Giáo dục trước áp lực thay đổi: Thu hẹp khoảng cách giữa học tập và tương lai nghề nghiệp

“Có những câu hỏi tưởng như quen thuộc, nhưng ngày càng khó trả lời: học gì, làm gì, chọn con đường nào cho tương lai?”. Trăn trở này được PGS.TS Trần Thị Mỹ Diệu – Hiệu trưởng Trường Đại học Văn Lang (VLU) – chia sẻ trong buổi gặp gỡ lãnh đạo các cơ quan báo chí mới đây. Theo bà, những băn khoăn của học sinh hôm nay phản ánh rõ một thực tế: thế giới đang thay đổi nhanh hơn khả năng chuẩn bị của hệ thống giáo dục.

Trước áp lực đó, nhiều cơ sở giáo dục đại học đã bắt đầu tìm hướng đi mới, không chỉ dừng lại ở việc nâng cao chất lượng đào tạo mà còn hướng tới thu hẹp khoảng cách giữa giảng đường và thị trường lao động.

Khi định hướng nghề nghiệp trở thành bài toán cấp thiết

Một trong những nỗ lực đáng chú ý là việc tổ chức các không gian định hướng nghề nghiệp mang tính trải nghiệm. Tiêu biểu là Future Fest Hà Nội 2026 – sự kiện diễn ra trong hai ngày 24–25/4/2026 tại Keangnam Landmark 72, thu hút gần 12.000 học sinh cùng hơn 100 chuyên gia, diễn giả đến từ nhiều lĩnh vực. Sự kiện do Van Lang Education Group khởi xướng, hướng đến việc giúp người trẻ hiểu rõ bản thân, nhận diện xu hướng nghề nghiệp và chủ động hơn trong lựa chọn tương lai.

Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, đặc biệt là AI, thị trường lao động đang thay đổi với tốc độ chưa từng có. Nhiều nghiên cứu quốc tế chỉ ra rằng gần một nửa kỹ năng hiện tại có thể biến đổi trong vài năm tới. Điều này đặt ra thách thức lớn: việc lựa chọn ngành học không thể dựa vào cảm tính hay “ngành hot”, mà cần dựa trên hiểu biết sâu sắc về bản thân và xu hướng nghề nghiệp.

Future Fest 2026 được thiết kế như một không gian mở, nơi học sinh có thể tiếp cận hơn 60 ngành học, trải nghiệm lớp học thử, tham gia tọa đàm chuyên đề và đối thoại trực tiếp với chuyên gia. Thay vì tiếp nhận thông tin một chiều, người học được “chạm” vào thực tế, từ đó hình dung rõ hơn về môi trường làm việc và yêu cầu của từng lĩnh vực.

Không chỉ cung cấp thông tin, sự kiện còn mở ra nhiều góc nhìn đa chiều thông qua các chia sẻ chuyên sâu. Họa sĩ, dịch giả Trịnh Lữ nhấn mạnh vai trò của đời sống tinh thần và sự trung thực với bản thân trong hành trình nghề nghiệp. Theo ông, kiến thức không đơn thuần là thông tin, mà phải được hình thành từ trải nghiệm và suy nghiệm cá nhân.

Ở góc độ tâm lý, TS. Lê Nguyên Phương (Nhà sáng lập Liên hiệp Phát triển Tâm lý học đường CASPV) tại Việt Nam) cho rằng tuổi 18 là hành trình “chọn chính mình”, chứ không chỉ là chọn ngành. Ông phân tích rằng áp lực từ gia đình, xã hội cùng đặc điểm chưa hoàn thiện của não bộ khiến người trẻ dễ đưa ra quyết định dựa trên cảm xúc. Vì vậy, việc nhận diện động cơ bên trong và lắng nghe bản thân trở thành yếu tố then chốt.

Trong khi đó, ông Namster Đỗ (Nhà sáng lập và Điều hành Up-Gen) lại nhìn nhận AI như một “bước nhảy lượng tử” của thời đại. Dù công nghệ có thể làm giảm cơ hội việc làm ở cấp độ khởi điểm, nhưng đồng thời mở ra cơ hội bứt phá nếu người trẻ biết tận dụng. Thay vì cạnh tranh với máy móc, con người cần tập trung vào những giá trị mang tính sáng tạo và nhân bản.

Nhà kinh tế học Phạm Chi Lan (nguyên Cố vấn Chính phủ) cho rằng để phát triển, một quốc gia cần lựa chọn đúng mô hình, trong đó Việt Nam đang chuyển từ giai đoạn “đầu tư” sang “hấp thụ” tri thức và công nghệ, hướng tới đổi mới sáng tạo. Phát triển không chỉ là tăng trưởng kinh tế mà phải toàn diện và con người là yếu tố cốt lõi.

“Trong bối cảnh nghề nghiệp liên tục biến động, người trẻ không thể chỉ học để thi, mà cần học để hiểu, rèn tư duy và năng lực học tập suốt đời. Bên cạnh kỹ năng, các giá trị như trách nhiệm, tinh thần hợp tác và ý thức cộng đồng cũng là nền tảng quan trọng…” – bà Lan nhấn mạnh.

Những góc nhìn này cho thấy một điểm chung: định hướng nghề nghiệp không còn là lựa chọn một con đường cố định, mà là quá trình liên tục phát triển năng lực và thích ứng với thay đổi.

