Tiêu dùng xanh: Từ chiếc túi vải đi chợ đến cuộc chuyển mình của thị trường Việt

“Tôi bắt đầu để ý nhiều hơn đến chuyện mình đang dùng gì mỗi ngày. Không hẳn vì trào lưu, mà vì sống xanh là cách sống an toàn hơn cho gia đình”, chị Vy nói. Chiếc túi chị mang theo hôm đó cũng là túi vải tái sử dụng đã dùng suốt gần một năm nay.

Sự thay đổi ấy đang diễn ra âm thầm nhưng ngày càng rõ nét trong thói quen mua sắm của người Việt. Từ việc hạn chế túi nilon, ưu tiên hàng có thể truy xuất nguồn gốc đến lựa chọn các sản phẩm có bao bì sinh học, tiêu dùng xanh không còn là khái niệm xa lạ mà đang dần trở thành một phong cách sống mới.

Tại nhiều siêu thị hiện đại, những quầy hàng gắn logo “Tick xanh trách nhiệm” được đặt ở vị trí nổi bật. Sản phẩm xanh giờ không chỉ xuất hiện ở nhóm thực phẩm hữu cơ mà đã lan sang hóa mỹ phẩm, đồ gia dụng và hàng tiêu dùng hằng ngày.

Nếu vài năm trước, các kệ hàng gia dụng ngập tràn đồ nhựa dùng một lần thì nay nhiều siêu thị đã thay bằng đũa tre, muỗng gỗ, chén dừa hay các sản phẩm có thể tái sử dụng nhiều lần.

Anh Phạm Gia Huy, ngụ phường Bình Trưng, TP.HCM, cho biết anh bắt đầu thay đổi thói quen mua sắm từ khi có con nhỏ. “Trước đây đi siêu thị tôi ít quan tâm chất liệu hay nguồn gốc sản phẩm. Nhưng giờ thấy các mặt hàng thân thiện môi trường xuất hiện nhiều hơn, giá cũng không chênh quá lớn nên mình ưu tiên chọn”, anh Huy chia sẻ.

Không chỉ nhóm hàng gia dụng, xu hướng “xanh hóa” cũng lan sang lĩnh vực chăm sóc cá nhân. Chị Lê Khánh Ngân, sống tại phường Phú Nhuận, TP.HCM, cho biết chị dần chuyển sang sử dụng các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên như dầu gội từ bồ kết, gừng, sả hay tinh dầu thiên nhiên.

“Trước đây tôi nghĩ các sản phẩm thiên nhiên thường đắt đỏ và khó mua, nhưng giờ nhiều thương hiệu Việt làm khá tốt, giá lại phù hợp với người trẻ”, chị Ngân nói.

Người Việt sẵn sàng sống xanh nhưng vẫn cân nhắc giá cả

Tại các hệ thống siêu thị như Saigon Co.op, Satra, MM Mega Market hay Go!, doanh số các chương trình tiêu dùng xanh đã tăng mạnh. Xu hướng tiêu dùng xanh hiện không còn giới hạn ở một nhóm khách hàng nhỏ mà đã lan sang nhiều ngành hàng khác nhau, từ gia dụng, hóa mỹ phẩm đến thực phẩm.

Nếu trước đây các nhà bán lẻ chủ yếu cạnh tranh bằng giá bán và mẫu mã thì nay nhiều đơn vị đã bắt đầu đầu tư vào bao bì tái chế, giảm nhựa dùng một lần, sử dụng nguyên liệu thiên nhiên và tăng cường truy xuất nguồn gốc.

Không chỉ thay đổi ở hàng hóa, các hệ thống bán lẻ cũng đang điều chỉnh cách vận hành để thúc đẩy thói quen tiêu dùng bền vững. Tại Lotte Mart Việt Nam, 100% túi sử dụng tại siêu thị đã được thay thế bằng túi nilon sinh học tự hủy từ nhiều năm nay. Doanh nghiệp này đồng thời triển khai chương trình tặng điểm, tặng túi tái sử dụng cho khách hàng hạn chế sử dụng nhựa dùng một lần và áp dụng hóa đơn điện tử nhằm giảm tiêu thụ giấy in.

Trong khi đó, Central Retail Việt Nam vừa hoàn tất việc chuyển đổi sang 100% túi phân hủy sinh học tại quầy thu ngân và quầy cân thực phẩm tại hệ thống GO!, Tops Market và Mini go! trên toàn quốc. Doanh nghiệp cũng bắt đầu thu phí 500 đồng mỗi túi nhằm khuyến khích khách hàng mang theo túi riêng hoặc sử dụng thùng giấy miễn phí.

Theo khảo sát của NielsenIQ và Hội đồng Doanh nghiệp vì sự Phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD), tới 72% người tiêu dùng Việt sẵn sàng trả thêm tiền cho sản phẩm xanh. Tuy nhiên, từ nhận thức đến hành động vẫn còn một khoảng cách đáng kể. Chỉ khoảng 12 - 18% người dân tại Hà Nội và TP.HCM duy trì thói quen tiêu dùng xanh hằng ngày. Rào cản lớn nhất vẫn là giá cả và sự thiếu minh bạch về tiêu chuẩn “xanh”.

Áp lực chi tiêu cũng khiến nhiều gia đình buộc phải tính toán kỹ hơn trong mỗi lần mua sắm. Cũng theo cuộc khảo sát trên, tỷ lệ người dân tại TP.HCM thắt chặt chi tiêu đã tăng từ 43% năm 2025 lên 57% vào năm 2026. Người tiêu dùng ưu tiên các mặt hàng thiết yếu, hạn chế mua sắm xa xỉ và tăng cường săn khuyến mãi trên các nền tảng trực tuyến. Dẫu vậy, xu hướng tiêu dùng có trách nhiệm vẫn đang lan rộng, đặc biệt trong giới trẻ - những người xem việc lựa chọn sản phẩm thân thiện môi trường như một cách thể hiện phong cách sống và trách nhiệm xã hội.

