Góp ý Nghị quyết 98: TP.HCM cần một thể chế riêng, rộng hơn để tự do sáng tạo và phát triển

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, sáng 8/12, Quốc hội thảo luận tại hội trường về Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội sửa đổi, bổ sung một số điều Nghị quyết số 98/2023/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP.HCM.

Tại phiên thảo luận, đa số các ý kiến đều thống nhất TP.HCM với vai trò là đầu tàu kinh tế của cả nước và vùng Đông Nam Bộ cần một "chiếc áo" cơ chế rộng hơn, thoáng hơn để tạo động lực dẫn dắt. Tuy nhiên, đi sâu vào kỹ thuật lập pháp, các đại biểu đã chỉ ra những bất cập nếu tiếp tục duy trì tư duy "liệt kê, xin - cho".

Không trói buộc bằng "danh mục cứng"

Chỉ ra những hạn chế trong dự thảo, đại biểu Nguyễn Văn Lợi (Trưởng Đoàn ĐBQH TP.HCM) cho rằng việc liệt kê chi tiết tên từng công trình hay ấn định mức đền bù giải tỏa (gấp 2 hay 3 lần) ngay trong Nghị quyết là thiếu linh hoạt.

"Nếu quy định quá cụ thể, khi thực tế thay đổi, địa phương lại phải đi xin điều chỉnh, rất mất thời gian. Tôi đề nghị giao quyền cho Chính phủ quy định khung, các bộ ngành hướng dẫn, còn địa phương tự quyết định và chịu trách nhiệm dựa trên quy hoạch đã duyệt", đại biểu Nguyễn Văn Lợi nhấn mạnh.

Ông Lợi cũng đề xuất 5 nhóm giải pháp đột phá để các "siêu đô thị" như TP.HCM phát huy tiềm năng. Về quy hoạch - trao quyền điều chỉnh quy hoạch cục bộ, tránh để dân và doanh nghiệp phải "chờ quy hoạch"; Về đầu tư - phân cấp cho HĐND và UBND thành phố quyết định toàn bộ dự án nội vùng và kết nối chiến lược (cao tốc, cảng biển, khu thương mại tự do). Trung ương chỉ quản lý quy hoạch và hậu kiểm; Về tài chính - đề xuất để lại 100% nguồn thu vượt dự toán và nguồn thu từ đất để tái đầu tư; Về giám sát - phân cấp mạnh phải đi đôi với giám sát chặt chẽ, chống tham nhũng; Về nhân lực - có cơ chế riêng thu hút nhân tài cho các ngành mũi nhọn.

Đồng tình với quan điểm trên, đại biểu Hoàng Văn Cường (Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội) nhận định, TP.HCM cần một thể chế riêng, rộng hơn để tự do sáng tạo và phát triển, thay vì áp dụng chung một "chiếc áo" như các địa phương khác.

Đại biểu chỉ ra 3 điểm cần điều chỉnh trong dự thảo nghị quyết. Thứ nhất, loại bỏ các quy định mang tính rào cản. Cần rà soát, loại bỏ những quy định cho phép HĐND thành phố sử dụng ngân sách nhưng lại kèm điều kiện tuân thủ quy định pháp luật. "Nếu tuân thủ quy định pháp luật thì không cần xin cơ chế đặc thù", đại biểu lập luận.

Thứ 2, đồng tình với ý kiến của đại biểu Nguyễn Văn Lợi, đại biểu Hoàng Văn Cường cũng cho rằng, dự thảo không nên liệt kê danh sách cứng các dự án, vì sẽ phát sinh thêm dự án mới trong tương lai dẫn đến phải xin điều chỉnh. Thay vào đó, nên quy định các nguyên tắc, tiêu chí và giao HĐND thành phố tự quyết định.

Thứ 3, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế tương tự như Hà Nội vào Nghị quyết của TP.HCM. Trong trường hợp cần thiết, HĐND TP.HCM được quyền quyết định các biện pháp khác với quy định pháp luật hiện hành, báo cáo Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, sau đó báo cáo Quốc hội.

Theo đại biểu Hoàng Văn Cường, việc trao quyền này sẽ biến TP.HCM thực sự trở thành "phòng thí nghiệm về thể chế", tạo không gian sáng tạo và bứt phá cho cả nước.

