Vui khỏe mỗi ngày: Giảng viên, sinh viên HCM-UTE cùng học cách lắng nghe cơ thể và cảm xúc bản thân

Ngày 24/6, Tạp chí Khoa học phổ thông phối hợp cùng Công đoàn Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP.HCM tổ chức chương trình "Vui khỏe mỗi ngày" với chủ đề "Nâng cao sức khỏe tinh thần và phòng tránh hội chứng ống cổ tay".

Chương trình có sự đồng hành của Hệ thống Bệnh viện SAIGON-ITO và Bệnh viện Tâm thần TP.HCM.

Chương trình góp phần chủ động phòng bệnh thay vì trị bệnh

Theo ThS, Nhà báo Bùi Hương, Bí thư Chi bộ, Phó Tổng biên tập phụ trách điều hành Tạp chí Khoa học phổ thông, đây là lần thứ ba tạp chí phối hợp cùng Công đoàn Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP.HCM tổ chức chương trình "Vui khỏe mỗi ngày".

Qua mỗi lần tổ chức, chương trình không chỉ nhận được sự hưởng ứng tích cực từ sinh viên, giảng viên mà còn khẳng định vai trò của hoạt động truyền thông sức khỏe trong môi trường học đường, góp phần lan tỏa kiến thức y khoa thiết thực đến cộng đồng.

"Sinh viên, giảng viên thường xuyên học tập, làm việc với máy tính và chịu nhiều áp lực học tập, công việc, việc trang bị kiến thức chăm sóc sức khỏe tinh thần, đồng thời nhận biết sớm các dấu hiệu của hội chứng ống cổ tay là rất cần thiết. Chương trình kỳ vọng sẽ giúp người tham dự nâng cao nhận thức, xây dựng lối sống lành mạnh và chủ động bảo vệ sức khỏe thể chất lẫn tinh thần", nhà báo Bùi Hương chia sẻ.

Ông Nguyễn Thanh Giang - Phó Chủ tịch Công đoàn Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP.HCM - bày tỏ sự vinh dự và tự hào vì đây là lần thứ ba được đồng hành cùng với Tạp chí Khoa học phổ thông trong chuỗi hoạt động cộng đồng đầy ý nghĩa. Đặc biệt, chủ đề "Nâng cao sức khỏe tinh thần và phòng tránh hội chứng ống cổ tay" mang tính thiết thực rất cao. Đây là những vấn đề đang ngày càng phổ biến và đáng báo động, khi có xu hướng trẻ hóa mạnh mẽ, tác động trực tiếp đến đội ngũ cán bộ, người lao động và sinh viên nhà trường.

"Chúng tôi đánh giá cao sự đồng hành chuyên môn quý báu từ các y bác sĩ của Hệ thống Bệnh viện SAIGON-ITO và Bệnh viện Tâm thần TP.HCM, những đơn vị y tế uy tín đã góp phần mang kiến thức y học ứng dụng đến gần hơn với cộng đồng", ông Nguyễn Thanh Giang chia sẻ.

Cũng theo ông Giang, công đoàn nhà trường luôn quan niệm sức khỏe thể chất và tinh thần là nền tảng cho môi trường học tập, làm việc hiệu quả, nhân văn và bền vững. Vì thế, những chương trình như hôm nay không chỉ giúp trang bị kiến thức khoa học mà còn giúp lan tỏa thói quen sống lành mạnh, chủ động phòng bệnh thay vì trị bệnh.

Ưu tiên phát hiện sớm và điều trị bảo tồn hội chứng ống cổ tay

Tại chương trình, BS.CKI Bùi Đức Lượng - Phó Khoa Khám bệnh, Bệnh viện Quốc tế Chấn thương chỉnh hình Sài Gòn, Hệ thống Bệnh viện SAIGON-ITO - cho biết hội chứng ống cổ tay là tình trạng dây thần kinh giữa ở cổ tay bị "chèn ép" trong một đường hầm hẹp, gây nên triệu chứng đau và tê vùng thần kinh đó chi phối.

Bản chất của bệnh là dây thần kinh giữa bị chèn ép khi đi qua một đường hầm nhỏ ở cổ tay (gọi là ống cổ tay), nơi có nhiều gân gấp cùng đi cùng. Khi vùng này bị quá tải hoặc sưng nề, áp lực bên trong tăng lên và đè vào dây thần kinh, gây tê và đau.

