Y học

Từ người đi học, bác sĩ Việt Nam bước ra thế giới dạy mổ robot

Anh Tú - Võ Liên • 03/03/2026 - 08:44

Ngành y tế Việt Nam đang chứng kiến một cuộc "lội ngược dòng" đầy ngoạn mục. Từ chỗ phải khăn gói sang các nước phát triển để học hỏi những kỹ thuật tiên tiến như phẫu thuật robot, giờ đây, các bác sĩ Việt Nam đã trở thành những chuyên gia chuyển giao kỹ thuật được quốc tế "săn đón".

Nhân Ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với TS.BS.CKII NGUYỄN PHÚ HỮU - Trưởng khoa Phẫu thuật Đại trực tràng, Bệnh viện Bình Dân. Ông chính là người được hãng Robot hàng đầu thế giới "chọn mặt gửi vàng", trực tiếp sang Philippines chuyển giao kỹ thuật cho các đồng nghiệp quốc tế.

hinh-1-tsbsckii-nguyen-phu-huu-truong-khoa-phau-thuat-dai-truc-trang-benh-vien-binh-dan.jpg — TS.BS.CKII Nguyễn Phú Hữu - Trưởng khoa Phẫu thuật Đại trực tràng, Bệnh viện Bình Dân

Mang "trường phái" phẫu thuật Việt Nam ra thế giới

Phóng viên: Thưa bác sĩ, cảm giác của ông như thế nào khi từ vị thế một người đi học hỏi công nghệ, nay lại trở thành chuyên gia trực tiếp "cầm tay chỉ việc" hỗ trợ các đồng nghiệp tại Philippines thực hiện những ca mổ robot đầu tiên?

TS.BS.CKII Nguyễn Phú Hữu: Thú thật, đó là một cảm xúc đan xen giữa niềm tự hào dân tộc và áp lực trách nhiệm. Bạn biết đấy, hãng Da Vinci (Intuitive) có quy trình tuyển chọn chuyên gia đào tạo (Proctor) cực kỳ khắt khe.

Vì đại diện cho họ mang tính toàn cầu, họ phải "soi" rất kỹ tay nghề của bác sĩ. Việc được hãng đề xuất đích danh sang Philippines triển khai kỹ thuật là minh chứng rõ nhất cho thấy tay nghề của bác sĩ Bệnh viện Bình Dân nói riêng và Việt Nam nói chung đã đạt đến độ thuần thục quốc tế.

Tôi nhớ mãi những ngày làm việc tại Bệnh viện Đa khoa Philippines (Philippines General Hospital) năm 2019 và sau đó là Bệnh viện Chinese General Hospital and Medical Center (CGHMC) vào năm 2023. Tôi không chỉ dạy họ cách mổ, mà còn dạy họ "đi đường tắt". Từng đi học ở Nhật, ở Hàn, tôi hiểu những khó khăn của người mới bắt đầu. Vì vậy, tôi chia sẻ cho họ những bí quyết đơn giản nhất để họ thấy con robot không phải là thứ gì xa xăm, phức tạp mà hoàn toàn nằm trong tầm tay.

hinh-2-tsbsckii-nguyen-phu-huu-chuyen-giao-ky-thuat-mo-robot-tai-philippine-2023.jpg — TS.BS.CKII Nguyễn Phú Hữu chuyển giao kỹ thuật mổ robot tại Philippines năm 2023

Không chỉ Philippines, hiện nay nhiều bác sĩ từ Ấn Độ, Thái Lan, Indonesia... cũng tìm đến Bệnh viện Bình Dân để học nghề. Đâu là "vũ khí bí mật" khiến phẫu thuật robot của Việt Nam có sức hút lớn đến vậy?

Theo tôi, lĩnh vực tiêu hóa, cùng với tiết niệu là hai mũi nhọn rất mạnh của Bệnh viện Bình Dân. Điểm đặc sắc và cũng là "bí quyết riêng" của bệnh viện nằm ở chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao mà Ban Giám đốc, đặc biệt là PGS.TS.BS Trần Vĩnh Hưng - Giám đốc Bệnh viện luôn đặc biệt chú trọng. Trong đó, mỗi lĩnh vực chuyên sâu đều có những bác sĩ dẫn đầu được đào tạo bài bản, nhất là được tu nghiệp ở nước ngoài, sau đó trở về triển khai các kỹ thuật mới tại bệnh viện, đồngthời xây dựng và phát triển đội ngũ, nhóm chuyên môn kế thừa.

