Tranh gương - di sản bị lãng quên

Bài và ảnh: VŨ HÀO| 31/07/2013 09:47

Nghề vẽ tranh gương (tranh kính) ở Huế một thời đã được nhiều người mê mẩn. Nhưng theo thời gian, nghề này bị mai một...

Dòng tranh gương nổi tiếng nhất ở Huế trước đây gồm có Bao Vinh, Gia Hội, Kim Long. Tranh gương là một di sản đặc biệt, vừa có tính vật thể vừa phi vật thể, mang bản sắc đặc trưng của mỹ thuật cung đình Huế bởi xuất xứ, cách thể hiện, chất liệu độc đáo của chúng. Tất cả các tranh gương có giá trị còn lại hiện nay đều do triều Nguyễn để lại và đang được trưng bày tại Bảo tàng cổ vật cung đình Huế, cung Diên Thọ, lăng Minh Mạng, lăng Thiệu Trị, lăng Tự Đức, lăng Dục Đức, lăng Đồng Khánh, điện Huệ Nam, chùa Báo Quốc...

Các nhà nghiên cứu cho rằng tranh gương cung đình Huế có nguồn gốc từ Trung Hoa, do triều Nguyễn đặt hàng tại các cơ sở sản xuất tranh gương dân gian ở vùng Hoa <_st13a_country-region w:st="on">Nam. Tranh gương đều đóng trong những khung gỗ chạm, thếp vàng, cầu kỳ. Các nghệ nhân dùng chất liệu bột màu pha keo hoặc sơn để vẽ hoặc khảm xà cừ vào mặt sau của gương (vẽ kiểu âm bản ở mặt sau để nhìn mặt trước thành dương bản). Nếu theo chủ đề, nội dung, giá trị mỹ thuật thì tranh gương cung đình Huế được chia thành 3 loại chính: tranh cao cấp là loại tranh mô tả, ca ngợi các cảnh đẹp của Huế và vịnh các mùa trong năm với thơ ngự chế. Hầu hết những tranh này đều sử dụng bảng màu lạnh. Hiện nay, còn lại khá nguyên vẹn 40 bức tranh gương cao cấp này. Loại tranh không có thơ ngự chế nhưng có chủ đề rõ ràng, là loại tranh minh họa các điển tích trong lịch sử Trung Hoa, thường được vẽ bằng màu đỏ ấm. Loại tranh vẽ tĩnh vật thì chỉ xoay quanh hai chủ đề chính là bát bửu cổ đồ và các loại hoa quả.

Đến nay, kết quả nghiên cứu về dòng tranh gương Huế chưa đầy đủ, bởi nguồn gốc khá phức tạp, chất liệu và nội dung, chức năng tạo hình, kết cấu hình tượng cũng không thống nhất. Đặc biệt trong đề tài, màu sắc của tranh gương dường như là ngôn ngữ của một mảng nghệ thuật riêng biệt, không nhất quán. Tại lăng Tự Đức, điện Hòa Khiêm, An Định Cung hiện lưu giữ được những tranh gương tuyệt đẹp, mỗi bức có chiều rộng khoảng 9 tấc, cao 6 tấc. Bức tranh được lồng trong một khung thếp vàng, chạm nổi những vòng hoa, trái, lá... Theo một số tài liệu, khi sơn thếp vàng dùng trong tranh là vàng thật, bằng một chất kết dính đặc biệt, không làm phai màu của vàng và giữ được độ óng ánh của màu kim loại này. Do đó, trải qua nhiều năm tháng và thiên tai bão lụt, những bức tranh vẫn rực rỡ, tươi tắn như mới, có độ phát quang, lan tỏa giữa các màu.

Hiện chưa có một thống kê chính xác về số bức tranh gương cổ còn lại ở Huế. Ngoài một số đang treo ở các lăng tẩm, trong cung điện, chùa chiền, một số khác hiện lưu giữ trong dân gian (nhà thờ dòng tộc) và ở một số bộ sưu tập tư nhân. Do không có thị trường tiêu thụ, có thể nói nghề tranh gương Huế đã “chết lâm sàng”, tuy vẫn còn là một nhu cầu của xã hội. Để thờ cúng, người Huế vẫn còn mua các tranh gương về đề tài Phật giáo như Quan Thế Âm, Phật Thích Ca Mâu Ni, ngũ quả, hoa sen... và loại tranh thờ Mẫu, Thần tài, Táo quân. Còn loại tranh vẽ tinh xảo như dòng tranh cung đình thì rất hiếm vì không có đầu ra.

(0) Bình luận
Nổi bật
Đừng bỏ lỡ
Tranh gương - di sản bị lãng quên
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO