Chuộng đường ngoại

Hiệp hội mía đường Việt Nam cho biết, niên vụ đường 2012 - 2013, cả nước dự kiến sản xuất 1,596 triệu tấn đường, khả năng tiêu thụ 1,35 - 1,4 triệu tấn, như vậy khả năng thừa 200.000 tấn. Tuy nhiên, bất cập trong ngành mía đường VN hiện nay là bên mua không biết mua ở đâu, bên bán không biết bán cho ai dù cả hai nằm trong chuỗi mắc xích thị trường. Chính sự thiếu liên kết này mà cung cầu chưa gặp nhau. Bên cạnh đó, vấn đề giá cả, cung ứng hàng đang làm đau đầu nhà sản xuất.

Ông Trương Phú Chiến, tổng giám đốc Công ty cổ phần bánh kẹo Biên Hòa (Bibica) cho rằng, giá đường trong nước luôn có biến động lớn, đầu vụ đến cuối vụ có thể chênh nhau đến 50% gây khó khăn cho doanh nghiệp (DN) sản xuất có sử dụng đường. Vì vậy nhiều DN rất mệt mỏi với giá đường lên xuống trong khi sản phẩm bán ra trong năm không dám chỉnh giá tăng quá 10%. Theo ông Chiến, nhà sản xuất đường cần có chính sách giá ổn định trong năm, có tăng cũng chỉ khoảng 5% để DN có kế hoạch sản xuất ổn định cho cả năm. Mặt khác, chính sách thanh toán nên xem xét hài hòa. Sở dĩ nhiều DN thích sử dụng đường ngoại là vì giá rẻ, ổn định, khi ký hợp đồng là chốt giá, chỉ cần thanh toán trước 10% là được giao hàng chứ không cần nộp trước 50% như mua đường trong nước vốn gánh nặng vốn sản xuất.

Bà Châu Kiều Phương, đại diện Công ty Tân Hiệp Phát cho biết, mỗi năm phải tiêu thụ 40.000 - 50.000 tấn đường, tuy nhiên, việc tìm mua đường khó khăn, khi cần thì nhà sản xuất đường trong nước báo hết hàng trong khi nhà cung cấp nước ngoài chào hàng tận nơi. Vì vậy để tiết kiệm chi phí sản xuất, DN tiêu thụ đường vẫn “thích” đường ngoại và tìm cách xin “quota”. Giá đường bán trong nước cao hơn giá thế giới có khi đến 30 - 50%, hiện nay giá đường thế giới 600 USD/tấn nhưng giá trong nước trên 800 USD/tấn. Theo đại diện của Vinamilk, giá đường trắng hiện nay trên thị trường khoảng 18.600 đồng/kg, dù Vinamilk đang mua với giá trung bình 17.500 đồng/kg (chưa thuế GTGT) trong khi giá đường nhập khẩu được giao tại nhà máy chỉ với 15.000 đồng/kg. Với mức giá chênh lệch này, nếu sử dụng đường nhập khẩu, Vinamilk tiết kiệm được đến 25 tỷ đồng cho nhu cầu 10.000 tấn/tháng, một con số không nhỏ để đảm bảo yếu tố giá thành và cạnh tranh.

Giá mía... cao nhất thế giới

Ông Trịnh Minh Châu, phó chủ tịch Hiệp hội mía đường Việt Nam cho biết, hiện nay so với khu vực và trên thế giới, nguyên liệu mía VN có chất lượng kém nhất mà giá lại cao nhất. Chi phí tiền mua mía trong kết cấu giá thành đường quá lớn, đến 80%. Theo đại diện Công ty đường Bourbon Tây Ninh, biến động giá đường trong nước là xuất xứ từ gốc, đó là cây mía. Do thực tế trồng mía VN còn nhiều bất cập nên giá mía cao, giá mía về nhà máy ở mức 50 - 55 USD/tấn trong khi mía nguyên liệu tại Thái Lan chỉ 35 USD/tấn, khoảng cách quá lớn để cạnh tranh. Về chất lượng đường, nhà máy đáp ứng tất cả tiêu chuẩn theo yêu cầu khách hàng, tuy nhiên, DN sử dụng cần thông báo kế hoạch mua chứ báo mua ngay nhà máy khó đáp ứng vì cần có lộ trình giao hàng.

