Thành phố Hồ Chí Minh - Phong vị Sài thành!

Sài thành bao dung, nghĩa tình khiến nhiều người luôn có nhiều hoài niệm, ký ức đẹp và không ít xao xuyến, lưu luyến khi nhớ về nơi đây.

Tĩnh và Động của một thành phố trẻ

Mảnh đất lành này, mang hơi thở của một đô thị trẻ trung và cởi mở, là nơi giao thoa của nhiều nền văn hóa tạo nên tính đa dạng, tính linh hoạt, năng động và tính trọng tình, hòa hiếu trong văn hóa ứng xử, giao tiếp. Nhiều nhà nghiên cứu đô thị đã dùng khái niệm “bức khảm các tiểu văn hóa” để mô tả hình ảnh của thành phố Sài Gòn này như một bức tranh thống nhất trong sự đa dạng.

Không ít người cho rằng, Sài Gòn là thành phố đáng sống, bao dung, nghĩa tình, phóng khoáng, dễ tiếp nhận cái mới. Thật vậy, có thể thấy những giá trị đó trong hàng loạt sách, báo, bài viết, cảm nhận về Sài Gòn trong những năm gần đây.

Trong đó chất chứa rất nhiều những ân tình, phong cách sống của người Sài Gòn như: lòng Sài Thành bao dung lắm, miền đất hiếu khách, một Sài Gòn mê diệu, Sài Gòn nhớ, Sài Gòn thương,..

Những cảm nhận đó rất chân thật và sống động qua từng sự việc, hiện tượng của những con người nơi đây, dù họ xuất thân từ nhiều vùng khác nhau, nhưng dường như có cùng nhịp đập, một trái tim của sự bao dung, vị tha, chân thành và nhiệt huyết.

Mỗi người trẻ Sài Gòn luôn nỗ lực, năng động trên từng lĩnh vực để góp phần vào giá trị chung đó. Có người với sở trường “động” đã sáng tạo, thăng hoa trên những nền công nghệ số, phát triển trí tuệ nhân tạo, tiên phong trong công nghệ thông tin, rực sáng trên các sân khấu nghệ thuật với các bài rap, hip,..

Và cũng không ít những nốt trầm thời hiện đại, hòa mình vào không khí của cổ xưa với những thú chơi tao nhã, văn nhân mặc khách, như: khai tâm với thư pháp, nhàn đàm với trà đạo, hòa điệu với tuồng xưa tích cũ, lắng đọng với tâm linh, huyền diệu, thả hồn về nét xưa lối cũ, thăng trầm theo năm tháng,..

Tất cả tạo nên sự hài hòa, cân bằng giữa tĩnh và động, giữa khoa học và nghệ thuật, giữa lý trí và tình cảm, giữa âm và dương, giữa năng động và sâu lắng, giữa hiện đại và truyền thống đan cài vào nhau một cách tự nhiên và thanh khiết.

Bản sắc và hồn của đô thị

Sài Gòn mang chân dung là ngã ba đường, có thể nói là một “giao lộ định mệnh” với nhiều nền văn hóa đa dạng, nhiều tộc người, với lịch sử hình thành được đánh dấu bằng các đợt nhập cư từ nhiều địa phương, xứ sở liên tục đổ về lập nên một thế giới thu nhỏ. Có thể nói đây là ưu điểm khiến văn hóa Sài Gòn thêm phong phú, nhưng đồng thời cũng là một hạn chế vì khó nhận dạng được bản sắc của đô thị, nhất là trong thời kỳ hội nhập quốc tế.

Do vậy, việc định vị văn hóa Sài Gòn, tìm ra bản sắc riêng, tạo nên điểm nhấn, mang tính “thương hiệu” là một trong những việc khá quan trọng, cần quan tâm và định hướng trong sự phát triển bền vững ở tương lai. Bởi lẽ, bản sắc của một thành phố là cái không thể thiếu được. Thành phố càng hiện đại, văn minh càng dễ rơi vào hình thái giống nhau. Chính nét riêng, khác biệt tạo nên giá trị bản sắc.

Theo quy luật, thế giới càng hiện đại, càng “phẳng” bao nhiêu càng cần có cái riêng bấy nhiêu, nếu như chúng ta không muốn bị hòa lẫn theo dòng chảy của hội nhập, toàn cầu hóa. Đây là một vấn đề lớn, cần có thêm nhiều cuộc hội thảo, tọa đàm từ các nhà khoa học, quy hoạch đô thị, định hướng giá trị đặc sắc để có thể tạo nên sự nhận diện riêng biệt, độc đáo.

Riêng ý kiến chủ quan của tôi là Sài Gòn với đất trời hiền hòa, tính cách nhân hậu, thương người của con người nơi đây và là thành phố của vùng sông nước, một không gian thiên nhiên mưa thuận gió hòa, rất yên bình, khoáng đạt, nơi những con thuyền chở nắng sang sông, có thể đó là một nét riêng có, khá đặc trưng của thành phố.

Mặc khác, con người có thể tạo ra được những thành phố cực kỳ tráng lệ với những tòa nhà cao chọc trời, những dãy phố, biệt thự hiện đại, nhưng chúng có thể trở thành nơi chốn để yêu dấu, là hồn của đô thị, là đời sống của người dân hay không lại là câu chuyện khác. Điều đó, đòi hỏi tiến tới văn hóa đô thị, nếp sống văn minh.

