Đề thi tiếng Anh THPT 2026: Dịch chuyển từ kiểm tra kiến thức sang đánh giá năng lực học thuật

Đánh giá sát hơn những yêu cầu của giáo dục đại học

Nhận định về đề thi môn tiếng Anh kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, Tiến sĩ Yulia Tregubova, Trưởng Bộ môn Tiếng Anh, Trưởng Chương trình Tiếng Anh học thuật của Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV), cho rằng cấu trúc đề thi năm nay không có nhiều thay đổi so với năm trước. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý nằm ở việc đề thi tập trung nhiều hơn vào các kỹ năng học thuật và tư duy bậc cao.

Theo Tiến sĩ Yulia Tregubova, các dạng câu hỏi trong đề đã hướng đến đánh giá những năng lực như tính mạch lạc (coherence), tính liên kết (cohesion), khả năng suy luận (inference), nhận diện quan điểm và lập trường của tác giả (stance identification), cũng như kỹ năng tóm tắt thông tin (summarising). Đây đều là những kỹ năng quan trọng trong môi trường học thuật hiện đại.

“Đề thi không chỉ kiểm tra việc học sinh có hiểu được nội dung văn bản hay không, mà còn đánh giá khả năng phân tích, xử lý và diễn giải thông tin bằng tiếng Anh. Đây là những năng lực rất cần thiết đối với những học sinh có định hướng học tập bằng tiếng Anh trong tương lai”, Tiến sĩ Yulia Tregubova nhận định.

Theo chuyên gia này, những kỹ năng kể trên cũng là yêu cầu cốt lõi trong các chương trình đào tạo bằng tiếng Anh (EMI – English Medium Instruction) và các mô hình giáo dục xuyên quốc gia (TNE – Transnational Education), vốn đang ngày càng phổ biến tại Việt Nam và trên thế giới.

Việc đưa các kỹ năng học thuật vào đề thi được xem là tín hiệu tích cực bởi nó phản ánh tương đối sát những năng lực mà sinh viên tương lai cần có để thích ứng với môi trường giáo dục đại học, thay vì chỉ tập trung vào ghi nhớ kiến thức hoặc xử lý các dạng bài thi quen thuộc.

Tăng cường các văn bản học thuật và kỹ năng tư duy

So với năm 2025, đề thi tiếng Anh năm nay được đánh giá có độ khó nhỉnh hơn. Theo Tiến sĩ Yulia Tregubova, nguyên nhân không chỉ nằm ở việc lựa chọn từ vựng mà còn ở yêu cầu cao hơn đối với khả năng nhận diện quan điểm và lập trường của tác giả.

Điểm nổi bật nhất của đề thi là sự xuất hiện nhiều hơn của các văn bản mang tính học thuật. Một trong những bài đọc đề cập đến lĩnh vực kinh tế môi trường – chủ đề thường xuất hiện trong môi trường nghiên cứu và học tập đại học.

Theo bà Yulia, việc đưa những nội dung như vậy vào đề thi giúp học sinh làm quen với ngôn ngữ học thuật, các cấu trúc diễn đạt chuyên ngành cũng như độ phức tạp của văn bản mà các em có thể gặp khi bước vào giảng đường đại học.

“Đây là hướng tiếp cận rất đáng khuyến khích bởi nó giúp đánh giá những năng lực thực sự hữu ích cho việc học tập trong tương lai”, bà nói.

Từ góc độ giáo dục, xu hướng này cũng phản ánh sự thay đổi trong triết lý kiểm tra đánh giá. Thay vì tập trung vào khả năng ghi nhớ từ vựng hay các cấu trúc ngữ pháp riêng lẻ, đề thi hướng đến việc kiểm tra khả năng vận dụng ngôn ngữ để tiếp nhận, phân tích và xử lý thông tin trong các bối cảnh thực tiễn.

Tuy nhiên, chuyên gia BUV cũng cho rằng một số văn bản trong đề vẫn chưa thực sự gắn với những dạng tài liệu mà sinh viên sẽ thường xuyên tiếp xúc ở môi trường đại học. Nếu tăng cường hơn nữa các dạng văn bản học thuật đặc trưng, đề thi sẽ góp phần hiệu quả hơn trong việc chuẩn bị cho học sinh bước vào giai đoạn học tập tiếp theo.

Khoảng trống của kỹ năng tạo lập ngôn ngữ

Bên cạnh những điểm tích cực, Tiến sĩ Yulia Tregubova cho rằng hạn chế lớn nhất của đề thi hiện nay là vẫn tập trung hoàn toàn vào nhóm kỹ năng tiếp nhận (receptive skills) như đọc hiểu và nhận diện thông tin, trong khi chưa đánh giá các kỹ năng tạo lập ngôn ngữ (productive skills).