Liên kết vùng: "Sống còn" với sân bay Long Thành

Ở góc độ liên kết vùng, đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn Đồng Nai) cho rằng cần mở rộng phạm vi áp dụng cơ chế đặc thù ra cả Đông Nam Bộ. Ông dẫn chứng sự cấp thiết trong việc kết nối hạ tầng giữa TP.HCM và Đồng Nai, đặc biệt là với sân bay Long Thành.

"Sân bay Long Thành là cực tăng trưởng lớn, nhưng nếu không kết nối được với Tân Sơn Nhất và trung tâm TP.HCM thì hiệu quả giảm sút nghiêm trọng", ông An nhận định.

Vị đại biểu này đề xuất bổ sung vào Khoản 4, Điều 3 Nghị quyết 98 các dự án đường sắt kết nối vùng như tuyến Metro Bến Thành - Suối Tiên kéo dài về Sân bay Long Thành, tuyến Tham Lương - Bến Thành. Các dự án này dù nằm trên địa bàn Đồng Nai nhưng có vai trò sống còn với TP.HCM, nên cần được hưởng cơ chế đặc thù (về TOD, về đầu tư công) như các dự án nội đô TP.HCM.

Minh bạch định giá đất tại các khu vực TOD

Liên quan đến lĩnh vực bất động sản và tài chính đất đai - vấn đề thu hút sự quan tâm lớn của giới đầu tư, các đại biểu tập trung mổ xẻ cơ chế khai thác quỹ đất vùng phụ cận nhà ga đường sắt (TOD).

Đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (Đoàn TP.HCM) ủng hộ việc thành phố được giữ lại 100% nguồn thu từ khai thác quỹ đất TOD để tái đầu tư cho đường sắt đô thị. Tuy nhiên, ông cảnh báo về nguy cơ thất thoát do giá trị thương mại của quỹ đất này rất lớn.

"Cần bổ sung cơ chế thẩm định giá đất TOD bởi tổ chức độc lập, công bố công khai giá khởi điểm và kết quả định giá. Đây là điều kiện tiên quyết để đảm bảo minh bạch tài sản công và giữ niềm tin của nhân dân", đại biểu Hùng nhấn mạnh. Ông cũng đề nghị bắt buộc đánh giá tác động xã hội (mật độ dân cư, hạ tầng) tại các khu vực này để hạn chế khiếu kiện.

Cùng chia sẻ quan điểm, đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long) cũng bày tỏ quan điểm ủng hộ chủ trương cho phép TP.HCM giữ lại 100% nguồn thu từ khai thác quỹ đất khu vực TOD để tái đầu tư. Tuy nhiên, để khả thi, đại biểu kiến nghị cần làm rõ phạm vi khu vực TOD (bán kính 400 - 800m tính từ nhà ga, theo kinh nghiệm Tokyo) và áp dụng phân khu mật độ để tránh tranh chấp ranh giới. Đặc biệt, đại biểu đề xuất nguồn thu này phải được đưa vào một quỹ độc lập, chỉ chi cho đường sắt đô thị và hạ tầng kết nối (học hỏi mô hình tại Hồng Kông).

Đối với việc thanh toán hợp đồng BT bằng quỹ đất - vốn là "tài sản không tái tạo", ông Bình kiến nghị nguyên tắc "3 cứng": Định giá tiệm cận thị trường, kiểm toán độc lập bắt buộc và công khai danh mục quỹ đất thanh toán.

Góp ý về danh mục thu hút nhà đầu tư chiến lược, đại biểu Trần Khánh Thu (Đoàn Hưng Yên) ủng hộ bổ sung 2 nhóm dự án trọng điểm: Dự án y tế, văn hóa, thể thao - vốn đầu tư trên 6.000 tỷ đồng (y tế chuyên sâu, công viên chuyên đề...); Cải tạo, di dời nhà trên và ven kênh rạch - nút thắt lịch sử về đô thị và an sinh xã hội của TP.HCM.

Để hiện thực hóa, bà Thu kiến nghị thay đổi tiêu chí chọn nhà đầu tư: Không chỉ nhìn vào "túi tiền" (cấu trúc vốn) mà cần trọng tâm vào công nghệ và giải pháp. Đại biểu đề xuất cơ chế "Thỏa thuận đầu tư" với các cam kết pháp lý rõ ràng về tiến độ và trách nhiệm, đồng thời xây dựng cổng thông tin công khai để nhà đầu tư chủ động đề xuất dự án, tránh bó hẹp cơ hội áp dụng công nghệ mới.