Trong ngoại khoa, chúng tôi hay nói về "Learning curve" (đường cong học tập). Muốn giỏi, anh phải mổ nhiều. Tôi từng gặp những giáo sư danh tiếng, họ rất giỏi lý thuyết nhưng số ca mổ thực tế chỉ khoảng 200 ca vì dân số họ quá ít. Trong khi đó, tại Việt Nam, một bác sĩ như tôi có thể đã thực hiện đến 500 ca. Khu vực miền Nam với khoảng 50 triệu dân đổ về TP.HCM tạo ra một lượng bệnh nhân khổng lồ, giúp các bác sĩ Việt Nam tích lũy kinh nghiệm xử lý tình huống cực nhanh và đa dạng.

Khi tôi đi báo cáo quốc tế, trình chiếu những video clip mổ thực tế và đưa ra các bộ dữ liệu (data) lớn, đồng nghiệp nước ngoài rất ngạc nhiên. Họ thấy bác sĩ Việt Nam mổ khéo quá, kỹ năng xử lý tình huống quá tốt. Thêm vào đó là bài toán kinh tế. Học phí và chi phí sinh hoạt để sang Việt Nam học tập rẻ hơn rất nhiều so với đi Nhật Bản hay Hàn Quốc, trong khi kiến thức và kỹ năng họ thu nhận được là tương đương, thậmchí thực tế hơn.

Cánh tay nối dài của bác sĩ trong những ca phẫu thuật phức tạp

Trong hàng nghìn ca đã thực hiện, đặc biệt với những ca khó như bệnh nhân béo phì, sự ưu việt của robot được thể hiện cụ thể như thế nào so với mổ nội soi thông thường, thưa bác sĩ?

Với những người bệnh quá khổ, lớp mỡ nội tạng rất dày, phẫu thuật nội soi truyền thống giống như dùng những "cái que thẳng" để gắp hạt đậu vậy. Dụng cụ nội soi thường chỉ đi thẳng, không thể uốn cong, nên khi gặp những góc khuất hay mạch máu nằm sâu, bác sĩ rất khó xoay sở, dễ gây tổn thương mô xung quanh.

Ngược lại, cánh tay robot có sự linh hoạt vượt trội với khả năng gập, duỗi, xoay 540 độ. Nó có thể luồn lách vào những ngóc ngách sâu nhất trong ổ bụng, bóc tách tỉ mỉ từng lớp mỡ để lộ ra các mạch máu nhỏ. Cộng thêm camera phóng đạihình ảnh 3D sắc nét, chúng tôi có thể kiểm soát việc cầm máu gần như tuyệt đối. Điều này giúp bệnh nhân hồi phục cực nhanh, ít đau và rút ngắn thời gian nằm viện. Dù chi phí cao hơn nhưng với những ca khó như ung thư trực tràng thấp hay bệnh nhân béo phì, tôi vẫn khuyên nên chọn robot để đạt kết quả tối ưu.

Bác sĩ có thể chia sẻ một kỷ niệm sâu sắc nhất về một người bệnh đã được "tái sinh" nhờ công nghệ này?

Ca bệnh để lại ấn tượng sâu sắc nhất trong tôi và cả ê-kíp chính là trường hợp của cụ bà N.T.Q., 89 tuổi, ngụ tại TP.HCM. Đây là một ca đặc biệt, không chỉ bởi cụ là người bệnh cao tuổi nhất trong số gần 3.000 trường hợp phẫu thuật robot tại Bệnh viện Bình Dân tính đến thời điểm đó (cuối năm 2016), mà còn bởi tình trạng sức khỏe của cụ lúc nhập viện được ví như "ngọn đèn trước gió".

