Khai quật khu mộ liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng vào đầu tháng 7

Ngày 8/6, tại TP.HCM, Ban Chỉ đạo 515 Quốc gia tổ chức hội thảo xác minh, kết luận thông tin mộ liệt sĩ tập thể được an táng tại khu vực Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán, nay là khu vực Công viên Lê Thị Riêng, phường Hòa Hưng, TP.HCM.

Hội thảo là hoạt động tiếp tục khẳng định sự quan tâm đặc biệt của lãnh đạo Đảng, Nhà nước trong lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt, đồng bộ các giải pháp nhằm đẩy nhanh độ, hiệu quả việc thu thập, xử lý xác minh, kết luận thông tin có giá trị phục vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và các khu mộ liệt sĩ tập thể.

Đây là những kết quả bước đầu quan trọng, thể hiện đúng tinh thần đợt "cao điểm của cao điểm" của Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Hội thảo do bà Phạm Thị Thanh Trà - Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 Quốc gia chủ trì.

Cùng dự hội thảo có Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu - Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo 515 Quốc gia; ông Nguyễn Văn Được - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP.HCM.

Ưu tiên các phương pháp thăm dò không phá hủy

Đại tá, TS Bùi Yên Tĩnh - Phó Cục trưởng Cục Tác chiến, Bộ Tổng Tham mưu Quân đội Nhân dân Việt Nam - nhận xét về phương pháp kỹ thuật được sử dụng để xác định vị trí các rãnh mộ tập thể liệt sĩ tại khu vực Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán, đồng thời đề xuất giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn thiếu thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ trong công tác tìm kiếm.

Theo đại tá Bùi Yên Tĩnh, Tổ giúp việc trực tiếp cho Phó Thủ tướng Chính phủ đã tiếp nhận hồ sơ nghiên cứu, định vị khu vực các rãnh mộ liệt sĩ hy sinh trong trận Mậu Thân tại khu vực Chợ Lớn cuối tháng 1, đầu tháng 2/1968. Hồ sơ này do nhóm chuyên gia, kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng chủ trì xây dựng.

Đại tá Bùi Yên Tĩnh cho biết nhóm nghiên cứu đã sử dụng rất nhiều chủng loại tư liệu khác nhau, từ ảnh hiện trường, không ảnh, ảnh vệ tinh, bản đồ trước và sau năm 1975, đến báo cáo quân sự, thông tin về việc giải tỏa Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán để xây dựng Công viên Lê Thị Riêng, cũng như các nguồn tin từ cộng đồng và nhân chứng.

Trong đó, nhóm nghiên cứu sử dụng 3 ảnh hiện trường, có một ảnh màu từ hãng tin AP kèm chú thích; các ảnh vệ tinh, không ảnh từ phía Hoa Kỳ, Pháp; bản đồ Đô thành Sài Gòn trước năm 1975; bản đồ TP.HCM sau năm 1975 và nhiều nguồn dữ liệu khác.

Đại tá, TS Bùi Yên Tĩnh kiến nghị nhất trí việc sử dụng phương tiện hiện đại GPR (radar xuyên đất) để thăm dò các tầng và thăm dò lấy mẫu kiểm tra; ưu tiên các phương pháp thăm dò không phá hủy. Đồng thời, cần bổ sung thêm thông tin về lịch sử tìm kiếm, quy tập liệt sĩ trong Công viên Lê Thị Riêng từ sau năm 1975; lịch sử di cư Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán; lịch sử xây dựng, mở rộng, cải tạo Công viên Lê Thị Riêng.

Những ký ức của nhân chứng lịch sử

Là một trong những nhân chứng, ông Phan Văn Mưa (sinh năm 1963, ngụ phường Hòa Hưng, TP.HCM) - cho biết khoảng những năm 1972 - 1973, ông thường cùng bạn bè trong xóm ra khu vực Nghĩa trang Đô Thành chơi đùa, bắt cua, bắt ốc và tắm tại một hố nước nằm trong khuôn viên nghĩa trang. Khi đó, các chú bảo vệ thường nói với ông rằng cạnh hố nước ấy có một nơi chôn rất nhiều người. Hình ảnh về hố nước và khu vực xung quanh đã in sâu trong ký ức của ông cho đến tận ngày nay.

Ông Mưa cho biết đã trực tiếp nhìn thấy nhiều xương tay, xương chân người cùng với quần áo, băng đạn, dép cao su và 1 quả lựu đạn. Những hiện vật này cho thấy đây không phải phần mộ thông thường. Lúc đó, chính tay ông đã tham gia thu gom và rửa sạch số hài cốt được phát hiện.

"Tôi mong rằng những thông tin này sẽ góp phần hỗ trợ các cơ quan chức năng, các nhà nghiên cứu tiếp tục xác minh, làm rõ vị trí hố chôn tập thể, qua đó góp phần tri ân, tìm kiếm và đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với đồng đội, với gia đình và với lòng biết ơn của các thế hệ hôm nay", ông Mưa chia sẻ.

Ông Nguyễn Thành Phước (70 tuổi) sinh ra, lớn lên tại khu Bắc Hải. Vào năm Mậu Thân 1968, ông mới 12 tuổi. Ông Phước cho biết vào hồi Tết Mậu Thân 1968, tầm khoảng 9 - 10 giờ sáng một ngày sau đợt súng nổ, ông cùng đám bạn chạy ra nghĩa địa chơi thì chứng kiến người ta đang chôn cất tập thể.

Về lực lượng và phương tiện, lúc đó lính công binh của chế độ cũ dùng một chiếc xe ủi của Tiểu đoàn 5 Công binh (trên xe có đề chữ Tiểu đoàn 5 rõ ràng) để đào hầm. Theo ông Phước, xác được chở đến bằng 5 - 6 chiếc xe thùng cứu hỏa loại chở lính và mấy chiếc xe tải GMC.

Về các hầm chôn tập thể, ông Phước cho biết thực tế họ đào tất cả là 3 cái hầm nhưng chỉ chôn 2 hầm (còn 1 hầm bỏ trống tụi tôi hay ra chơi). Hầm mộ được xe ủi gạt đất sang hai bên, chiều sâu khoảng hơn 2 mét, rộng tầm 4 mét và dài khoảng 50 mét.

Bảo đảm bài bản, khoa học, chặt chẽ

Phát biểu kết luận hội thảo, Phó thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà yêu cầu UBND TP.HCM khẩn trương chủ trì xây dựng kế hoạch tổng thể triển khai các bước tiếp theo, phối hợp chặt chẽ với Bộ Quốc phòng, Quân khu 7 và các cơ quan liên quan.

Tinh thần là "rõ làm trước, chưa rõ tiếp tục xác định, dễ làm trước, khó làm sau", bảo đảm bài bản, khoa học, chặt chẽ. Toàn bộ phương án phải được xây dựng sớm, triển khai khai quật chậm nhất đầu tháng 7/2026, hướng tới kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7.

Phó thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà yêu cầu ưu tiên tối đa nguồn lực, huy động lực lượng, thiết bị, chuyên gia, trường đại học, tổ chức chính trị - xã hội, doanh nghiệp và nhân chứng lịch sử tham gia công tác tìm kiếm, quy tập. Bà bày tỏ tin tưởng với trách nhiệm, tình cảm và sự chung sức của cả hệ thống chính trị, toàn xã hội, sẽ ngày càng có nhiều anh hùng liệt sĩ được trở về với quê hương, gia đình và đồng đội.