Chăm mùa xuân của tuổi trẻ

Tuổi trẻ không chỉ là quãng thời gian đẹp nhất của đời người mà còn là nguồn lực quý giá nhất của xã hội. Một xã hội muốn phát triển bền vững phải biết nâng niu và dẫn dắt mùa xuân ấy, để những mầm non hôm nay trở thành cây lớn ngày mai, vững vàng trước bão giông và biết vươn lên tìm ánh sáng.

Nhìn vào hiện tại và so sánh với bản thân khi ở độ tuổi của các em, tôi thấy học sinh hôm nay đang sống trong một thời đại thuận lợi hơn nhiều thế hệ trước. Các em có internet, có kho tri thức khổng lồ chỉ cách một cú chạm tay. Điều kiện vật chất đầy đủ hơn, nhiều em được gia đình chăm sóc chu đáo, không phải sớm lo toan chuyện mưu sinh. Những thuận lợi ấy rất đáng quý, bởi chúng mở ra cơ hội để tuổi trẻ bay cao và đi xa hơn.

Khi thuận lợi đi kèm cạm bẫy

Thế nhưng, thuận lợi không đồng nghĩa với dễ dàng. Các bạn trẻ hôm nay cũng đang đối diện với nhiều thử thách, chỉ có điều chúng không hiện ra rõ ràng như một cơn dông lốc, mà ẩn mình trong những điều tưởng chừng rất bình thường: một chiếc điện thoại thông minh, một tài khoản mạng xã hội, một lời khen, một trào lưu hay một cuộc trò chuyện riêng tư.

Có em học giỏi nhưng lại yếu kỹ năng sống; có em thông minh nhưng thiếu khả năng tự bảo vệ mình trước cạm bẫy của thế giới ảo; có em giàu tình cảm nhưng yêu quá sớm, thiếu hiểu biết về sức khỏe sinh sản, để rồi phải đối diện với những hậu quả đau lòng; có em mang trong lòng tổn thương nên dễ bị cuốn vào bạo lực học đường, bạo lực ngôn từ; lại có em được chiều chuộng quá mức, quen với sự cung phụng đầy đủ đến nỗi mất dần động lực học tập, không còn thiết tha ước mơ cho tương lai.

Tôi từng gặp những ánh mắt học trò trong veo, nhưng phía sau đó là cả một khoảng trời chơi vơi. Có em nói: “Em không biết mình thích gì, cũng không biết sau này sẽ làm gì.” Có em học giỏi nhưng không biết cách quản lý thời gian, không biết cách nói “không” trước lời rủ rê. Có em chỉ vì một câu bình luận ác ý trên mạng mà suy sụp, mất ngủ, chán học. Có em chọn im lặng chịu đựng bạo lực học đường vì sợ bị đánh giá là “yếu đuối”. Và cũng có em lớn lên trong vòng tay bao bọc của gia đình, mọi thứ được chuẩn bị sẵn, nên chưa từng học cách đứng dậy sau thất bại hay tự quyết định cuộc đời mình.

Những điều ấy khiến tôi nhận ra: tri thức trong sách vở là quan trọng, nhưng kỹ năng sống mới là chiếc “áo giáp” giúp các em bình an và trưởng thành. Internet có thể là thư viện vĩ đại, nhưng cũng có thể là khu rừng đầy cạm bẫy. Mạng xã hội có thể là nơi kết nối, nhưng cũng có thể là nơi gieo rắc áp lực và tổn thương. Nếu không được định hướng đúng, các em rất dễ lạc đường giữa vô vàn lựa chọn.

Kỹ năng sống - chiếc “áo giáp” của học trò

Chính vì vậy, tôi dành nhiều thời gian cho các chuyên đề dành cho học sinh. Đó không chỉ là hoạt động ngoại khóa, mà là một việc làm cần thiết để bảo vệ và nuôi dưỡng “mùa xuân” của các em. Khi đứng trước học sinh, tôi không đến với vai trò phán xét hay “dạy đời”, mà với tư cách một người đi trước - từng vấp ngã, từng sai lầm và may mắn học được cách đứng lên. Tôi đến để cùng các em tháo gỡ những nút thắt tâm lý, để các em hiểu rằng mình không cô đơn trong những bối rối của tuổi mới lớn.

