Ra mắt ‘Tủ sách Huyền thoại Côn Đảo’: Kết nối di sản với tri thức cộng đồng

Sáng 23/4/2026, tại Đường Sách TP.HCM, chương trình ra mắt “Tủ sách Huyền thoại Côn Đảo” và phát động hiến tặng tài liệu đã chính thức diễn ra. Không chỉ hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam, sự kiện còn mở ra một không gian tri thức mới – nơi kết nối lịch sử, văn hóa với cộng đồng thông qua cả sách in và thư viện số.

Lan tỏa văn hóa đọc từ một không gian di sản

Sự kiện do Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM phối hợp cùng Hội Nhà báo Việt Nam và Hội Xuất bản Việt Nam (Văn phòng phía Nam) thực hiện, nằm trong chuỗi hoạt động của Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ 5 năm 2026.

Chương trình có sự tham dự của các đại diện đơn vị tổ chức gồm Nhà báo Trần Trọng Dũng (Phó chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam), ông Nguyễn Ngọc Hồi (Phó giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM) và ông Lê Hoàng (Ủy viên Thường vụ Hội Xuất bản Việt Nam). Sự kiện còn đón tiếp các khách mời là nhân chứng lịch sử và đại diện gia đình các cựu tù chính trị Côn Đảo tiêu biểu như bà Hoàng Thị Khánh (Chủ tịch Hội Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày TP.HCM), bà Lê Quang Hạnh Phúc (con gái cố cựu tù Côn Đảo Lê Quang Vịnh)...

Phát biểu tại sự kiện, ông Nguyễn Ngọc Hồi – Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM – nhấn mạnh: “Việc ra mắt 'Tủ sách Huyền thoại Côn Đảo' không chỉ đơn thuần là hoạt động trao tặng tài liệu mà còn là khởi đầu cho một không gian tri thức mở. Đây là nơi người dân, đặc biệt là học sinh, có thể tiếp cận kiến thức một cách sinh động, góp phần bồi dưỡng tri thức, nuôi dưỡng tâm hồn và khơi dậy lòng tự hào dân tộc”.

Theo ông Hồi, tủ sách không chỉ phục vụ cộng đồng mà còn hướng đến việc tập hợp, lưu giữ nguồn tư liệu phục vụ nghiên cứu của các nhà khoa học, nhà văn hóa và người học.

Chung tay xây dựng nguồn tri thức chung

Chia sẻ tại chương trình, bà Hoàng Thị Khánh, Chủ tịch Hội Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày TP.HCM, đánh giáo cao ý nghĩa của việc ra mắt “Tủ sách Huyền thoại Côn Đảo”. Đồng thời, bà Khánh đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu về tính chính xác của tư liệu lịch sử: “Đã là lịch sử thì không được phép nói sai”.

Theo bà Khánh, dù đã có nhiều sách, phim và công trình nghiên cứu về Côn Đảo, nhưng cách hiểu vẫn chưa thật sự thống nhất, thậm chí còn tồn tại những nhận định sai lệch trên một số diễn đàn quốc tế.

Từ đó, bà Khánh kêu gọi các tổ chức, cá nhân tiếp tục đóng góp tư liệu, góp phần hoàn thiện tủ sách, đảm bảo phản ánh trung thực, đầy đủ giá trị lịch sử của Côn Đảo.

Hưởng ứng lời kêu gọi, nhiều đơn vị xuất bản và doanh nghiệp sách đã đồng hành cùng dự án. Trong đó có các nhà xuất bản lớn như NXB Tổng hợp TP.HCM, NXB Trẻ, NXB Kim Đồng, cùng các công ty sách như Trí Việt, Thái Hà…

Hàng trăm đầu sách đã được trao tặng ngay tại chương trình, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng tủ sách với quy mô khoảng 500 tựa sách, phục vụ nhu cầu học tập và nghiên cứu trực tiếp tại Côn Đảo.

Kết hợp sách truyền thống và thư viện số

Theo ông Nguyễn Ngọc Hồi, một điểm nổi bật của mô hình là việc triển khai thư viện số, phù hợp với xu thế chuyển đổi số. Định hướng lâu dài là phát triển không gian văn hóa đọc gắn với đặc thù từng địa phương, kết hợp hài hòa giữa sách in và tài nguyên số, đồng thời huy động nguồn lực xã hội tham gia xây dựng.

“Thư viện số không chỉ bổ trợ cho tủ sách truyền thống mà còn giúp người dân và du khách dễ dàng tra cứu, học tập, trải nghiệm các giá trị văn hóa – lịch sử một cách thuận tiện, linh hoạt”, ông Nguyễn Ngọc Hồi cho biết.

Từ góc nhìn thiết kế, KTS.TS Hoàng Anh Tú (Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM) cho biết không gian đọc rộng khoảng 125 m2 được xây dựng theo chủ đề “Dưới bóng bàng xưa - Khơi nguồn tri thức”. Ý tưởng xuất phát từ những câu chuyện các cựu tù từng viết thông tin, bài học lên lá bàng để truyền cho nhau trong điều kiện giam giữ. Không gian kết hợp nhiều hình thức tiếp cận như sách giấy, sách nói, ebook và “cửa sổ di sản” - điểm kết nối với thư viện số.

“Côn Đảo không chỉ là một không gian thiên nhiên đặc sắc, mà còn là một kho lịch sử mang tính huyền thoại. Hai chữ ‘huyền thoại’ ở đây không phải là mỹ từ mà chính là bản chất của hòn đảo” Phát biểu tại chương trình, KTS.TS Hoàng Anh Tú chia sẻ

Theo KTS.TS Hoàng Anh Tú, ý tưởng không gian đọc lấy cảm hứng từ hình ảnh cây bàng di sản – biểu tượng gắn liền với ký ức Côn Đảo. Trong quá khứ, những chiếc lá bàng đã trở thành phương tiện truyền tin, ghi chép bài học giữa các chiến sĩ cách mạng. Từ đó, tinh thần học tập và ý chí vượt lên hoàn cảnh được hun đúc và lan tỏa. Đặc biệt, mô hình “thư viện số – cửa sổ di sản” sẽ giúp kết nối quá khứ với hiện tại, mở rộng khả năng tiếp cận tri thức.

Không gian tủ sách được thiết kế như một thư viện hiện đại, phục vụ đa dạng đối tượng: học sinh, người dân, du khách và các nhà nghiên cứu. Đối với khách tham quan, đây sẽ là nơi dừng chân để hiểu sâu hơn về lịch sử, về những con người và câu chuyện đã làm nên “huyền thoại Côn Đảo”.

Ông Nguyễn Ngọc Hồi kỳ vọng tủ sách sẽ trở thành điểm nhấn văn hóa, góp phần giáo dục truyền thống, đặc biệt cho thế hệ trẻ thông qua các hoạt động trải nghiệm và tìm hiểu lịch sử.

Có thể thấy, từ những chiếc lá bàng năm xưa đến những trang sách hôm nay, “Tủ sách Huyền thoại Côn Đảo” không chỉ là một không gian đọc mà còn là biểu tượng của sự tiếp nối tri thức. Đó là sự kết nối giữa di sản và hiện đại, giữa ký ức và tương lai – để từ một vùng đất huyền thoại, tri thức tiếp tục được ươm mầm và lan tỏa trong cộng đồng.