghệ, mà là con người biết làm chủ công nghệ.

Nhân lực tương lai cần có tư duy số, khả năng thích nghi nhanh và năng lực sáng tạo mang tính nhân văn. AI có thể xử lý khối lượng thông tin khổng lồ với tốc độ vượt trội, nhưng những giá trị thuộc về cảm xúc, đạo đức, trách nhiệm xã hội hay khả năng tạo ra ý nghĩa vẫn là lợi thế đặc biệt của con người. Doanh nghiệp tương lai sẽ không chỉ tuyển dụng người giỏi chuyên môn, mà ưu tiên những người biết học tập suốt đời, có khả năng hợp tác và thích nghi với thay đổi công nghệ liên tục.

Trong bối cảnh tri thức thay đổi nhanh chóng, bằng cấp có thể nhanh chóng lỗi thời, nhưng năng lực học hỏi và đổi mới liên tục sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng nhất của mỗi cá nhân cũng như doanh nghiệp. Chính vì vậy, xây dựng văn hóa học tập trong tổ chức đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Một doanh nghiệp muốn phát triển bền vững phải tạo được môi trường khuyến khích sáng tạo, chấp nhận thử nghiệm và thích nghi với thay đổi.

Công nghệ phải gắn với phát triển xanh và trách nhiệm xã hội

Một xu hướng nổi bật hiện nay là công nghệ không còn phát triển đơn lẻ, mà gắn chặt với mục tiêu phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và trách nhiệm xã hội. AI đang được ứng dụng trong quản lý tài nguyên nước, giảm thất thoát năng lượng, dự báo thiên tai, tối ưu logistics xanh, kiểm soát ô nhiễm và giảm phát thải carbon. Đây không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà còn là bài toán tương lai của nền kinh tế và cộng đồng doanh nghiệp.

Trong bối cảnh thế giới ngày càng chú trọng các tiêu chuẩn ESG và mục tiêu Net Zero, doanh nghiệp biết ứng dụng khoa học công nghệ để phát triển xanh sẽ sở hữu lợi thế cạnh tranh rất lớn. Việt Nam hiện có nhiều điều kiện thuận lợi để tham gia làn sóng phát triển mới như dân số trẻ, khả năng tiếp cận công nghệ nhanh và tinh thần đổi mới mạnh mẽ. Nếu tận dụng tốt AI và khoa học công nghệ, Việt Nam hoàn toàn có thể hình thành thế hệ doanh nghiệp mới mang tầm khu vực.

Tuy nhiên, cơ hội sẽ không chờ đợi quá lâu. Thế giới đang thay đổi với tốc độ chưa từng có và những doanh nghiệp chậm chuyển đổi hôm nay có thể mất vị thế chỉ sau vài năm. Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam (18/5) vì vậy không chỉ là ngày của giới nghiên cứu mà còn là ngày của khát vọng đổi mới quốc gia; của cộng đồng doanh nghiệp dám thay đổi và của những con người không ngừng học hỏi để bước vào tương lai.

Trong kỷ nguyên AI, doanh nghiệp biết kết hợp giữa trí tuệ công nghệ và giá trị con người sẽ là những doanh nghiệp dẫn đầu. Hành trình ấy không nằm ở tương lai xa mà bắt đầu ngay từ hôm nay.