Những chuyên đề về kỹ năng sống giúp các em học cách quản lý cảm xúc, giao tiếp văn minh, xây dựng tình bạn lành mạnh và ứng xử khi mâu thuẫn xảy ra. Khi các em hiểu rằng bạo lực ngôn từ cũng có thể gây đau đớn như những cú đánh, rằng “đùa cho vui” đôi khi lại là “làm tổn thương thật”, các em sẽ cẩn trọng hơn trong lời nói và hành vi của mình. Khi các em hiểu rằng lòng tự trọng và nhân phẩm là điều không ai có quyền chà đạp, các em sẽ mạnh dạn lên tiếng thay vì im lặng chịu đựng.

Các chuyên đề cũng giúp các em tự bảo vệ mình trên không gian mạng. Tôi thường nói: “Mạng xã hội giống như một con đường lớn. Nếu biết luật giao thông, các em sẽ đi an toàn; nếu chạy theo đám đông mà không phân biệt đúng - sai, các em rất dễ gặp tai nạn.” Khi được trang bị kiến thức về quyền riêng tư, về nguy cơ bị lợi dụng hình ảnh và về cách nhận diện những mối quan hệ độc hại, các em sẽ tỉnh táo và vững vàng hơn. Điều đáng sợ nhất không phải là thế giới ngoài kia nguy hiểm, mà là các em bước vào đó với đôi tay trần - chưa có kiến thức và kỹ năng.

Một vấn đề nhạy cảm nhưng không thể né tránh là tình yêu tuổi học trò. Yêu sớm không hẳn là xấu, bởi tình cảm là một phần tự nhiên của con người và là ký ức của thanh xuân. Nhưng yêu khi chưa đủ hiểu biết, chưa đủ bản lĩnh và chưa đủ trách nhiệm thì dễ biến niềm hân hoan thành bi kịch. Những buổi nói chuyện về sức khỏe sinh sản, về giới tính, về ranh giới cá nhân và sự tôn trọng trong tình yêu không nhằm làm các em sợ hãi, mà giúp các em biết yêu một cách văn minh, biết bảo vệ bản thân và chịu trách nhiệm với tương lai. Một phút nông nổi có thể đổi bằng cả đời day dứt.

Tôi tin rằng giáo dục kỹ năng sống không thể chỉ trông chờ vào nhà trường hay gia đình riêng lẻ. Nó cần sự chung tay của cả cộng đồng: thầy cô, phụ huynh, chuyên gia tâm lý, người làm công tác xã hội, nhà báo, những người truyền cảm hứng. Khi một học sinh biết tự tin nói lên suy nghĩ của mình, biết tôn trọng người khác, biết giữ gìn bản thân và biết đứng dậy sau vấp ngã, thì đó không chỉ là thành công của riêng em, mà là thành công của xã hội.

Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội, bởi ở đó có những chồi non đang lớn và những ước mơ đang nảy nở. Nhưng mùa xuân chỉ thật sự đẹp khi được chăm sóc đúng cách. Nếu chúng ta chỉ trao cho các em công cụ mà không dạy cách dùng, chỉ cho cơ hội mà không dạy cách nắm bắt, thì tuổi trẻ rất dễ bị cuốn trôi giữa những cơn gió độc của thời đại. Ngược lại, nếu biết đồng hành, biết lắng nghe và biết hướng dẫn, thì mỗi học sinh sẽ có thêm một chiếc la bàn để tìm đường, một chiếc áo giáp để tự bảo vệ mình và một ngọn lửa để thắp sáng tương lai.

Và khi đó, mùa xuân của tuổi trẻ sẽ không chỉ là mùa xuân của riêng các em, mà sẽ trở thành mùa xuân chung của cả xã hội - một mùa xuân của tri thức, bản lĩnh, tử tế và hy vọng.