Thương mại điện tử Việt Nam trước ngưỡng bứt phá

Ngày 18/12 tại Hà Nội, Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) phối hợp với Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) và Kênh truyền hình Kinh tế Tài chính VITV tổ chức Diễn đàn Thương mại điện tử xuyên biên giới 2025 (VOIEF).

Với chủ đề “Đưa xuất khẩu trực tuyến trở thành điểm sáng của thương mại điện tử”, diễn đàn tập trung thảo luận chính sách, pháp luật và các giải pháp thực tiễn nhằm hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị thương mại điện tử toàn cầu.

Thương mại điện tử bước vào giai đoạn “định hình thể chế”

Theo Bộ Công Thương, năm 2025 thương mại điện tử tiếp tục là một trong những lĩnh vực tăng trưởng nhanh nhất của nền kinh tế, với mức tăng trưởng dự kiến trên 25%. Quy mô thị trường đạt khoảng 31 tỷ USD, đưa Việt Nam duy trì vị trí Top 10 quốc gia có tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử nhanh nhất thế giới và xếp thứ 3 về quy mô thị trường trong ASEAN, sau Indonesia và Thái Lan.

Chia sẻ tại diễn đàn, bà Lại Việt Anh – Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) nhấn mạnh, năm 2025 không chỉ là năm tăng trưởng về quy mô, mà còn là bước chuyển quan trọng về thể chế và chiến lược phát triển thương mại điện tử.

Trong năm qua, Bộ Công Thương đã hoàn thiện hai văn bản mang tính nền tảng cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Thứ nhất là Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử giai đoạn 2026–2030, có hiệu lực từ ngày 3/6/2025, với định hướng tiên phong – xanh – bao trùm. Thứ hai, và có ý nghĩa đặc biệt, là Luật Thương mại điện tử – đạo luật đầu tiên điều chỉnh toàn diện lĩnh vực này – vừa được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025.

Hai trụ cột này tạo khuôn khổ pháp lý nhằm giúp thương mại điện tử phát triển theo hướng lành mạnh, minh bạch và an toàn hơn, đồng thời xác định thương mại điện tử xuyên biên giới là một trong những trụ cột chiến lược, đóng vai trò động lực tăng trưởng mới trong giai đoạn 2026–2030.

Xuất khẩu trực tuyến: Từ “kênh hỗ trợ” thành trụ cột tăng trưởng

Theo ông Bùi Trung Kiên – Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, những năm gần đây, thương mại điện tử Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ, trong đó thương mại điện tử xuyên biên giới và xuất khẩu trực tuyến ngày càng thể hiện rõ tiềm năng đóng góp cho nền kinh tế.

Ngay từ năm 2015, VECOM đã chủ động triển khai nhiều hoạt động thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới. Từ năm 2017 đến nay, Hiệp hội liên tục tổ chức các diễn đàn chuyên đề, đồng thời thành lập Liên minh Hỗ trợ Xuất khẩu Trực tuyến nhằm xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường quốc tế thông qua các nền tảng số.

“Năm 2025 là năm bản lề của xuất khẩu trực tuyến, đánh dấu sự chuyển dịch từ giai đoạn khởi động sang giai đoạn phát triển mới – giai đoạn cất cánh”, lãnh đạo Hiệp hội nhận định.

Theo Chiến lược phát triển thương mại điện tử giai đoạn 2026–2030, xuất khẩu trực tuyến không còn được nhìn nhận như một kênh bổ trợ, mà cần được xác định là một trụ cột tăng trưởng mới, giúp doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị trường, nâng cao giá trị hàng hóa và tăng khả năng thích ứng trước những biến động toàn cầu.

Cơ hội lớn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ

Thực tiễn cho thấy, thương mại điện tử xuyên biên giới đang mở ra cơ hội đặc biệt lớn cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ – nhóm chiếm tỷ trọng áp đảo trong cơ cấu doanh nghiệp Việt Nam.

Thông qua các nền tảng số, doanh nghiệp có thể tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng quốc tế, rút ngắn chuỗi trung gian, giảm chi phí, đồng thời nhanh chóng thử nghiệm sản phẩm, điều chỉnh mẫu mã, giá cả và chiến lược tiếp thị trên nhiều thị trường khác nhau.

So với mô hình xuất khẩu truyền thống, xuất khẩu trực tuyến cho phép doanh nghiệp bắt đầu với quy mô nhỏ, kiểm soát rủi ro tốt hơn và từng bước xây dựng thương hiệu trên thị trường toàn cầu. Đây là lợi thế đặc biệt quan trọng trong bối cảnh chi phí logistics, tiếp thị và tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế ngày càng gia tăng.