Bởi bản chất văn hóa đô thị là phát triển mối quan hệ giữa người với người, trong tương quan lợi ích cá nhân, cộng đồng và xã hội ngày càng đa dạng. Tính đa dạng của văn hóa đô thị đòi hỏi sự tương ứng về hình thức, quy mô và tính chất hoạt động của các công trình văn hóa đô thị…

Và bản sắc văn hóa đô thị luôn được đặt trong mối quan hệ tương tác của cư dân đô thị với môi trường tự nhiên và môi trường xã hội. Vì vậy, rất cần thiết có bộ quy tắc ứng xử nơi công cộng, quy định những chuẩn mực, định hướng hành vi, thái độ, thói quen, cách thức ứng xử văn minh của du khách, người dân và cán bộ phục vụ.

Từ đó, người Sài thành tạo nên nét đẹp văn hóa, thái độ lịch sự, thân thiện, tư vấn nhiệt tình, sẵn sàng giúp đỡ du khách, biết lắng nghe, chia sẻ, không phân biệt đối xử với khách du lịch; không lợi dụng khách du lịch để trục lợi bất chính.

Bên cạnh đó, giữ gìn vệ sinh môi trường sạch sẽ, tạo cảnh quan xanh - sạch - đẹp tại các cơ quan, đơn vị, khu vực phục vụ khách; sắp xếp gọn gàng, sạch sẽ, ngăn nắp nơi làm việc, nơi tiếp đón, phục vụ khách… Đặc biệt, cần tăng tính nghiêm minh của pháp luật, có cơ chế chế tài, phạt nặng những vi phạm nơi công cộng về ứng xử, về cảnh quan đô thị, để có thể mang lại hiệu quả cao.

Những đô thị mới trong lòng thành phố

Trong những năm gần đây, Thành phố Hồ Chí Minh đang không ngừng chuyển mình với nhiều công trình mới mang dấu ấn của một đô thị hiện đại, năng động và giàu tính nhân văn. Những tòa nhà cao tầng, khu đô thị thông minh hay các công trình hạ tầng giao thông trọng điểm không chỉ thể hiện khát vọng vươn lên về kinh tế mà còn phản ánh tư duy sáng tạo trong quy hoạch và phát triển đô thị.

Có thể thấy rõ điều này qua sự xuất hiện của các tuyến metro, những cây cầu mới nối liền các khu vực, hay các không gian công cộng được đầu tư bài bản. Những công trình ấy không đơn thuần phục vụ nhu cầu đi lại hay sinh hoạt, mà còn góp phần nâng cao chất lượng sống, tạo nên sự kết nối hài hòa giữa con người với không gian đô thị.

Đặc biệt, các khu đô thị mới được thiết kế theo hướng xanh - bền vững, chú trọng mảng xanh và tiện ích cộng đồng, cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn đến yếu tố môi trường và đời sống tinh thần của cư dân.

Bên cạnh đó, nhiều công trình văn hóa - nghệ thuật, không gian sáng tạo cũng được hình thành, mở ra cơ hội giao thoa giữa truyền thống và hiện đại. Chính điều này đã làm nên một diện mạo đô thị vừa trẻ trung, vừa giàu chiều sâu, nơi con người không chỉ sống mà còn được truyền cảm hứng.

Một công trình giàu tính nhân văn là Công viên tưởng niệm đồng bào tử vong do Covid-19, nơi nổi bật với biểu tượng giọt nước mắt lặng lẽ mà sâu sắc. Hình tượng ấy không chỉ gợi nhắc những mất mát trong đại dịch, mà còn là sự tri ân đối với những con người đã ra đi và những nỗ lực bền bỉ của cộng đồng.

Không gian công viên được thiết kế trang nghiêm, tĩnh lặng, trở thành nơi để người dân tưởng niệm, chiêm nghiệm và hàn gắn. Đây chính là minh chứng rõ nét cho chiều sâu nhân văn trong quá trình phát triển đô thị của thành phố.

Từ những công trình ấy, có thể nhận ra một Thành phố Hồ Chí Minh đang phát triển không ngừng, không chỉ nhanh hơn, cao hơn, mà còn nhân văn hơn, đáng sống hơn trong dòng chảy của thời đại.

Từ thế kỷ 19 - 20, các nhà đô thị học đã đúc kết chức năng của đô thị thành 3 nhóm: chức năng làm giàu (các ngành công nghiệp, thương mại, dịch vụ), chức năng trách nhiệm (hành chính, giáo dục, y tế - sức khỏe), chức năng sáng tạo và truyền đạt (vận chuyển, văn hóa - nghệ thuật, xuất bản).

Theo đó, ngành du lịch tương đồng với hai chức năng quan trọng của đô thị là phát triển kinh tế (làm giàu) và truyền đạt văn hóa. Do vậy, Thành phố Hồ Chí Minh luôn là điểm đến du lịch đầy hứa hẹn và là nguồn tài nguyên du lịch để khai thác.

Tính năng động, sức bật của thành phố trẻ, nơi kết nối giao thương với các trung tâm đô thị, gắn kết với vùng miền khác, lan tỏa những giá trị cho các tỉnh lân cận…và đặc biệt là lợi thế về văn hóa. Điều này là điểm sáng, là sức hút du lịch đáng kể, nếu biết khai thác địa hình, môi trường di sản, văn hóa, làng nghề, giáo dục,..

Tất nhiên cần có thêm cơ sở vật chất mang tính hiện đại, gắn với môi trường sinh thái, cùng với tính cách hiền lành, hòa hiếu, tôn trọng, thái độ văn minh, lịch sự của cư dân đô thị và đặc biệt là mang lại cảm giác bình yên, an ninh cho du khách, chắc chắn sẽ giữ chân được du khách dài lâu, góp phần cho sự phát triển kinh tế có chiều sâu văn hóa cho thành phố này.