Khám chữa bệnh lưu động: Sớm hoàn thiện chính sách để phục vụ người dân tốt hơn

Tuy nhiên, để mô hình này có thể được triển khai rộng rãi, bền vững và phát huy hiệu quả, rất cần một hành lang pháp lý đồng bộ cùng cơ chế thanh toán bảo hiểm y tế phù hợp với yêu cầu của thực tiễn.

Một người cao tuổi nằm liệt giường nhiều năm tại trung tâm bảo trợ xã hội. Một người khuyết tật nặng không thể tự di chuyển. Một người mắc bệnh tâm thần không còn người thân chăm sóc, sống tập trung tại cơ sở bảo trợ từ nhiều năm nay... Họ đều là công dân, đều có thẻ bảo hiểm y tế và đều có quyền được chăm sóc sức khỏe như mọi người dân khác. Thế nhưng, để tiếp cận được dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh và thụ hưởng đầy đủ quyền lợi bảo hiểm y tế, nhiều người trong số họ phải đối mặt với một rào cản tưởng chừng rất đơn giản nhưng gần như không thể vượt qua: không thể tự đến cơ sở khám chữa bệnh.

Đây không phải là câu chuyện cá biệt của một vài cá nhân mà là thực trạng đang hiện hữu tại nhiều cơ sở bảo trợ xã hội, cơ sở nuôi dưỡng người cao tuổi, người khuyết tật và người mắc bệnh tâm thần trên cả nước. Khi khả năng vận động bị hạn chế, khoảng cách địa lý trở thành trở ngại và việc di chuyển tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sức khỏe, quyền được chăm sóc sức khỏe của những người yếu thế nhất rất dễ bị ảnh hưởng nếu hệ thống y tế không chủ động mang dịch vụ đến với họ.

Thực tế cho thấy, việc đưa những người cao tuổi mất khả năng vận động, người khuyết tật nặng hoặc người mắc bệnh tâm thần từ các cơ sở bảo trợ xã hội đến bệnh viện không chỉ tốn nhiều nhân lực, thời gian và chi phí mà còn tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, thậm chí đe dọa sự an toàn của người bệnh. Chính vì vậy, dù có nhu cầu chăm sóc sức khỏe thường xuyên và liên tục, nhiều đối tượng yếu thế vẫn gặp rất nhiều khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ y tế cần thiết.

Xuất phát từ thực tiễn đó, Sở Y tế TP.HCM đã triển khai mô hình phối hợp giữa các bệnh viện đa khoa, chuyên khoa trực thuộc với 14 trung tâm bảo trợ xã hội trên địa bàn Thành phố nhằm tăng cường chăm sóc sức khỏe cho hơn 7.000 người đang được nuôi dưỡng, chăm sóc tại các cơ sở này.

Theo đó, các bệnh viện được phân công hỗ trợ đã chủ động thành lập các đội khám chữa bệnh lưu động, định kỳ đưa bác sĩ, điều dưỡng, thuốc men, trang thiết bị y tế và các dịch vụ cận lâm sàng phù hợp đến tận nơi. Thay vì người bệnh phải đến bệnh viện, bệnh viện đã chủ động đến với người bệnh.

Thông qua hoạt động này, nhiều trường hợp bệnh lý được phát hiện sớm, được điều trị kịp thời, được quản lý các bệnh mạn tính ngay tại nơi cư trú. Đặc biệt, những người cao tuổi, người khuyết tật, người mắc bệnh tâm thần và các đối tượng bảo trợ xã hội có cơ hội tiếp cận các dịch vụ y tế chất lượng mà trước đây rất khó thực hiện nếu chỉ dựa vào hình thức khám chữa bệnh truyền thống tại bệnh viện.

Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, việc thanh toán bảo hiểm y tế đối với hoạt động khám bệnh, chữa bệnh lưu động tại các trung tâm bảo trợ xã hội vẫn đang gặp nhiều vướng mắc.

Một trong những nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ cách hiểu và vận dụng quy định tại Điều 50 của Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023. Theo đó, mỗi cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được cấp giấy phép hoạt động tại một địa điểm cố định; trường hợp tổ chức hoạt động tại địa điểm khác thì phải được cấp giấy phép hoạt động riêng. Từ quy định này, có ý kiến cho rằng việc các bệnh viện tổ chức khám chữa bệnh lưu động tại các trung tâm bảo trợ xã hội hoặc cơ sở nuôi dưỡng người khuyết tật chưa đủ điều kiện để được thanh toán bảo hiểm y tế.

Trong khi đó, Điều 79 của Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 lại quy định việc thực hiện hoạt động khám bệnh, chữa bệnh lưu động khi được cơ quan có thẩm quyền về y tế chấp thuận theo quy định. Đây là quy định mang tính chuyên biệt nhằm tạo điều kiện đưa dịch vụ y tế đến với những nhóm dân cư khó tiếp cận cơ sở khám chữa bệnh, phù hợp với định hướng phát triển y tế cộng đồng và chăm sóc sức khỏe lấy người dân làm trung tâm.