Tôi vẫn nhớ như in ngày cụ được đưa vào viện. Trước đó, cụ đã có dấu hiệu đi tiêu phân đen, đau âm ỉ vùng bụng phải kéo dài. Kết quả CT Scan và sinh thiết cho thấy một khối u ác tính ở đại tràng phải kèm theo nhiều hạch lan rộng xung quanh - ung thư đã ở giai đoạn 3. Căn bệnh quái ác khiến cụ không ăn uống được, cơ thể suy mòn nghiêm trọng, sụt cân chỉ còn vỏn vẹn 34kg và hoàn toàn không thể tự đi lại.

Lúc ấy, bài toán đặt ra cho chúng tôi cực kỳ nan giải. Với thể trạng 34kg, thiếu máu và suy dinh dưỡng nặng như vậy, một ca đại phẫu thông thường (mổ mở) là quá sức chịu đựng, nguy cơ tử vong trên bàn mổ rất cao. Người nhà của cụ vô cùng lo lắng, họ đã tính đến chuyện buông xuôi để cụ ra đi nhẹ nhàng vì sợ cụ "không chịu nổi dao kéo".

Tuy nhiên, điều khiến tôi xúc động nhất chính là nghị lực sống phi thường của cụ bà. Sau khi nghe bác sĩ tư vấn về công nghệ robot ít xâm lấn, chính cụ Q. là người đã quyết định phẫu thuật. Cụ nói một câu khiến cả ê-kíp lặng người: "Tôi muốn mổ để khỏe lại, để tự chăm sóc được bản thân chứ không muốn nằm một chỗ làm gánh nặng cho con cháu". Câu nói ấy đã tiếp thêm lửa cho chúng tôi.

hinh-4-tsbsckii-nguyen-phu-huu-cung-doi-ngu-y-bac-si-tham-kham-nguoi-benh.jpg — TS.BS.CKII Nguyễn Phú Hữu cùng đội ngũ y bác sĩ thăm khám người bệnh

Xác định đây là một thử thách lớn, chúng tôi đã tiến hành hội chẩn liên chuyên khoa (Ngoại tiêu hóa, Gây mê hồi sức, Dinh dưỡng, Tim mạch...) để chuẩn bị kỹ lưỡng nhất. Và "người trợ thủ" đắc lực nhất lúc này chính là hệ thống robot.

Ca phẫu thuật căng thẳng kéo dài đúng 120 phút. Nhờ cánh tay robot linh hoạt và camera phóng đại, tôi có thể nhìn rõ từng mạch máu nhỏ xíu trong ổ bụng vốn đã rất mỏng manh của cụ. Chúng tôi bóc tách trọn vẹn khối u, nạo sạch các hạch di căn một cách nhanh chóng nhưng cực kỳ nhẹ nhàng, bảo tồn tối đa các mô lành xung quanh để cụ không bị mất máu.

Phép màu thực sự đã đến. Nhờ đường mổ nhỏ và sự chính xác tuyệt đối, cụ Q. hồi phục rất nhanh. Ngày hậu phẫu thứ 3, cụ đã bắt đầu ăn uống trở lại. Đến ngày thứ 7, kết quả siêu âm kiểm tra cho thấy ổ bụng hoàn toàn sạch, không tụ dịch. Cụ ăn uống ngon miệng, những cơn đau bụng ám ảnh trước kia đã biến mất và nụ cười đã trở lại trên gương mặt của người bà 89 tuổi. Đó là minh chứng sống động nhất cho thấy: Khi kỹ thuật y khoa tiên tiến gặp gỡ ý chí sống mãnh liệt, chúng ta có thể tạo ra những kỳ tích tái sinh, bất chấp tuổi tác...

Sẵn sàng vị thế chủ nhà, điểm đến y tế công nghệ cao

Hướng tới tương lai, Bệnh viện Bình Dân và Khoa Phẫu thuật Đại trực tràng có những bước chuẩn bị gì để tiếp tục nâng tầm vị thế y khoa Việt Nam?

Chúng tôi đang trong tâm thế sẵn sàng cho những sân chơi lớn. Năm 2026, Việt Nam vinh dự là chủ nhà của Hội nghị Phẫu thuật Nội soi Châu Á - Thái Bình Dương (ELSA). Đây là cơ hội 16năm mới có một lần.

Tại Khoa Phẫu thuật Đại trực tràng, tôi đã chỉ đạo anh em chuẩn bị sẵn sàng mọi thứ: từ bệnh án, tư liệu video ca mổ đến khả năng thuyết trình tiếng Anh. Chúng tôi sẽ báo cáo những gì tinh túy nhất của bác sĩ Việt Nam ngay trên sân nhà.

