Báo chí là lực lượng nòng cốt lan tỏa các giá trị văn hóa

Ngày 20/4, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phối hợp cùng Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức tọa đàm "Văn hóa trong kỷ nguyên số: Từ bản sắc đến sức mạnh mềm quốc gia".

Càng hội nhập sâu, bản sắc càng phải đậm

Bà Văn Thị Bạch Tuyết - Phó Bí thư Thành ủy TP.HCM - cho biết Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam, đánh dấu một cột mốc lịch sử trong tư duy định hướng chiến lược về phát triển văn hóa của Đảng.

Nghị quyết khẳng định "Xây dựng và phát triển văn hóa phải thực sự trở thành nền tảng vững chắc, sức mạnh nội sinh của dân tộc và hệ điều tiết cho phát triển nhanh, bền vững đất nước". Trong đó, xác định "Văn hóa phải đi trước soi đường, thấm vào từng quyết sách phát triển, đề cao giá trị nhân văn, chuẩn mực đạo đức xã hội".

Để thực hiện hiệu quả các quan điểm chỉ đạo, mục tiêu, chỉ tiêu, tầm nhìn và các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm mà Nghị quyết 80 đề ra nhiệm vụ chung tay của toàn hệ thống chính trị, doanh nghiệp và mỗi người dân, trong đó vai trò của đội ngũ cán bộ tuyên giáo, dân vận, các nhà khoa học, quản lý, nhà báo trong xây dựng văn hóa dân tộc.

TP.HCM sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, Thành phố bước vào kỷ nguyên mới với không gian văn hóa rộng lớn, giữ vai trò kết nối giữa đô thị năng động, trung tâm công nghiệp hiện đại và cửa ngõ kinh tế biển.

Theo bà Văn Thị Bạch Tuyết, đây chính là bệ phóng để Thành phố xây dựng những tổ hợp công nghiệp văn hóa tầm cỡ, đủ sức cạnh tranh trong chuỗi giá trị toàn cầu. Trong bối cảnh kỷ nguyên số và sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), Thành phố xác định phương châm “Càng hội nhập sâu, bản sắc càng phải đậm; càng số hóa mạnh, nhân văn càng phải cao”.

Nhà báo Nguyễn Đức Lợi - Phó Chủ tịch thường trực Hội Nhà báo Việt Nam - Nghị quyết 80 ra đời đã được quán triệt sâu rộng và cụ thể hóa thành những chương trình hành động thiết thực tại nhiều địa phương và đơn vị. Điển hình như tại TP.HCM, Nghị quyết đã được lồng ghép chặt chẽ với các chương trình hành động về xây dựng "Không gian văn hóa Hồ Chí Minh", tạo nên một luồng sinh khí mới trong việc bồi đắp các hệ giá trị quốc gia và chuẩn mực con người Việt Nam.

“Chúng ta tin tưởng rằng, tinh thần của Nghị quyết 80 sẽ là động lực nội sinh quan trọng, giúp chuyển hóa các nguồn lực văn hóa thành sức mạnh mềm quốc gia, thúc đẩy kinh tế phát triển bền vững và nâng tầm vị thế Việt Nam trên trường quốc tế”, Nhà báo Nguyễn Đức Lợi chia sẻ.

Trong hành trình đó, báo chí giữ vai trò đặc biệt quan trọng và không thể thay thế. Báo chí chính là lực lượng nòng cốt, trong việc lan tỏa, quảng bá các giá trị văn hóa và nội dung của Nghị quyết 80 vào sâu rộng đời sống xã hội. Không chỉ dừng lại ở việc phản ánh, báo chí còn kiến tạo các không gian văn hóa số, biến những nội dung nghị quyết khô khan thành những câu chuyện truyền cảm hứng, chạm đến cảm xúc của công chúng.

Số hóa dữ liệu báo chí, phát huy bản sắc văn hóa

Theo nhà báo Nguyễn Khắc Văn - Quyền Tổng Biên tập Báo Sài Gòn Giải Phóng, dữ liệu báo chí cần được nhìn nhận đúng tầm như một nguồn tài nguyên quan trọng trong hệ sinh thái dữ liệu quốc gia. Không chỉ dừng lại ở giá trị thông tin, vấn đề bảo mật và khai thác hiệu quả dữ liệu báo chí đang đặt ra yêu cầu cấp thiết, nhằm đưa nguồn lực này thành động lực phát triển, không chỉ trong lĩnh vực văn hóa mà còn góp phần gia tăng sức mạnh mềm quốc gia.

Nhà báo Nguyễn Khắc Văn cho rằng, khi được tích lũy và hệ thống hóa một cách bài bản, dữ liệu báo chí sẽ trở thành “kho ký ức sống” của xã hội. Đây là nguồn tư liệu có giá trị lớn đối với công tác nghiên cứu, tổng kết thực tiễn và hoạch định chính sách. Đặc biệt trong lĩnh vực văn hóa, dữ liệu báo chí phản ánh rõ nét đời sống qua từng giai đoạn lịch sử, giúp nhận diện sự vận động của các giá trị và bản sắc theo thời gian.