Theo Bộ Công Thương, nhu cầu tiêu dùng các sản phẩm thân thiện môi trường tại Việt Nam tăng trung bình 15% mỗi năm trong giai đoạn 2021 - 2023. Trong các hệ thống bán lẻ hiện đại, doanh số nhóm hàng dán nhãn “xanh”, “tiêu dùng bền vững” tăng 40 - 60% trong các chiến dịch truyền thông lớn. Riêng thị trường thực phẩm hữu cơ năm 2023 đã đạt quy mô khoảng 100 triệu USD, tăng 20% so với 3 năm trước.

Doanh nghiệp: Chiến lược phát triển “xanh hóa”

Theo giới chuyên gia, tiêu dùng xanh giờ đây không còn là câu chuyện mang tính phong trào mà đang tạo sức ép trực tiếp lên chiến lược phát triển của doanh nghiệp.

Chia sẻ tại hội thảo “Phấn đấu tăng trưởng kinh tế 2 con số bền vững: Bối cảnh mới - Hành động mới” do báo Dân trí tổ chức mới đây, TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam chuyên về tư vấn phát triển, cho rằng, trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số trong nhiều năm liên tiếp, các tiêu chuẩn ESG đang trở thành yếu tố cốt lõi của nền kinh tế. ESG (Environmental, Social, and Governance) là khung đánh giá nhằm đo lường tính bền vững và trách nhiệm đối với môi trường, xã hội của doanh nghiệp

Ông nhấn mạnh vai trò của Chính phủ trong việc thúc đẩy chuyển đổi xanh thông qua hoạt động mua sắm công, phân bổ vốn và lựa chọn dự án đầu tư. “Thông qua mua sắm công, phân bổ vốn và lựa chọn dự án, Chính phủ có thể điều chỉnh hành vi doanh nghiệp theo hướng xanh hơn và có trách nhiệm hơn”, TS. Lê Duy Bình nhận định.

Theo vị chuyên gia này, tiêu dùng xanh đang nổi lên như một động lực tăng trưởng mới. Quy mô thị trường bán lẻ Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 7 triệu tỷ đồng, tương đương 269 tỷ USD. Đáng chú ý, khoảng 84% người tiêu dùng Việt Nam sẵn sàng chi trả cao hơn cho các sản phẩm xanh, sạch và có cam kết ESG. “Xu hướng này sẽ tạo áp lực buộc doanh nghiệp phải thay đổi mô hình sản xuất và nâng cao trách nhiệm môi trường, xã hội”, ông Bình nói.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp lớn đã bắt đầu chuyển mình để thích ứng với xu hướng mới. Vinamilk đầu tư vào các trang trại bò sữa đạt tiêu chuẩn hữu cơ, áp dụng năng lượng tái tạo và giảm phát thải carbon trong chuỗi sản xuất. Unilever Việt Nam chuyển đổi nhiều dòng sản phẩm sang bao bì tái chế, triển khai chương trình thu gom nhựa sau sử dụng nhằm thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Trong khi đó, Coca-Cola và Nestlé Việt Nam đang tăng tỷ lệ nhựa tái chế trong chai, phát triển bao bì nhẹ hơn và hỗ trợ các chương trình thu gom rác thải nhựa.

Theo TS. Lê Duy Bình, ESG đang dần trở thành “hàng rào kỹ thuật mới” của thương mại toàn cầu, buộc doanh nghiệp Việt Nam phải thay đổi nếu muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế.

Ở góc độ tư vấn phát triển bền vững, chia sẻ tại Hội thảo “Xu hướng tiêu dùng 2026 và ESG doanh nghiệp cần thích ứng thế nào?” do Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam chất lượng cao vừa tổ chức, bà Nguyễn Cẩm Chi, Giám đốc Khối Tư vấn Phát triển Bền vững, Công ty Tư vấn & Quản lý MCG, cho rằng nhiều doanh nghiệp hiện vẫn hiểu chưa đúng về ESG và phát triển bền vững.

Theo bà Cẩm Chi, không ít doanh nghiệp bỏ ra hàng trăm triệu đồng để theo đuổi các chứng chỉ ESG nhưng chưa mang lại hiệu quả thực tế vì chưa xác định rõ mục tiêu và nhu cầu thực sự từ khách hàng. “Doanh nghiệp cần xác định rõ làm để làm gì và khách hàng thực sự yêu cầu điều gì, thay vì chạy theo phong trào chứng nhận”, bà Chi nhận định.

Qua nghiên cứu chính sách lựa chọn nhà cung cấp của hơn 130 tập đoàn đa quốc gia như Apple, Samsung hay Unilever, bà Nguyễn Cẩm Chi cho biết phần lớn doanh nghiệp quốc tế không đặt nặng những chứng chỉ đắt đỏ mà quan tâm nhiều hơn đến các tiêu chí cơ bản như quy định lao động, chống hối lộ, quản lý chất thải hay tính minh bạch trong vận hành.

Theo vị chuyên gia, doanh nghiệp nhỏ và vừa không nên bắt đầu hành trình phát triển bền vững bằng những chiến lược quá lớn hay các mục tiêu xa vời, mà nên đi từ những thay đổi nhỏ nhưng tạo ra hiệu quả thực tế trước.