Theo bác sĩ Lượng, ở sinh viên, giảng viên hay nhân viên văn phòng, yếu tố hay gặp nhất là gõ phím, sử dụng chuột liên tục trong thời gian dài, cổ tay thường xuyên gập, ngửa hoặc tì đè lên mặt bàn, lại ít có khoảng nghỉ để tay được thư giãn. Cầm điện thoại, máy tính bảng liên tục trong nhiều giờ để xem và nhắn tin cũng khiến vùng cổ tay, bàn tay phải làm việc quá mức.

Tuy nhiên, cần nói rõ rằng thời gian sử dụng máy tính, điện thoại không phải là nguyên nhân duy nhất; quan trọng hơn chính là tư thế sai và thói quen làm việc, nghỉ ngơi còn chưa được hợp lý. Bên cạnh đó còn có những yếu tố từ chính bản thân người bệnh, như: nữ giới dễ mắc hơn nam, phụ nữ mang thai, người thừa cân, đái tháo đường, bệnh lý tuyến giáp, viêm khớp, hoặc cấu trúc ống cổ tay bẩm sinh vốn đã hẹp. Khi có mặt càng nhiều yếu tố kể trên thì nguy cơ bị mắc bệnh sẽ càng tăng lên.

Để phòng ngừa hội chứng ống cổ tay, bác sĩ khuyến cáo nên nghỉ giải lao ngắn sau mỗi 40 - 45 phút làm việc liên tục, kết hợp các bài tập vận động cổ tay, bàn tay tại chỗ và luân phiên công việc khi có thể. Người lao động cũng cần duy trì cổ tay ở tư thế thẳng tự nhiên, thả lỏng vai, tránh khom lưng, đồng thời có thể sử dụng miếng lót hỗ trợ cổ tay khi làm việc với máy tính. Việc ngâm tay trong nước ấm, xoa bóp nhẹ nhàng vùng cổ tay, bàn tay và hạn chế các động tác xoay vặn mạnh cũng góp phần giảm nguy cơ tổn thương.

BS.CKI Bùi Đức Lượng nhấn mạnh, phát hiện và điều trị sớm sẽ giúp giảm đau, giảm tê, cải thiện giấc ngủ và hạn chế ảnh hưởng đến công việc cũng như chất lượng cuộc sống. Nếu để tình trạng chèn ép dây thần kinh kéo dài, người bệnh có thể bị yếu bàn tay, giảm khả năng vận động, thậm chí teo cơ vùng mô ngón cái và khó hồi phục hoàn toàn. Nhiều trường hợp được phát hiện sớm chỉ cần đeo nẹp ban đêm, điều chỉnh thói quen làm việc và tập vận động phù hợp đã có thể cải thiện đáng kể triệu chứng mà không cần can thiệp chuyên sâu.

Quan tâm đến cảm xúc bản thân mỗi ngày

Cũng tại chương trình, BS.CKII Chu Thị Dung - Trưởng Khoa Tâm lý Y học, Bệnh viện Tâm thần TP.HCM - cho biết stress là vấn đề phổ biến mà hầu như ai cũng có thể gặp phải. Stress có thể xuất hiện dưới dạng cấp tính, tái diễn hoặc kéo dài mạn tính.

Dấu hiệu cho thấy cơ thể đang chịu áp lực tâm lý bao gồm khó thư giãn, mệt mỏi kéo dài, giảm năng lượng, lo lắng, cáu gắt, mất tập trung, rối loạn giấc ngủ, đau đầu, căng cơ, rối loạn tiêu hóa hoặc thay đổi thói quen ăn uống. Khi stress kéo dài mà không được kiểm soát, người bệnh có thể rơi vào trạng thái kiệt sức với biểu hiện cạn kiệt năng lượng, mất động lực làm việc, gia tăng cảm giác tiêu cực và giảm hiệu quả học tập, lao động.

"Nếu stress và kiệt sức không được nhận diện, can thiệp kịp thời, người bệnh có nguy cơ tiến triển thành trầm cảm hoặc rối loạn lo âu", BS.CKII Chu Thị Dung nhấn mạnh.

Theo bác sĩ Dung, trầm cảm thường biểu hiện bằng tâm trạng buồn bã kéo dài, mất hứng thú với các hoạt động thường ngày, thay đổi cân nặng, giảm năng lượng, suy nghĩ tiêu cực về bản thân, giảm khả năng tập trung, thậm chí xuất hiện ý nghĩ về cái chết. Trong khi đó, rối loạn lo âu có thể gây hồi hộp, tim đập nhanh, vã mồ hôi, chóng mặt, căng cơ, run tay chân, mất ngủ và ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể.