Bài toán giá trị gia tăng và bền vững

Tuy nhiên, song hành với cơ hội là không ít thách thức. Các rào cản về pháp lý, logistics, thanh toán, tiêu chuẩn kỹ thuật, cùng năng lực vận hành và xây dựng thương hiệu vẫn là những điểm nghẽn lớn đối với nhiều doanh nghiệp.

Theo ông Trần Thanh Hải – Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), chiến lược phát triển thương mại điện tử và xuất nhập khẩu của Việt Nam không chỉ nhấn mạnh tăng trưởng về quy mô, mà đặc biệt coi trọng phát triển bền vững.

Điều này đồng nghĩa với việc xuất nhập khẩu phải gắn với phát triển sản xuất trong nước, bảo vệ môi trường, đảm bảo việc làm và an sinh xã hội, đồng thời mang lại lợi ích lâu dài cho các thế hệ tương lai.

Chiến lược cũng đặt trọng tâm vào nâng cao giá trị gia tăng, thay vì chỉ chạy theo số lượng hay kim ngạch. Hiện nay, Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, chiếm khoảng một phần ba tổng kim ngạch. Dù đây là thành công đáng ghi nhận, nhưng sự phụ thuộc quá lớn vào một thị trường cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, nhất là trong bối cảnh biến động chính sách thương mại và thuế quan toàn cầu.

Mở rộng thị trường, gắn với chuyển đổi số và tăng trưởng xanh

Bên cạnh các thị trường truyền thống như Hoa Kỳ, EU, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, chiến lược giai đoạn tới nhấn mạnh việc khai thác các khu vực tiềm năng gồm Nam Á, Trung Đông, châu Phi và Mỹ Latinh – những thị trường có quy mô dân số lớn, nhu cầu đa dạng nhưng hiện chưa được doanh nghiệp Việt Nam khai thác hiệu quả.

Song song với mở rộng thị trường là yêu cầu phát triển hạ tầng, công nghệ, chuyển đổi số, xây dựng thương hiệu và tăng trưởng xanh. Đáng chú ý, thương mại xanh, giảm phát thải và đổi mới sáng tạo được xác định là định hướng xuyên suốt trong toàn bộ chuỗi xuất nhập khẩu.

Trên thực tế, các chỉ tiêu đề ra trong chiến lược đang cho thấy kết quả tích cực. Dự kiến năm 2025, tốc độ tăng trưởng xuất nhập khẩu của Việt Nam có thể đạt 15–16%, vượt xa mục tiêu ban đầu.

Luật Thương mại điện tử và “đường băng” cho xuất khẩu số

Tại Diễn đàn Thương mại điện tử xuyên biên giới 2025, các phiên thảo luận tập trung sâu vào chính sách và pháp luật cho giai đoạn 2026–2030. Điểm nhấn quan trọng là Luật Thương mại điện tử vừa được Quốc hội thông qua, với nhiều quy định mới về quản lý nền tảng xuyên biên giới, minh bạch dữ liệu giao dịch, hiện đại hóa quy trình hải quan và tăng cường bảo vệ người tiêu dùng.

Các chuyên gia cho rằng, việc hoàn thiện hành lang pháp lý sẽ giúp giảm rủi ro cho doanh nghiệp, tạo môi trường cạnh tranh công bằng và thúc đẩy xuất khẩu trực tuyến phát triển bền vững hơn.

Bên cạnh đó, diễn đàn cũng tập trung tháo gỡ những vướng mắc thực tiễn liên quan đến thanh toán, logistics, hoàn trả hàng hóa và xử lý rủi ro trong thương mại điện tử xuyên biên giới – những yếu tố then chốt quyết định khả năng “cất cánh” của xuất khẩu số Việt Nam trong thập kỷ tới.

Với nền tảng thị trường 31 tỷ USD, tốc độ tăng trưởng cao và khuôn khổ pháp lý ngày càng hoàn thiện, thương mại điện tử Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn phát triển mới – giai đoạn chuyển từ tăng trưởng nhanh sang phát triển thông minh và bền vững.

Giai đoạn 2026–2030 vì thế không chỉ là bài toán mở rộng quy mô, mà là quá trình tái cấu trúc tư duy phát triển, trong đó xuất khẩu trực tuyến được xác định là một trong những động lực quan trọng giúp Việt Nam từng bước khẳng định vị thế trong nền kinh tế số khu vực và toàn cầu.