Theo giải thích của Công ty NIVL (Ấn Độ), giá nguyên liệu mía VN cao bất hợp lý đẩy giá thành sản xuất lên cao. Đặc thù của giá mía VN là cao nhất thế giới, mặt khác, khi mua mía, nông dân yêu cầu trả tiền trong vòng 4 ngày trong khi thời gian này đường chưa được ra khỏi nhà máy thì làm sao nhà máy có khả năng cạnh tranh. Vì vậy, Nhà nước cần đầu tư cho vùng nguyên liệu là cần thiết, nhà máy không thể làm vì vốn quá cao. Mặt khác, theo ông Đỗ Thành Liêm, giám đốc Công ty CP mía đường Khánh Hòa, rất khó để giá đường sản xuất trong nước ngang bằng với giá nhập khẩu vì giá đường nhập được hưởng cơ chế, chính sách không công bằng.

Ông Nguyễn Thành Long, chủ tịch Hiệp hội mía đường VN cho rằng, sản xuất mía ở ta góp phần tác động lớn đến giá đường. Thái Lan đã sản xuất mía đường quy mô công nghiệp, còn VN vẫn nhỏ lẻ, lạc hậu, năng suất thấp, chữ đường không cao nên không thể cạnh tranh. Chi phí tiền mua mía trong kết cấu giá thành đường tại VN đến 80% trong khi ở Thái Lan khoảng hơn 60%. Theo tính toán của các nhà máy đường, giá thành 1 kg đường VN đến 15.500 đồng (chưa kể lãi ngân hàng), tiền mía chiếm hết 12.500 đồng, trong khi Thái Lan chỉ tốn hơn 6.000 đồng tiền mua mía, chữ đường lại cao hơn nên giá thành sản xuất 1 kg đường của họ chưa tới 10.000 đồng.

Giải pháp nào?

Theo ông Long, nhà máy sản xuất và DN tiêu thụ cần cùng nhau chia sẻ khó khăn chung. Hướng tới, các công ty sản xuất đường cần gắn bó tốt hơn với các doanh nghiệp thương mại, sử dụng đường đảm bảo lợi ích hài hòa các bên, vừa cung ứng đường cho thị trường vừa tôn trọng khách hàng trong nước. Các phối hợp trước mắt trong niên vụ 2012 - 2013 là thống nhất hạn chế nhập khẩu đường, ưu tiên dùng hàng VN, không dùng đường lậu, không xin giảm thuế nhập khẩu, ký kết song phương các hợp đồng tiêu thụ, cung cấp, bàn bạc thống nhất giá hợp lý đôi bên.

Bên cạnh đó, ngành mía đường VN thực hiện các giải pháp sau để giảm giá thành là đẩy mạnh công tác cải thiện năng suất và chất lượng mía, cải thiện dây chuyền công nghệ nhà máy chưa hiện đại hóa, phát triển các sản phẩm sau đường để hạ chi phí sản xuất. Theo ông Long, để phát triển ngành mía đường ổn định cần đảm bảo nguồn nguyên liệu tốt trên cơ sở vùng nguyên liệu dồi dào. Thực tế hiện nay tại ĐBSCL có đến 13 nhà máy đường chia nhau với 50.000 ha mía, đến mùa tranh thu mua diễn ra quyết liệt. Chính sự tập trung quá nhiều nhà máy, thiếu nguyên liệu nên dẫn đến lãng phí công suất vận hành. Mặt khác, các nhà máy chưa tận dụng hết biện pháp thu hồi phụ phẩm sau đường (cồn, mật rỉ, điện...) để hạ giá thành sản xuất cho nhà máy...