TP.HCM: Khẩn trương triển khai Đề án chuyển 54 xã lên phường, hướng tới siêu đô thị hiện đại

Với bộ tiêu chí khắt khe và quy trình 9 bước được kiểm soát chặt chẽ về tiến độ, việc nâng cấp các xã đủ điều kiện lên phường được kỳ vọng sẽ tạo ra động lực mới, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và chất lượng sống của người dân.

Nhu cầu tất yếu sau quá trình sáp nhập lịch sử

Sau bước ngoặt sáp nhập với tỉnh Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, không gian không gian địa lý và kinh tế của TP.HCM đã được mở rộng. Hiện tại, toàn thành phố quản lý 168 đơn vị hành chính cấp xã, bao gồm 113 phường, 54 xã và đặc khu Côn Đảo. Quá trình đô thị hóa diễn ra với tốc độ vũ bão tại các khu vực ngoại vi đòi hỏi một mô hình quản lý hành chính tương xứng.

Việc thành lập các đơn vị hành chính đô thị, trọng tâm là chuyển đổi các xã đủ điều kiện lên phường không chỉ là sự thay đổi về danh xưng mà là nhu cầu tất yếu để theo kịp thực tiễn. Mục tiêu cốt lõi của đề án là nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trên các lĩnh vực trọng yếu như quy hoạch, xây dựng, đất đai, dân cư và hạ tầng kỹ thuật. Đồng thời, đây cũng là bước đi chiến lược để TP.HCM kiến tạo mô hình đô thị xanh, thông minh và có khả năng thích ứng cao với biến đổi khí hậu.

Để được nâng cấp thành phường, các xã phải vượt qua một hệ thống tiêu chuẩn cao được quy định tại Nghị quyết số 112/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Hệ thống tiêu chí này đóng vai trò như một "bộ lọc" chặt chẽ, buộc các địa phương phải thực sự lột xác về hạ tầng, kinh tế và năng lực quản trị.

Về quy mô và không gian, dân số phải đạt từ 21.000 người trở lên; diện tích tự nhiên tối thiểu 5,5 km²; tỉ lệ dân số đô thị đạt từ 50% trở lên. Xã phải có vị trí, chức năng rõ ràng trong quy hoạch được phê duyệt, đóng vai trò là trung tâm tổng hợp hoặc chuyên ngành, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội của khu vực.

Về cơ cấu kinh tế - xã hội, thu ngân sách địa phương phải bảo đảm tự cân đối (đạt từ 100% so với chi); tỉ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ chiếm từ 70% trở lên; tỉ lệ lao động phi nông nghiệp đạt tối thiểu 70%.

Về mức sống người dân, thu nhập bình quân đầu người phải cao hơn mức trung bình của toàn thành phố trong 3 năm gần nhất. Đồng thời, tỉ lệ hộ nghèo phải được duy trì ở mức thấp hơn bình quân chung của TP.HCM trong khoảng thời gian tương đương.

Có thể thấy, quy định mới không cho phép việc lên phường theo "phong trào". Các địa phương buộc phải đầu tư phát triển thực chất nếu muốn đạt chuẩn đô thị mới.

Quy trình 9 bước

Để đảm bảo tính pháp lý, phát huy dân chủ và sự đồng thuận, kế hoạch của UBND TP.HCM vạch ra lộ trình xét duyệt gồm 9 bước nghiêm ngặt từ cấp cơ sở đến Trung ương. Tiến độ thực hiện rất khẩn trương, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị:

Giai đoạn 1: Cơ sở rà soát, lấy ý kiến cử tri (Tháng 4 - Tháng 5/2026)

Bước 1 & 2: Trước ngày 23.4.2026, UBND xã hoàn tất đánh giá hiện trạng, lập đề án báo cáo cấp ủy và gửi Sở Nội vụ thẩm định. Sở Nội vụ tổng hợp, trình UBND Thành phố trước ngày 8.5.2026, sau đó báo cáo Thường trực Thành ủy xem xét chủ trương.

Bước 3 & 4: Căn cứ chủ trương, UBND xã hoàn thiện đề án, tổ chức lấy ý kiến toàn thể cử tri (hoàn thành trước 13.5.2026). Sau khi cử tri đồng thuận, đề án được trình HĐND xã thông qua bằng nghị quyết và gửi hồ sơ về cấp thành phố trước ngày 20.5.2026.

Giai đoạn 2: Cấp Thành phố thẩm định và thông qua (Cuối tháng 5 - Tháng 6/2026)

Bước 5 & 6: Sở Nội vụ thẩm định lần cuối, trình các cấp có thẩm quyền thông qua trước ngày 30.5.2026. Sau đó, UBND trình HĐND TP.HCM tán thành chủ trương, hoàn thiện toàn bộ hồ sơ trình Chính phủ và Bộ Nội vụ trước mốc 15.6.2026.

Giai đoạn 3: Trung ương phê duyệt

Bước 7, 8 & 9: Trong vòng 30 ngày kể từ khi nhận hồ sơ, Bộ Nội vụ tổ chức thẩm định (kết hợp khảo sát thực tế nếu cần). Kết quả được trình Chính phủ xem xét, ban hành nghị quyết. Hồ sơ cuối cùng sẽ được Ủy ban Pháp luật và Tư pháp thẩm tra trước khi trình Quốc hội hoặc Ủy ban Thường vụ Quốc hội ra quyết định chính thức.

Đồng bộ các giải pháp để "về đích" đúng hạn

Để Kế hoạch được hiện thực hóa, UBND TP.HCM yêu cầu UBND các xã - đặc biệt là những khu vực có nguồn gốc từ thị trấn hoặc đã nằm trong quy hoạch chung đô thị khẩn trương triển khai các bước theo đúng tiến độ. Các địa phương phải chủ động phối hợp rà soát, điều chỉnh quy hoạch, đánh giá tiêu chuẩn phân loại đô thị một cách trung thực, khách quan.

Về phía cơ quan chuyên môn, Sở Xây dựng được giao trọng trách rà soát trình độ phát triển đô thị, từ đó đề xuất lộ trình ưu tiên đầu tư hạ tầng nhằm "lấp đầy" các tiêu chí đối với những khu vực còn thiếu hụt. Các sở, ngành khác có trách nhiệm cung cấp dữ liệu, hướng dẫn và tháo gỡ vướng mắc cho cơ sở.

Với quyết tâm chính trị cao và lộ trình thực thi bài bản, Kế hoạch chuyển đổi các đơn vị hành chính cấp xã không chỉ nhằm kiện toàn bộ máy chính quyền TP.HCM sau hợp nhất, mà mục tiêu sâu xa chính là mở rộng không gian phát triển, nâng cao chất lượng dịch vụ công, tạo môi trường sống và đầu tư xứng tầm với vị thế của một siêu đô thị tầm cỡ khu vực.