Đặc biệt, Khoa Phẫu thuật Đại trực tràng vừa chính thức tách ra hoạt động độc lập từ tháng 3/2025 với quy mô 75 giường bệnh và đội ngũ gần 20 bác sĩ tinh nhuệ. Chúng tôi đang thực hiện "quốc tế hóa" ngay tại khoa bằng việc yêu cầu các bác sĩ trẻ phải trình bệnh án bằng tiếng Anh. Tôi muốn xóa bỏ sự tự ti về ngôn ngữ. Bác sĩ Việt Nam giỏi chuyên môn, chỉ cần trang bị thêm ngoại ngữ và tư duy công dân toàn cầu, chúng ta hoàn toàn có thể đĩnh đạc đứng ngang hàng với bất kỳ nền y học tiên tiến nào.

Xin trân trọng cảm ơn bác sĩ về cuộc trò chuyện đầy cảm hứng này!

Lời nhắn nhủ cho thế hệ trẻ

Với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo và xu hướng công dân toàn cầu, các bác sĩ trẻ hiện nay thực sự rất giỏi. Tuy nhiên, để có thể tự tin bước ra thế giới các bạn cần chuẩn bị cho mình một hành trang vững vàng. Trước hết là ngoại ngữ, đây vẫn là rào cản lớn nhất và cũng là yếu tố bắt buộc phải đầu tư nghiêm túc. Bên cạnh đó, bác sĩ trẻ cần sớm thích ứng và biết cách ứng dụng AI một cách hiệu quả, bởi nếu sử dụng đúng, AI có thể giúp học nhanh hơn, ngắn hơn và tiếp cận kiến thức rất hiệu quả.

Đặc biệt, với bác sĩ phẫu thuật, điều quan trọng nhất vẫn là phải làm nhiều và thực hành nhiều. Trong giới ngoại khoa, chúng tôi thường nhắc nhau một khái niệm là "dấn thân", nghĩa là chấp nhận hy sinh. Tuổi thanh xuân của người làm ngoại khoa, như tôi vẫn nói với các bác sĩ trẻ, gần như gắn trọn với bệnh viện. Không chỉ làm việc hết giờ hành chính rồi ra về, mà nếu thực sự dấn thân vào con đường mổ xẻ, người bác sĩ phải sẵn sàng ở lại trực đêm, tham gia những ca khó, ca nặng, mổ cùng các thầy.

Chính trong những ca mổ như vậy, khi được quan sát các thầy trực tiếp thao tác, người bác sĩ trẻ mới học được "tâm pháp", "khẩu quyết" của nghề, tích lũy kinh nghiệm từng chút một. Để rồi sau 5-10 năm, khi đảm nhận vị trí trực chính hay phẫu thuật chính, các bạn mới đủ bản lĩnh, đủ kinh nghiệm để tác chiến độc lập.

TS.BS.CKII NGUYỄN PHÚ HỮU

Đôi nét về TS.BS.CKII Nguyễn Phú Hữu

- TS.BS.CKII Nguyễn Phú Hữu là chuyên gia trong lĩnh vực phẫu thuật robot điều trị ung thư đường tiêu hóa, đặc biệt là ung thư đại trực tràng.

- Với kinh nghiệm dày dặn trong các ca phẫu thuật robot phức tạp, ông hiện đảm nhận vai trò chuyên gia hướng dẫn (Certified Proctor) của hệ thống phẫu thuật robot da Vinci trên thế giới, trực tiếp chuyển giao kỹ thuật tại khu vực Châu Á.

- TS.BS.CKII Nguyễn Phú Hữu tốt nghiệp Bác sĩ Y khoa (2005) và Bác sĩ Nội trú Ngoại tổng quát (2008) tại Đại học Y Dược TP.HCM; hoàn thành Chuyên khoa II Ngoại tổng quát (2016) và Tiến sĩ Y khoa (2025) tại Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch. Trong quá trình công tác, bác sĩ liên tục tu nghiệp và đào tạo nâng cao tại nhiều trung tâm y khoa hàng đầu thế giới như Thái Lan, Hàn Quốc, Tây Ban Nha, Nhật Bản và Hoa Kỳ, chuyên sâu về phẫu thuật ung thư tiêu hóa, phẫu thuật nội soi và robot.