Ở góc độ công nghệ, dữ liệu báo chí còn đóng vai trò như “nguồn nhiên liệu” quan trọng cho trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt trong lĩnh vực xử lý ngôn ngữ tự nhiên. Việc sử dụng dữ liệu báo chí để huấn luyện AI giúp nâng cao độ chính xác, tính tự nhiên và chiều sâu của ngôn ngữ. Theo ông, không có nguồn dữ liệu nào phù hợp hơn ngôn ngữ báo chí trong việc đào tạo các hệ thống này, bởi tính chuẩn mực, phong phú và bám sát đời sống.

Điều này cũng góp phần tạo ra tác động ngược tích cực: không chỉ công nghệ hỗ trợ báo chí, mà chính dữ liệu báo chí cũng đang “tiếp nhiên liệu” cho sự phát triển của công nghệ, giúp các hệ thống AI hiểu và xử lý tiếng Việt tốt hơn.

Nhà báo Nguyễn Khắc Văn đề xuất cần sớm xây dựng cơ chế bản quyền đối với dữ liệu báo chí, đồng thời nghiên cứu “luật hóa” việc quản lý và khai thác các kho dữ liệu lớn. Trong khi các tác phẩm báo chí riêng lẻ đã được điều chỉnh bởi Luật Báo chí và Luật Sở hữu trí tuệ, thì dữ liệu báo chí với tư cách một kho tài nguyên tổng thể vẫn còn thiếu hành lang pháp lý rõ ràng.

Đối với ông Nguyễn Văn Khoa - Tổng Giám đốc Tập đoàn FPT, công nghệ không phá đi bản sắc văn hóa, vai trò của công nghệ quan trọng ở việc giúp văn hóa đi xa hơn, nhanh hơn, là phương tiện làm cho văn hóa thêm rực rỡ và tăng sức lan tỏa.

“Chúng tôi là "hạ tầng" - xây dựng đường, xây dựng cầu, để từ đó những người làm văn hóa có thể đi xa hơn”, ông Nguyễn Văn Khoa, Tổng Giám đốc Tập đoàn FPT chia sẻ.

Theo ông Khoa, hiện nay trong lĩnh vực văn hóa, “chủ quyền dữ liệu” cùng với vai trò của báo chí cần được quan tâm đúng mức. Đồng thời, Tổng Giám đốc Tập đoàn FPT nhấn mạnh, chủ quyền dữ liệu trong văn hóa là yếu tố tiên quyết, được xem như “phần hồn” cần được gìn giữ. Trong bối cảnh đó, báo chí Việt Nam giữ vai trò không thể thay thế khi các tòa soạn đang sở hữu kho dữ liệu tiếng Việt chất lượng cao, từ tư liệu lịch sử đến các tác phẩm, phóng sự đương đại.

Ông Khoa thông tin thêm: “Cộng đồng công nghệ đang làm những việc rất nhỏ như là đào tạo kỹ sư AI về tiếng Việt, hỗ trợ tòa soạn dùng AI trong tóm tắt, tổng hợp thông tin… với mục tiêu kho dữ liệu tiếng Việt được số hóa, được mở một cách có kiểm soát, các đơn vị cùng nhau xây dựng nền tảng AI có dữ liệu thuần Việt, có chủ quyền của người Việt Nam”.

5 nhóm giải pháp chiến lược

Theo ông Trần Thanh Lâm - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, để hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, cần tập trung vào 5 nhóm giải pháp chiến lược.

Một là đổi mới tư duy và quán triệt sâu sắc: Mỗi cấp ủy Đảng, cơ quan quản lý, đơn vị và cá nhân thực hành văn hóa, phải luôn nhận thức sâu sắc rằng: Đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho tương lai. Cần xóa bỏ tư duy coi văn hóa là “phụ trợ”. Phải tạo ra sự thống nhất cao trong hành động, đưa các giá trị văn hóa thấm sâu vào từng chính sách kinh tế - xã hội.

Hai là tập trung triển khai hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam.

Các cơ quan báo chí phải là người chắp bút cho bản sắc này, kiên quyết bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Hãy làm cho mỗi người dân khi bước ra thế giới hay bước lên không gian mạng đều tự tin với “hộ chiếu văn hóa” của dân tộc Việt Nam.

Ba là thúc đẩy công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. Đây là con đường ngắn nhất để tài nguyên văn hóa biến thành tiền tệ và sức ảnh hưởng.

Bốn là xây dựng “Cơ quan báo chí văn hóa” - Hình mẫu của sự chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại: Mỗi tòa soạn phải là một môi trường văn hóa tiêu biểu.

Đồng thời, ông Trần Thanh Lâm đề nghị hãy nói không với "giật gân, câu view" chạy theo thị hiếu tầm thường. "Một bài viết có hàm lượng văn hóa cao giá trị hơn ngàn tin bài vô bổ. Đó chính là cách chúng ta xây dựng năng lực truyền thông quốc gia hiện đại", ông Lâm nói.

Năm là đẩy mạnh ngoại giao văn hóa - mở rộng biên giới mềm. Văn hóa phải đi trước một bước để mở đường cho chính trị và kinh tế. Cần gắn kết chặt chẽ các hoạt động giao lưu quốc tế với việc quảng bá thương hiệu quốc gia.