Hiện thực hóa cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026–2030

Trong tiến trình phát triển kinh tế – xã hội của Việt Nam, năng lượng luôn được xác định là một trong những trụ cột hạ tầng quan trọng nhất, quyết định năng lực tăng trưởng, sức cạnh tranh và mức độ bền vững của nền kinh tế.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn hiện thực hóa cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026–2030, Tổng Biên tập Báo Công Thương Nguyễn Văn Minh nhấn mạnh, Nghị quyết 253 không chỉ nhằm tháo gỡ các “điểm nghẽn” tồn tại lâu nay của ngành năng lượng, mà còn mở ra một hành lang pháp lý mới cho các loại hình năng lượng hiện đại như điện gió ngoài khơi, năng lượng tái tạo, hệ thống lưu trữ và thị trường điện cạnh tranh.

Theo ông Nguyễn Văn Minh, Nghị quyết mang tính đột phá khi tiếp cận đồng thời nhiều vấn đề cốt lõi: từ quy hoạch, thủ tục đầu tư, huy động nguồn lực, đến hoàn thiện thể chế và cơ chế thị trường. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất không nằm ở việc ban hành chính sách, mà ở khả năng tổ chức thực hiện để các cơ chế này thực sự đi vào cuộc sống.

Năng lượng và yêu cầu bảo đảm an ninh trong bối cảnh tăng trưởng cao

Giai đoạn 2026–2030 được dự báo là thời kỳ Việt Nam bước vào quỹ đạo tăng trưởng nhanh, với mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng GDP trên 10%/năm. Điều này kéo theo nhu cầu năng lượng tăng mạnh, cả về quy mô lẫn chất lượng nguồn cung.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Tạ Đình Thi cho rằng, các cơ chế, chính sách mới của Quốc hội sẽ tạo ra tác động lan tỏa sâu rộng đối với phát triển kinh tế – xã hội. Nguồn cung năng lượng ổn định, linh hoạt và có khả năng thích ứng cao trước biến động quốc tế sẽ trở thành nền tảng cho phát triển công nghiệp, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

“Chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh, sạch và bền vững không chỉ là yêu cầu từ các cam kết quốc tế về giảm phát thải, mà còn là cơ hội để hình thành các ngành công nghiệp năng lượng mới có giá trị gia tăng cao”, ông Tạ Đình Thi nhận định. Theo ông, an ninh năng lượng trong giai đoạn tới không chỉ được hiểu là đủ điện, đủ nhiên liệu, mà còn là khả năng tự chủ công nghệ, đa dạng hóa nguồn cung và giảm phụ thuộc vào các biến động địa chính trị toàn cầu.

Hoàn thiện thể chế và ưu tiên năng lượng tái tạo

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Trần Hoài Trang, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương), cho biết Việt Nam đang đồng thời triển khai hai nhiệm vụ song hành: bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh, bền vững.

Theo ông Trần Hoài Trang, Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định rõ an ninh năng lượng quốc gia là nền tảng cho phát triển kinh tế – xã hội và là bộ phận cấu thành của an ninh quốc gia. Trong bối cảnh đó, phát triển năng lượng được ưu tiên ở mức cao nhất để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng nhanh, phục vụ các mục tiêu phát triển dài hạn đến năm 2030 và tầm nhìn 2045.

Luật Điện lực 2024 được xem là trụ cột pháp lý quan trọng, điều chỉnh toàn diện ngành điện theo hướng hiện đại và bền vững. Luật ưu tiên phát triển năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời; thúc đẩy cơ chế tự sản xuất, tự tiêu thụ; khuyến khích đầu tư tư nhân và tạo cơ sở pháp lý cho điện gió ngoài khơi – lĩnh vực có tiềm năng lớn nhưng trước đây còn nhiều rào cản.

Bên cạnh đó, việc phát triển điện mặt trời mái nhà với thủ tục đơn giản, cơ chế ưu đãi rõ ràng được kỳ vọng sẽ huy động hiệu quả nguồn lực xã hội, giảm áp lực đầu tư cho hệ thống điện quốc gia.

Bài toán vốn: Thách thức lớn của chuyển dịch năng lượng

Mặc dù khung chính sách đang dần hoàn thiện, các chuyên gia cho rằng thách thức lớn nhất của ngành năng lượng trong giai đoạn tới vẫn là nhu cầu vốn rất lớn. Theo TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, tổng nhu cầu vốn cho ngành năng lượng giai đoạn 2026–2030 ước tính hơn 77 tỷ USD, tương đương trên 15 tỷ USD mỗi năm. Xa hơn, đến năm 2050, tổng nhu cầu vốn có thể lên tới khoảng 400 tỷ USD.

Riêng quá trình chuyển dịch năng lượng – bao gồm phát triển năng lượng tái tạo, lưới điện thông minh và hệ thống lưu trữ – có thể cần tới hơn 135 tỷ USD. Trong bối cảnh đó, đầu tư tư nhân và FDI đóng vai trò ngày càng quan trọng, trong khi đầu tư công vẫn giữ vị trí then chốt đối với lưới truyền tải và hạ tầng chiến lược.

TS. Cấn Văn Lực cho rằng, để khơi thông dòng vốn cho ngành năng lượng, Việt Nam cần tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, sớm hoàn thiện cơ chế giá điện minh bạch, phản ánh đúng tín hiệu thị trường và bảo đảm tính ổn định, nhất quán của chính sách trong dài hạn. Các mô hình tài chính xanh, đối tác công – tư (PPP) và nguồn vốn quốc tế sẽ chỉ phát huy hiệu quả khi rủi ro được chia sẻ hợp lý và khung pháp lý đủ rõ ràng.

Từ chính sách đến thực tiễn triển khai

Các ý kiến tại Diễn đàn thống nhất rằng, hiện thực hóa các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026–2030 là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa trung ương và địa phương, giữa khu vực công và khu vực tư nhân.

Bên cạnh phát triển nguồn điện, các giải pháp tiết kiệm năng lượng, nâng cao hiệu quả sử dụng và đầu tư cho hạ tầng lưu trữ cần được coi là những trụ cột song hành. Đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà còn là cách tiếp cận khoa học nhằm giảm chi phí toàn hệ thống, tăng tính linh hoạt và khả năng thích ứng của ngành năng lượng trước những biến động khó lường.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mô hình tăng trưởng xanh và bền vững, năng lượng không còn là lĩnh vực đơn lẻ, mà trở thành nền tảng xuyên suốt cho phát triển kinh tế, khoa học – công nghệ và nâng cao chất lượng sống. Việc đưa các cơ chế, chính sách năng lượng vào thực tiễn một cách hiệu quả vì vậy sẽ đóng vai trò quyết định đối với quỹ đạo phát triển của đất nước trong giai đoạn tới.