- TS.BS.CKII Nguyễn Phú Hữu hiện là giảng viên thỉnh giảng sau tại Đại học Y Dược TP.HCM, Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch...

Từ người đi học, bác sĩ Việt Nam bước ra thế giới dạy mổ robot

mổ robot

bác sĩ

Bệnh viện Bình Dân

phẫu thuật

đại trực tràng

ThS.BS.CKII Hoàng Kim Bình: "Bông hoa đặc biệt" trong lĩnh vực can thiệp mạch máu chuyên sâu

Sở Y tế TP.HCM bổ nhiệm tân Phó Giám đốc Bệnh viện Chấn thương Chỉnh hình

Phẫu thuật robot cắt phổi biệt lập, tránh nguy cơ tiềm tàng trong lồng ngực

Khi sắc đẹp tỏa sáng trong màu áo blouse trắng

Trung tá - TS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa: Vượt qua những hoài nghi, tiên phong trong lĩnh vực sinh lý thần kinh lâm sàng

Những chuyển động chuyên sâu - bứt phá - nhân văn

Hành trình trở về của những nhà khoa học trẻ mang khát vọng vươn tầm quốc tế

ThS.BS.CKII Hoàng Kim Bình: "Bông hoa đặc biệt" trong lĩnh vực can thiệp mạch máu chuyên sâu

Xanh SM là “Ứng dụng gọi xe điện xuất sắc nhất” khu vực châu Á – Thái Bình Dương

Honda tiếp tục tặng khuyến mại hấp dẫn cho khách mua xe trong tháng 3

Cử tri kỳ vọng vào động lực tăng trưởng từ ngành dầu khí

Phụ nữ TP.HCM trách nhiệm thực thi quyền dân chủ, hành động vì công lý và khát vọng phát triển

Các đồng chí Thường trực, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy UBND TP.HCM ứng cử Đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND Thành phố nhiệm kỳ 2026 - 2031

Ứng cử viên Đại biểu Quốc hội khoá XVI Trương Minh Huy Vũ: Cam kết kiến tạo đột phá, phát triển kinh tế và đô thị TP.HCM

Tạp chí Khoa học phổ thông chúc mừng Sở Y tế, các bệnh viện nhân Ngày Thầy thuốc Việt Nam

Trao giải Cuộc thi vẽ tranh quốc tế Toyota − Chiếc ô tô mơ ước năm 2025

Không hoa - Hành động thiết thực vì phụ nữ, trẻ em và cộng đồng

Sở Y tế TP.HCM bổ nhiệm tân Phó Giám đốc Bệnh viện Chấn thương Chỉnh hình

Phẫu thuật robot cắt phổi biệt lập, tránh nguy cơ tiềm tàng trong lồng ngực

VinBus khai trương 02 tuyến buýt điện kết nối Trung tâm Hà Nội – Khu Công nghệ cao Hòa Lạc

Make in Việt Nam - Từ làm chủ công nghệ đến định hình vị thế quốc gia

Đột phá công nghệ điện sinh lý tim: Mang đến cơ hội sống nhiều hơn cho người bệnh

Vinh danh 36 thầy thuốc trẻ tiêu biểu TP.HCM

Thầy thuốc ưu tú, TS.BS Trần Thanh Tùng: Cái gì có lợi cho người bệnh, thì tôi làm!

Người dân có thể khám chữa bệnh BHYT tại Phòng khám Đa khoa Trường ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch

PGS.TS.BS Trần Phủ Mạnh Siêu: Chúng tôi phụng sự cộng đồng bằng y đức và chuyên môn

Khoa Ngoại Gan - Mật - Tụy, Bệnh viện Chợ Rẫy: Chủ động nghiên cứu, hoàn thiện kỹ thuật chuyên sâu

Nhiều ý nghĩa từ hội thao chào mừng Ngày Thầy thuốc Việt Nam của Bệnh viện Đa khoa Gò Vấp

Ba bác sĩ biến "chuyện khó nói" thành điều dễ hiểu