Nếu những vướng mắc này không sớm được tháo gỡ, người chịu thiệt thòi nhiều nhất sẽ chính là người cao tuổi, người khuyết tật, người mắc bệnh tâm thần, người thuộc diện bảo trợ xã hội và những người không còn khả năng tự đến cơ sở khám chữa bệnh. Đây là những đối tượng có nhu cầu chăm sóc sức khỏe thường xuyên, liên tục nhưng cũng là những người gặp nhiều rào cản nhất trong việc tiếp cận các dịch vụ y tế.

Không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của người bệnh, việc chưa có cơ chế thanh toán bảo hiểm y tế phù hợp còn có thể làm giảm tính bền vững của các chương trình khám chữa bệnh lưu động. Trong thời gian qua, nhiều bệnh viện đã không quản ngại khó khăn, chủ động bố trí nhân lực, phương tiện, trang thiết bị và kinh phí để đưa dịch vụ y tế đến tận nơi cho các đối tượng yếu thế, xuất phát từ trách nhiệm nghề nghiệp và ý nghĩa nhân văn sâu sắc của hoạt động này. Tuy nhiên, nếu các chi phí khám chữa bệnh hợp pháp không được thanh toán theo quy định, việc duy trì và mở rộng các chương trình sẽ gặp không ít khó khăn, ảnh hưởng đến nỗ lực chung của ngành y tế trong việc bảo đảm công bằng và khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho mọi người dân.

Trong bối cảnh cả nước đang triển khai mạnh mẽ chủ trương chuyển từ chữa bệnh sang chăm sóc sức khỏe, từ điều trị sang dự phòng, từ chăm sóc tại cơ sở y tế sang chăm sóc tại cộng đồng và tại gia đình, việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho khám chữa bệnh lưu động và khám chữa bệnh tại nhà không còn là nhu cầu riêng của ngành y tế mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết của thực tiễn.

Tại TP.HCM, mô hình “Đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn dân cư” đang cho thấy hiệu quả bước đầu trong việc đưa dịch vụ y tế đến gần người dân hơn. Thành phố cũng đang triển khai chương trình khám sức khỏe toàn dân, chăm sóc người cao tuổi, quản lý bệnh mạn tính tại cộng đồng và thí điểm khám chữa bệnh bảo hiểm y tế tại nhà. Tất cả những nỗ lực này đều hướng tới một mục tiêu chung: không để ai bị bỏ lại phía sau trong chăm sóc sức khỏe.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, rất cần sự đồng thuận và hỗ trợ của các bộ, ngành trung ương trong việc sớm có hướng dẫn thống nhất đối với hoạt động khám bệnh, chữa bệnh lưu động đã được cơ quan quản lý y tế cho phép theo quy định của pháp luật; đồng thời nghiên cứu hoàn thiện cơ chế thanh toán bảo hiểm y tế phù hợp cho các hoạt động khám chữa bệnh lưu động, khám chữa bệnh tại nhà và các mô hình chăm sóc sức khỏe dựa vào cộng đồng.

Khi một bác sĩ có thể đến được với người dân thay vì buộc người dân phải tìm mọi cách đến bệnh viện, đó không chỉ là sự thay đổi về địa điểm khám chữa bệnh. Đó là sự thay đổi trong tư duy phục vụ của hệ thống y tế – từ mô hình thụ động chờ người bệnh tìm đến sang mô hình chủ động mang dịch vụ y tế đến với người dân, đặc biệt là những người yếu thế và dễ bị tổn thương nhất.

Trong bối cảnh già hóa dân số đang diễn ra nhanh chóng, tỷ lệ bệnh mạn tính ngày càng gia tăng và nhu cầu chăm sóc sức khỏe tại cộng đồng ngày càng lớn, việc tháo gỡ các rào cản pháp lý cho hoạt động khám chữa bệnh lưu động không chỉ nhằm giải quyết một vướng mắc trong thanh toán bảo hiểm y tế. Quan trọng hơn, đó là tạo điều kiện cho một phương thức chăm sóc sức khỏe tiến bộ, nhân văn và phù hợp với xu hướng phát triển của hệ thống y tế hiện đại.

Thiết nghĩ mọi chủ trương đúng đắn vì sức khỏe nhân dân đều cần được hỗ trợ bằng một hành lang pháp lý đồng bộ và khả thi. Và mọi rào cản khiến người dân, đặc biệt là những người yếu thế, khó tiếp cận dịch vụ y tế cần được nhận diện và tháo gỡ kịp thời.