Theo đại diện VLU, tiếp nối các hoạt động tại TP.HCM, Future Fest 2026 tại Hà Nội tiếp tục được triển khai với kỳ vọng mở rộng cơ hội tiếp cận cho học sinh khu vực phía Bắc. Sự kiện không chỉ dừng lại ở hai ngày trải nghiệm, mà còn được mở rộng trên nền tảng số, giúp người học tiếp tục hành trình tìm hiểu và định hướng. Nhờ đó, những “cú rẽ” lớn trong tương lai có thể được giảm thiểu, đồng thời tối ưu hóa giá trị của hành trình học tập ngay từ đầu.

“

Giá trị lớn nhất của giáo dục không chỉ là truyền đạt kiến thức, mà là giúp người học sẵn sàng cho tương lai của chính mình. Muốn vậy, họ cần được trải nghiệm, được đối thoại và tiếp cận thực tế trước khi đưa ra lựa chọn”

- Bà Bùi Thị Vân Anh, Chủ tịch Hội đồng trường VLU.

Từ kiểm định quốc tế đến đổi mới mô hình đào tạo

Song song với các hoạt động trải nghiệm, việc nâng cao chất lượng đào tạo theo chuẩn quốc tế cũng là một hướng đi quan trọng. Trong những năm gần đây, Trường Đại học Văn Lang ghi nhận nhiều bước tiến trên các bảng xếp hạng và hệ thống kiểm định quốc tế. Nhà trường đạt kiểm định FIBAA ngay lần đầu, nhiều chương trình đạt chuẩn AUN-QA, đồng thời cải thiện vị trí trên bảng xếp hạng QS khu vực châu Á và thế giới. Một số lĩnh vực như Thiết kế – Nghệ thuật thuộc nhóm nổi bật, trong khi các khối ngành Kinh tế, Quản trị và Công nghệ cũng có sự thăng hạng đáng kể.

Tuy nhiên, theo PGS.TS Trần Thị Mỹ Diệu (Hiệu trưởng Trường ĐH Văn Lang), các ghi nhận quốc tế không phải là đích đến cuối cùng. “Điều quan trọng không chỉ nằm ở thứ hạng mà ở việc từ đó có thêm dữ liệu để điều chỉnh chương trình, phương pháp giảng dạy và môi trường học tập”, bà Diệu nhấn mạnh.

Trong bối cảnh bùng nổ thông tin, thách thức lớn nhất của người học không còn là thiếu dữ liệu, mà là chọn lọc và đưa ra quyết định đúng. Thực tế cho thấy không ít sinh viên phải điều chỉnh định hướng sau khi vào đại học hoặc đi làm, phản ánh khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tiễn. Điều này đặt ra yêu cầu mới cho giáo dục: không chỉ truyền đạt kiến thức, mà phải giúp người học sẵn sàng cho một tương lai nhiều biến động.

Để đáp ứng yêu cầu này, nhiều mô hình đào tạo linh hoạt đã được triển khai, hướng tới gắn kết chặt chẽ hơn với thực tiễn. Một trong những điểm nhấn là mô hình đào tạo mở với sự tham gia của doanh nghiệp ngay từ khâu thiết kế chương trình đến giảng dạy. Cách tiếp cận này giúp sinh viên không chỉ học lý thuyết, mà còn hiểu rõ cách vận hành của nghề nghiệp trong thực tế.

“

Điều quan trọng không chỉ nằm ở thứ hạng mà ở việc từ đó chúng tôi có thêm dữ liệu để điều chỉnh chương trình, phương pháp giảng dạy và môi trường học tập. Mục tiêu cuối cùng là giúp người học không chỉ nắm kiến thức mà còn hiểu mình và thích ứng tốt hơn với những thay đổi của thế giới”

— PGS.TS Trần Thị Mỹ Diệu, Hiệu trưởng VLU.

Đáng chú ý, mô hình này được vận hành theo tinh thần “sandbox” – cho phép thử nghiệm, điều chỉnh và thích ứng linh hoạt. Trong bối cảnh tri thức thay đổi nhanh, khả năng “học lại” (re-learn) trở thành một năng lực quan trọng, giúp người học không bị tụt lại phía sau.

Song song đó, các chương trình trải nghiệm như Future Fest đóng vai trò như những “điểm chạm” sớm, giúp học sinh tiếp cận ngành nghề trước khi đưa ra lựa chọn. Thay vì quyết định dựa trên thông tin hạn chế, người học có cơ hội quan sát, tương tác và trải nghiệm, từ đó hiểu rõ hơn về năng lực, sở thích và môi trường làm việc.

Theo bà Bùi Thị Vân Anh – Chủ tịch Hội đồng trường Trường Đại học Văn Lang, giá trị lớn nhất của giáo dục không chỉ nằm ở kiến thức, mà ở việc giúp người học sẵn sàng cho tương lai của chính mình. Những sáng kiến như Future Fest hay các mô hình đào tạo mới chính là bước đi nhằm giúp việc lựa chọn trở nên có cơ sở hơn và tạo ra giá trị lâu dài.

Trong một thế giới biến động nhanh, giáo dục không thể cung cấp những câu trả lời cố định cho tương lai. Từ kiểm định quốc tế đến đổi mới mô hình đào tạo, từ các sự kiện trải nghiệm đến xây dựng hệ sinh thái định hướng nghề nghiệp, những bước đi của Trường Đại học Văn Lang cho thấy nỗ lực rõ ràng trong việc thu hẹp khoảng cách giữa học tập và tương lai nghề nghiệp.

Đây không chỉ là câu chuyện của một cơ sở giáo dục mà là một hướng tiếp cận cần thiết trong bối cảnh hiện nay: góp phần hình thành một thế hệ người trẻ chủ động, tự tin và sẵn sàng kiến tạo con đường của chính mình trong kỷ nguyên công nghệ.