Theo nhiều tài liệu lịch sử, Thân Công Tài (1620 - 1683) quê ở thôn Như Thiết, xã Hồng Thái, huyện Việt Yên. Ông vốn là quan võ, làm đến chức Tả đô đốc, tước Hán quận công, từng là trấn thủ một vùng rộng lớn Bắc đạo, gồm Kinh Bắc, Thái Nguyên, Lạng Sơn. Ông là người khoan hòa, chuyên cần, khi làm quan luôn giữ thanh liêm, vì dân, vì nước. Với tài thao lược, giỏi giao bang, không những ông đã giữ ổn định tình hình biên cương, gây dựng tình đoàn kết các dân tộc vùng biên giới Việt - Trung mà còn luôn để tâm đến phát triển kinh tế vùng biên ải. Ông đã cho san đồi mở núi, làm rộng đường sá, lập nên phố chợ Kỳ Lừa, thu hút đông đảo thương buôn Trung Quốc sang buôn bán, 7 phường chợ ở Lạng Sơn và 13 phường buôn ở Trung Quốc ra đời, từ đó vùng đất này trở nên phồn thịnh, sầm uất, kinh tế năng động, nhân dân hai nước tôn Thân Công Tài làm “Lưỡng quốc khách nhân”.
Khi ông mất, thương nhân hai nước đồng lòng lập đền thờ ông, gọi là đền Tả Phủ linh từ (Phủ của quan Tả đô đốc) tại TP. Lạng Sơn. Trong đền có tấm bia đá "Tôn sư phụ bi" (bia tôn ngài làm sư phụ) dựng năm Chính Hòa thứ tư (1683). Văn bia có đoạn: “Quan cũng như dân, khắp vùng đều sợ oai nghiêm ngài. Thương khách mọi phương đều muốn xin tới họp chợ và cùng xin tôn ngài làm sư phụ… Sau này, các bậc hiểu cao xa hãy cảm thấu tấm lòng hiền nhân, nhớ công đức của ngài họ Thân... Để vẻ sáng của ngài, hương thơm của ngài được lưu truyền lâu xa”.
Tại phường Hoàng Văn Thụ, TP. Lạng Sơn ngày nay có phố Kỳ Lừa và phố Thân Công Tài. Tưởng nhớ công ơn ấy, hàng năm nhân dân phường Hoàng Văn Thụ mở hội đền Tả Phủ đông vui náo nhiệt vào tháng giêng. Đền Tả Phủ đã được Bộ văn hóa - thông tin xếp hạng Di tích quốc gia năm 1993.
Khi còn làm quan, Thân Công Tài luôn nhớ về quê hương, công đức nhiều quan tiền, mẫu đất. Năm 1683, ông qua đời và được an táng tại quê nhà, đền và phần mộ thờ Hán quận công được xây dựng tại thôn Như Thiết, xã Hồng Thái. Từ Lạng Sơn đến Gia Lâm (Hà Nội) có tới 70 di tích thờ ông, riêng huyện Việt Yên có 5 làng thờ ông làm hậu Thần. Đền Thân Công Tài (nhân dân địa phương thường gọi là đền Như Thiết) trước đây di tích có quy mô bề thế nhưng trong giai đoạn đất nước chiến tranh đã bị tàn phá. Hiện công trình gồm tòa tiền tế hình chữ nhất 3 gian 2 chái, tại đây còn một cây hương đá hình lục lăng, bốn mặt khắc chữ Hán cổ, niên hiệu Chính Hòa thứ 7 (1686). Cùng đó là hệ thống chân tảng đá xanh, ngai thờ, bài vị... Tương truyền, phần mộ của ông được đặt trên gáy của một con chim nhạn, sau khi bị máy bay Mỹ thả bom phá hủy (năm 1967) đến tháng 8/2002, nhân dân tổ chức tu bổ khu lăng uy nghiêm như ngày nay.
Lễ hội đền thờ Thân Công Tài được tổ chức vào ngày 11 tháng 8 âm lịch hàng năm. Trong ngày hội, nhân dân trong xã, trong tỉnh và đông đảo thương buôn Lạng Sơn cùng về vui hội cầu lộc, cầu tài, tưởng nhớ công ơn Hán quận công. Với những giá trị đó, tháng 11/2015, Bộ văn hóa, thể thao và du lịch đã quyết định xếp hạng mộ và đền thờ Thân Công Tài là Di tích lịch sử, văn hóa quốc gia.

