Người Việt vẫn còn do dự khi tiêm vắc xin

Mới đây, Hội Y Học Dự Phòng Việt Nam, phối hợp cùng Pfizer Việt Nam tổ chức hội nghị khoa học "Hành trình miễn dịch trọn đời - Góc nhìn đa chiều về cơ hội và thách thức".

Chủ động phòng ngừa bệnh ở người cao tuổi

Tại hội nghị, các chuyên gia cho rằng Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, kéo theo sự thay đổi về nhu cầu chăm sóc sức khỏe, đặc biệt ở người cao tuổi và các nhóm có bệnh nền.

Quá trình lão hóa đi kèm với suy giảm chức năng cơ thể và lão hóa hệ miễn dịch, làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm, ung thư và bệnh tự miễn.

PGS. TS. BS Lê Khắc Bảo - Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, cho biết người lớn tuổi, đặc biệt từ 65 tuổi trở lên, dễ mắc các nhiễm trùng đường hô hấp với mức độ nghiêm trọng và nguy cơ tử vong cao.

Ngoài ra, các nhiễm trùng đường hô hấp không chỉ gây bệnh cấp tính mà còn làm trầm trọng thêm các bệnh mạn tính. Đặc biệt, đồng nhiễm virus và vi khuẩn có thể dẫn đến diễn tiến nặng và làm gia tăng nguy cơ tử vong. Do đó, chủ động phòng ngừa cần được cân nhắc ở nhóm bệnh nhân này.

Ở tầm nhìn y tế công cộng, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng ghi nhận các biện pháp dự phòng, trong đó có các chương trình miễn dịch, có thể góp phần giảm nguy cơ nhiễm trùng và hỗ trợ nỗ lực hạn chế kháng kháng sinh thông qua giảm nhu cầu sử dụng kháng sinh không cần thiết.

Các dữ liệu trên thế giới cũng cho thấy miễn dịch chủ động liên quan đến khoảng 30 bệnh truyền nhiễm và giúp tránh khoảng 5 triệu ca tử vong mỗi năm. Qua đó, nhấn mạnh vai trò của đầu tư cho dự phòng trong việc cải thiện sức khỏe dân số.

Nếu ở người lớn tuổi, nguy cơ thường gắn với bệnh nền và lão hóa hệ miễn dịch, thì ở chiều ngược lại của vòng đời, trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ lại là nhóm dễ bị ảnh hưởng bởi các tác nhân hô hấp thường gặp bởi hệ miễn dịch chưa phát triển đầy đủ.

Điều này tạo ra nhu cầu nhìn dự phòng theo "hành trình", tức xem xét rủi ro và nhu cầu bảo vệ sức khỏe theo từng giai đoạn phát triển thay vì chỉ nhìn theo từng bệnh riêng lẻ.

Rào cản trong y học dự phòng

Tuy nhiên, thực tế triển khai tại Việt Nam cho thấy còn khoảng cách lớn so với nhu cầu. Khảo sát năm 2024 tại một điểm phòng ngừa ở Hà Nội chỉ ra rằng tỷ lệ người lớn đã phòng ngừa phế cầu chỉ đạt 11,5%.

Khảo sát Bộ Y tế năm 2023, cũng chỉ ra rằng chưa đến 6% người cao tuổi phòng cúm hàng năm, phần lớn do tâm lý chủ quan và thiếu tư vấn y tế chủ động.

GS Jana Shaw - Bác sĩ Y khoa (MD), Thạc sĩ Y tế Công cộng (MPH), Giáo sư Nhi khoa, Trường Y - Đại học Upstate, Syracuse, bang New York, Hoa Kỳ, cho biết việc do dự trong quyết định chủ động sử dụng vắc xin là một trong những nguyên nhân và rào cản chính dẫn đến tỉ lệ tiêm chủng thấp.

Theo GS. Jana Shaw, sự do dự không nhất thiết đồng nghĩa với từ chối. Trong nhiều trường hợp, đó là trạng thái phân vân hoặc trì hoãn, ngay cả khi dịch vụ đã sẵn có.

Nguyên nhân do niềm tin, nhận thức về nguy cơ mắc bệnh và mức độ nghiêm trọng của bệnh, cũng như độ an toàn của biện pháp can thiệp. Song song đó là những rào cản liên quan đến khả năng tiếp cận và chi phí vắc xin.

"Nhân viên y tế đóng vai trò then chốt thông qua việc lắng nghe với sự thấu cảm, truyền đạt rõ ràng về nguy cơ và lợi ích, đồng thời cung cấp tư vấn và hỗ trợ mang tính cá nhân hóa là những yếu tố góp phần xây dựng niềm tin và hỗ trợ người dân ra quyết định phù hợp", GS Jana Shaw nhấn mạnh.