Theo bà, môi trường đại học đòi hỏi sinh viên không chỉ hiểu được thông tin mà còn phải biết trình bày ý tưởng một cách logic, xây dựng lập luận, phát triển quan điểm và sử dụng bằng chứng để bảo vệ lập trường của mình.

“Đây là những năng lực thiết yếu đối với sinh viên đại học, nhưng hiện chưa được phản ánh trong cấu trúc bài thi tốt nghiệp THPT”, Tiến sĩ Yulia Tregubova nhận xét.

Đặc biệt, kỹ năng viết học thuật được xem là một trong những thách thức lớn nhất đối với sinh viên năm nhất. Trong quá trình học tập và nghiên cứu, sinh viên cần biết cách tổng hợp thông tin từ nhiều nguồn, phân tích, đánh giá và trình bày theo chuẩn mực học thuật. Đây là kỹ năng đòi hỏi quá trình rèn luyện dài hạn.

Theo chuyên gia BUV, năng lực tiếng Anh học thuật không tự nhiên hình thành, kể cả đối với những người sử dụng tiếng Anh từ nhỏ. Chính vì vậy, việc tiếp cận và rèn luyện những kỹ năng này từ bậc phổ thông có ý nghĩa rất quan trọng.

Một điểm đáng chú ý khác được bà đề cập là vai trò của các chứng chỉ quốc tế như IELTS. Mặc dù nhiều trường THPT hiện nay đầu tư đáng kể cho việc luyện thi IELTS, song điều đó không đồng nghĩa với việc học sinh được chuẩn bị đầy đủ cho môi trường đại học.

“Về bản chất, IELTS chủ yếu giúp học sinh chuẩn bị cho một kỳ thi. Ngay cả phần viết trong IELTS Academic cũng khá khuôn mẫu và chưa phản ánh đầy đủ những yêu cầu viết thực tế ở bậc đại học”, Tiến sĩ Yulia Tregubova nhận định.

Từ thực tế này, bà cho rằng việc bổ sung một nội dung đánh giá kỹ năng tạo lập ngôn ngữ, chẳng hạn như một câu hỏi viết luận ngắn, có thể giúp kỳ thi toàn diện hơn. Đây cũng là cách để thu hẹp khoảng cách giữa giáo dục phổ thông và giáo dục đại học, tương tự mô hình từng được áp dụng trong kỳ thi tốt nghiệp THPT trước năm 2016.

Phổ điểm sẽ phụ thuộc vào mức độ chuẩn bị của học sinh

Dự báo về kết quả thi năm nay, Tiến sĩ Yulia Tregubova cho rằng phổ điểm sẽ chịu tác động của nhiều yếu tố khác nhau.

Một trong những nguyên nhân quan trọng là sự khác biệt về điều kiện học tập giữa các địa phương, trường học và nhóm học sinh. Trong khi một số học sinh được tiếp cận với môi trường học tập tiếng Anh chất lượng cao và các chương trình đào tạo kỹ năng học thuật, nhiều học sinh khác vẫn còn hạn chế về nguồn lực và cơ hội học tập.

Bên cạnh đó, các kỹ năng được đánh giá trong đề thi như suy luận, nhận diện lập trường, tóm tắt, diễn giải lại ý, tính mạch lạc và tính liên kết không phải lúc nào cũng được giảng dạy trực tiếp trong chương trình học phổ thông.

Điều này có thể khiến nhiều thí sinh gặp khó khăn khi tiếp cận các dạng câu hỏi yêu cầu tư duy phân tích và khả năng xử lý thông tin ở mức độ cao hơn.

Theo chuyên gia BUV, những học sinh được chuẩn bị bài bản về kỹ năng học thuật sẽ có nhiều lợi thế trước dạng đề thi này. Ngược lại, nếu việc học tập chỉ tập trung vào luyện đề hoặc luyện thi IELTS theo hướng đối phó, kết quả có thể không đạt như kỳ vọng.

Nhìn tổng thể, đề thi tiếng Anh THPT năm 2026 cho thấy một bước chuyển đáng chú ý trong tư duy đánh giá năng lực ngoại ngữ. Thay vì chỉ kiểm tra kiến thức ngôn ngữ, đề thi đang dần tiếp cận những yêu cầu của giáo dục đại học và hội nhập quốc tế. Đây có thể xem là tín hiệu tích cực trong tiến trình đổi mới kiểm tra, đánh giá, đồng thời đặt ra yêu cầu mới đối với nhà trường trong việc phát triển các kỹ năng học thuật và tư duy phản biện cho học sinh ngay từ bậc phổ thông.