TP.HCM siết chặt an toàn thực phẩm: Từ thức ăn đường phố đến bếp ăn tập thể

Áp lực từ đô thị lớn

Với quy mô dân số hơn 14 triệu người cùng hàng trăm đơn vị hành chính, TP.HCM đang đối mặt với thách thức lớn trong công tác kiểm soát an toàn thực phẩm. Phát biểu tại lễ phát động, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh vai trò của cộng đồng trong giám sát, đồng thời kêu gọi người dân chủ động lựa chọn thực phẩm rõ nguồn gốc và phản ánh kịp thời các vi phạm.

Ở góc độ quản lý vĩ mô, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết thực tế gần đây ghi nhận nhiều vụ ngộ độc liên quan đến bếp ăn tập thể và thức ăn đường phố, chủ yếu xuất phát từ nguyên liệu không rõ nguồn gốc và quy trình chế biến, bảo quản chưa đảm bảo.

Để khắc phục, ngành y tế đang chuyển hướng từ mô hình quản lý nhỏ lẻ sang kiểm soát theo chuỗi giá trị, từ sản xuất, phân phối đến tiêu dùng. Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) cũng đang được hoàn thiện, dự kiến sớm trình Quốc hội.

Một trong những trụ cột quan trọng là xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông phục vụ truy xuất nguồn gốc thực phẩm. Khi có sự cố, cơ quan chức năng có thể nhanh chóng xác định nguồn vi phạm, thay vì xử lý mang tính hậu kiểm như trước đây.

Thực tế cho thấy, khu vực khó kiểm soát nhất hiện nay vẫn là các cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ, thức ăn đường phố và hoạt động buôn bán thực phẩm trên nền tảng thương mại điện tử. Đây là những mắt xích phân tán, linh hoạt nhưng lại tiềm ẩn nhiều rủi ro về vệ sinh và nguồn gốc nguyên liệu.

Theo thống kê của Bộ Y tế, trong quý I/2026, cả nước ghi nhận 36 vụ ngộ độc thực phẩm, tăng 20 vụ so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, có tới 9 vụ có trên 30 người mắc, chiếm 25% tổng số vụ – cho thấy mức độ ảnh hưởng ngày càng nghiêm trọng và lan rộng.

Chuẩn hóa thức ăn đường phố

Tại TP.HCM, Sở An toàn thực phẩm xác định năm 2026 sẽ tiếp tục là năm trọng điểm trong việc siết chặt quản lý nhưng theo hướng bền vững. Bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở, cho rằng thức ăn đường phố không chỉ là nét đặc trưng văn hóa đô thị mà còn là sinh kế của hàng chục nghìn người dân.

Do đó, thay vì “cấm đoán”, thành phố ưu tiên hướng dẫn, hỗ trợ người kinh doanh nâng cao nhận thức, cải thiện điều kiện vệ sinh và từng bước chuẩn hóa quy trình chế biến.

Song song đó là các biện pháp mạnh như tăng cường kiểm tra bếp ăn tập thể, xử lý nghiêm và công khai các vi phạm, cũng như kiểm soát chặt nguồn nguyên liệu đầu vào. Thành phố dự kiến tiếp tục triển khai ký cam kết đảm bảo an toàn với hàng trăm đơn vị cung cấp suất ăn công nghiệp.

“Ngộ độc thực phẩm không phải là hiện tượng ngẫu nhiên, mà luôn bắt nguồn từ một khâu sơ hở trong chuỗi cung ứng. Vì vậy, kiểm soát từ gốc là giải pháp căn cơ nhất”, đại diện Sở nhấn mạnh.

Hướng đến hệ sinh thái thực phẩm an toàn

Một điểm đáng chú ý trong năm nay là sự tham gia tích cực của ngành công thương trong việc nâng cao chất lượng thực phẩm, đặc biệt trong môi trường học đường. TP.HCM đang chuẩn bị triển khai hệ thống “Tick xanh trách nhiệm” nhằm kết nối các nhà cung cấp đạt chuẩn với trường học.

Theo đó, các sản phẩm như rau củ, thịt, trứng… được chứng nhận kiểm soát chất lượng sẽ được ưu tiên đưa vào bữa ăn học sinh, góp phần xây dựng chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn, minh bạch.

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và nhu cầu tiêu dùng ngày càng đa dạng, bài toán an toàn thực phẩm không thể giải quyết bằng các biện pháp đơn lẻ. Cách tiếp cận theo chuỗi giá trị, kết hợp công nghệ truy xuất và sự tham gia của cộng đồng, được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển căn bản - từ “chống đỡ sự cố” sang “phòng ngừa rủi ro” trong quản lý thực phẩm.