Để bảo vệ sức khỏe tinh thần, BS.CKII Chu Thị Dung khuyến cáo mỗi người cần học cách nhận diện sớm các dấu hiệu căng thẳng thông qua việc theo dõi cảm xúc hằng ngày, tự đặt câu hỏi "Tôi có đang ổn không?" và ghi lại những thay đổi về tâm trạng. Nếu cảm giác buồn bã, lo âu, cáu gắt hoặc mất hứng thú kéo dài trên hai tuần thì người dân nên chủ động tìm đến bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý để được tư vấn, hỗ trợ và can thiệp kịp thời.

Sôi động chuyên mục hỏi đáp

Sau phần trình bày của các bác sĩ, nhiều sinh viên và giảng viên đã đặt ra các câu hỏi xoay quanh bệnh lý cơ xương khớp và sức khoẻ tinh thần.

Tại chương trình, ThS Trần Thị Phương - Giảng viên Khoa Chính trị và Luật, Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP.HCM - đặt câu hỏi: Hiện nay trên thị trường có nhiều loại ghế hoặc đệm định hình cột sống được quảng cáo hỗ trợ tư thế ngồi và giảm đau lưng. Vậy những sản phẩm này có nên sử dụng hay không?

Trả lời câu hỏi về ghế định hình cột sống, BS.CKI Bùi Đức Lượng cho rằng người dùng hoàn toàn có thể sử dụng nếu sản phẩm giúp duy trì các đường cong sinh lý tự nhiên của cột sống và phù hợp với thể trạng từng người. Hiện nay, nhiều mẫu ghế công thái học được thiết kế để nâng đỡ vùng thắt lưng, hỗ trợ tư thế ngồi đúng và giảm áp lực lên cột sống. Tuy nhiên, hiệu quả của ghế không chỉ phụ thuộc vào thiết kế mà còn ở việc điều chỉnh độ cao, độ cong và tư thế ngồi phù hợp.

BS.CKI Bùi Đức Lượng nhấn mạnh, ghế hay nẹp hỗ trợ chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thể thay thế thói quen ngồi đúng tư thế. Để phòng tránh đau cổ vai gáy, đau lưng và các vấn đề cơ xương khớp, người dùng cần thường xuyên điều chỉnh tư thế, hạn chế ngồi gù lưng, cúi đầu kéo dài và duy trì vận động, nghỉ giải lao hợp lý trong quá trình học tập, làm việc.

Sinh viên Phạm Thị Cẩm Ly - ngành Ngôn ngữ Anh, Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP.HCM - đặt câu hỏi về tình trạng nghiến răng khi ngủ và ngáy to kéo dài ở một người bạn. Em băn khoăn liệu ngoài việc giảm căng thẳng, lo âu thì còn có biện pháp nào khác giúp hạn chế những thói quen này hay không.

Trả lời câu hỏi, BS.CKII Chu Thị Dung - Trưởng Khoa Tâm lý Y học, Bệnh viện Tâm thần TP.HCM - cho biết nghiến răng khi ngủ thường xuất phát từ hai nhóm nguyên nhân chính là các vấn đề về khớp thái dương hàm hoặc tình trạng lo âu, căng thẳng kéo dài. Nếu nguyên nhân liên quan đến stress, người bệnh khó có thể tự kiểm soát hành vi này vì đây là phản ứng diễn ra trong lúc ngủ. Khi đó, các biện pháp thư giãn như tập hít thở, chánh niệm, vận động thể chất, viết nhật ký cảm xúc hay quản lý căng thẳng có thể giúp cải thiện tình trạng.

Theo bác sĩ, người có biểu hiện nghiến răng kéo dài nên được thăm khám chuyên khoa Răng Hàm Mặt để đánh giá tình trạng khớp thái dương hàm. Nếu không phát hiện bất thường về cấu trúc hoặc chức năng khớp, người bệnh cần được tầm soát các vấn đề lo âu, căng thẳng và điều trị theo hướng sức khỏe tâm thần.

Đối với tình trạng ngáy ngủ, BS.CKII Chu Thị Dung cho biết đây thường là dấu hiệu liên quan đến sự hẹp đường thở, hay gặp ở người thừa cân, béo phì. Người bệnh có thể thử thay đổi tư thế ngủ, đặc biệt là nằm nghiêng để giảm ngáy.