Hương trà, hồn gốm: Hành trình thức tỉnh ký ức nghìn năm văn hiến

Trong hai ngày 4 và 5/4/2026, tại trung tâm thương mại Gigamall (TP.HCM), Lễ hội tôn vinh cà phê - trà Việt lần thứ 4 đã diễn ra trong không khí náo nhiệt với hàng nghìn lượt khách tham quan. Giữa hàng trăm gian hàng rực rỡ, khu vực An Thổ Túc - Không gian gốm Bát Tràng hiện lên như một khoảng lặng đầy nghệ thuật. Nơi đây không chỉ có trà ngon, gốm quý mà còn mở ra những cuộc đàm đạo chuyên sâu, kết nối giá trị quá khứ với hơi thở hiện đại.

Trà và "quyền lực mềm" trong không gian ngoại giao

Tâm điểm thu hút giới mộ điệu tại sự kiện là sự hiện diện của nghệ nhân văn hóa ẩm thực trà Việt Nguyễn Cao Sơn. Bằng kinh nghiệm dày dặn, ông dẫn dắt người tham dự bước vào một thế giới nơi từng thao tác pha trà đều mang ý nghĩa triết lý sâu sắc.

Trà không đơn thuần là một thức uống giải khát, mà là biểu tượng của đời sống tinh thần, phản ánh cách người Việt ứng xử với thiên nhiên và cộng đồng. Đặc biệt, nghệ nhân Nguyễn Cao Sơn chia sẻ về những lần ông vinh dự thực hiện nghi thức pha trà trong các buổi tiệc ngoại giao cấp nhà nước - điển hình là cuộc gặp gỡ lịch sử giữa cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

Trong những bối cảnh đặc biệt ấy, trà trở thành "ngôn ngữ mềm", là sứ giả kết nối văn hóa. Từng chén trà cổ thụ được chuẩn bị công phu từ khâu chọn nguyên liệu đến nhiệt độ nước pha, thể hiện trọn vẹn sự hiếu khách và tinh thần trọng thị của người Việt, tạo ra sợi dây gắn kết gần gũi giữa các quốc gia.

Giao hòa trà - gốm: Sự trọn vẹn của nghệ thuật thưởng lãm

Đề cập đến triết lý trà đạo, nghệ nhân Nguyễn Cao Sơn luôn nhấn mạnh nguyên tắc: “nhất thủy, nhì trà, tam bôi, tứ bình, ngũ quần anh”. Nếu trà là linh hồn, thì gốm chính là thể xác nâng đỡ và tôn vinh linh hồn ấy.

Tại không gian sự kiện, sự chú ý được đổ dồn về những bộ ấm An Thổ Túc - kết tinh từ tinh hoa gốm sứ Bát Tràng nghìn năm văn hiến. Chia sẻ tại talkshow “Văn hóa Trà Việt và Dụng cụ Trà truyền thống”, ông Vũ Đình Mạnh, Chủ tịch Tập đoàn Inogroup, tiết lộ quá trình chế tác đầy công phu để tạo ra dòng trà cụ này. Đất quý được tinh luyện và nung ở nhiệt độ cao nhằm loại bỏ tạp chất, nhưng điều kỳ diệu nằm ở việc giữ lại cấu trúc vi mô.

Chính cấu trúc này giúp ấm có khả năng "thở", bảo toàn hương vị nguyên bản mà không làm trà bị biến chất. Thiết kế của ấm không chạy theo vẻ bóng bẩy công nghiệp, mà chú trọng vào độ kín của nắp, độ dày thành gốm và gam màu trầm ấm tự nhiên. Sự kết hợp giữa tri thức khoa học, bàn tay nghệ nhân và tâm huyết nhà sản xuất đã tạo nên một hệ sinh thái di sản bền vững, đáp ứng hoàn hảo yêu cầu khắt khe của giới sành trà.

Mạch ngầm 5.000 năm và nỗi trăn trở vươn tầm quốc tế

Không chỉ dừng lại ở những trải nghiệm thực chứng, chuỗi sự kiện còn mang đến góc nhìn học thuật sâu sắc từ nhà nghiên cứu Trịnh Quang Dũng, tác giả cuốn "Văn minh trà Việt". Ông đã đưa người nghe quay ngược dòng thời gian để chạm vào lịch sử hơn 5.000 năm trước của cộng đồng Bách Việt.

Đông Nam Á, đặc biệt là phía Bắc Việt Nam với những quần thể trà Shan Tuyết cổ thụ, chính là cái nôi của cây trà thế giới. Nhìn sang nghệ thuật trà cụ, tư duy sáng tạo của người Việt sớm đã rực rỡ. Chiếc ấm tay ngang của người Việt đã xuất hiện từ thời Hùng Vương, trước cả khi văn hóa trà lan tỏa sang Nhật Bản. Thậm chí, trà cụ Việt từng được giới quý tộc Nhật Bản, tiêu biểu là các lãnh chúa Tokugawa, sùng bái như bảo vật và được xưng tụng là "An Nam di vật" hay "Giao Chỉ di vật".

Văn hóa trà Việt tồn tại hài hòa giữa hai phong thái: dân gian bình dị và cung đình tinh tế. Tuy nhiên, nhà nghiên cứu Trịnh Quang Dũng cũng thẳng thắn chỉ ra một thực tế xót xa: Vị thế của trà Việt trên trường quốc tế hiện nay vẫn chưa tương xứng với bề dày lịch sử. Nếu thiếu đi sự đầu tư, bảo tồn và chiến lược quảng bá bài bản, di sản này sẽ đứng trước nguy cơ mai một.

"Chúng ta không thể để nền văn hóa trà kỳ vĩ bị khuất lấp sau bóng dáng hào nhoáng của những quốc gia lân cận", ông Dũng nhấn mạnh.

Khép lại những ngày hội náo nhiệt, Lễ hội tôn vinh cà phê - trà Việt 2026 và không gian gốm Bát Tràng đã để lại một thông điệp vang vọng. Hiểu về trà, yêu lấy gốm chính là chạm vào mạch ngầm nguồn cội, thấu cảm bề dày văn hiến cha ông. Mỗi ngụm trà hôm nay không chỉ là niềm an vui của cá nhân, mà phải là lời tự tình của lịch sử, là khát vọng định vị lại thương hiệu văn hóa Việt rạng rỡ và tự hào giữa dòng chảy thời đại.

Một số hình ảnh đẹp của Không gian gốm Bát Tràng tại Lễ hội tôn vinh cà phê - trà Việt 2026: