Hiểu được giá trị chữa bệnh của nhiều cây thuốc của vùng Bảy Núi, lương y Nguyễn Thiện Chung (xã An Phú, Tịnh Biên, An Giang) nối bước nghiệp cha. Nhờ kinh nghiệm được kiểm chứng từ người cha, một lương y có tiếng trong vùng, nên anh trị khỏi nhiều căn bệnh giúp dân. Đáng nhớ nhất trong đời là có một người New Zealand được người quen ở TP. Hồ Chí Minh giới thiệu đã lặn lội đến vùng núi này gặp anh nhờ trị bệnh. Anh này sau đó hết bệnh quay lại tạ ơn. Một số quý ông gặp chứng “trên bảo dưới không nghe” được anh giới thiệu sử dụng những cây cỏ bình thường nhưng rất công hiệu. “Cây thuốc nam vùng núi này chữa bệnh rất hay, nhiều loại bệnh “nhà giàu” cũng có thể chữa khỏi bằng cây cỏ không phải mất nhiều tiền. Nhưng bây giờ tìm cây thuốc hiếm quá, nhất là các loại thuốc quý”, anh Chung tâm sự. Chỉ riêng tại hai huyện Tịnh Biên và Tri Tôn có đến hàng chục cơ sở bốc thuốc nam, hàng trăm quầy bán thuốc khắp các nẻo đường và các khu chợ, điểm tham quan nên nguồn dược liệu cạn kiệt. Các loại thuốc quý một thời ngự trị vùng Thất Sơn như bí kỳ nam, ngải móng trâu, ngải tượng, nam huỳnh bá, bạch thau đá… đã không còn.
Lương y Nguyễn Thiện Chung Ảnh: T. TÂM
Không thể khoanh tay nhìn cây thuốc quý tuyệt chủng, ngày ngày anh vào rừng sưu tầm, nghe nơi đâu có cây thuốc là anh tìm đến. Anh Chung chia sẻ: “Thật buồn, những cây thuốc xứ này trước đây nhiều vô kể, vậy mà nay tôi phải lên Tây Nguyên tìm kiếm”. Có những lúc anh phải ra tận đảo Phú Quốc tìm bí kỳ nam. Anh bật mí, bí kỳ nam thường ở ngọn cây cổ thụ, lúc nào cũng đầy kiến và đôi lúc có rắn hổ bên trong nên rất nguy hiểm, nhất là bí kỳ nam lâu năm. Loại thuốc quý này có khả năng trị nhiều bệnh. Suốt nhiều năm qua, anh đã sưu tầm khoảng 150 loài thuốc trồng trên khu đất 3 ha. Anh cho biết, nhiều loại dược thảo có giá từ vài trăm ngàn đến vài triệu đồng/kg, loại cây thuốc trồng ngắn ngày cũng có giá vài chục ngàn một ký. Nhiều công ty dược đặt hàng nhưng không có bán. Nếu phát động hộ dân sống ven rừng trồng xen cây thuốc, chắc chắn sẽ tăng thu nhập cho dân nghèo, vừa bảo tồn nguồn dược liệu quý.
Núi Cấm một thời được mệnh danh là “kho thuốc quý” của Thất Sơn nhưng bây giờ khan hiếm cây thuốc. Chỉ còn một vài vị lương y già biết rõ giá trị của từng cây thuốc nên sưu tầm giữ lại. Điều đáng buồn là nhiều người khai thác gặp cây thuốc là tận diệt, không để cây có khả năng tái sinh. Dù không còn hành nghề y nữa nhưng lương y già Đinh Văn Tươi (xã An Hảo, Tịnh Biên) cùng con trai đã sưu tầm và bảo tồn cả trăm loài thuốc quý trên núi Cấm, trong đó có dây huyết rồng thân to bằng cây cau thuộc hàng quý hiếm. Trong ngôi nhà lá xiêu vẹo lưng chừng núi, ông kể: “Ngày tui mới lên núi này chỉ vài căn nhà, sau đó mới lập ấp. Cây thuốc phủ đầy lối đi, chằng chịt trên đầu, rất nhiều thuốc quý. Còn bây giờ lặn lội vào rừng sâu mà cũng chưa chắc có”. Nhìn những đoàn người kéo nhau lên núi lấy thuốc chở về tấp nập, ông nghĩ đến một ngày núi Cấm sẽ cạn kiệt cây thuốc nên nhanh chóng bắt tay vào việc bảo tồn. “Dù chưa có nguồn thu gì, nhưng hễ thấy cây thuốc quý là hăng hái đem trồng. Nếu có đơn vị đứng ra thu mua thì dân xứ núi này sẽ háo hức lắm. Lúc ấy người ta mới nhìn thấy giá trị của cây thuốc”, ông Tươi nói.
Trước thực trạng cây thuốc cạn kiệt, huyện Tịnh Biên tổ chức trồng thí điểm cây thuốc xen trong vườn nhà các hộ dân. Tuy nhiên, quy mô còn nhỏ, chưa thể nhân rộng vì nhiều lý do. Mới đây nhất, tỉnh An Giang bắt đầu triển khai đề án trồng cây dược liệu dưới tán rừng. Huyện Tri Tôn quy hoạch vườn ươm 1 ha kết hợp với Trường đại học Cần Thơ trước mắt nhân giống 11 loại cây theo đơn đặt hàng của Công ty Domesco (Đồng Tháp) cung cấp cho người trồng vào mùa mưa 2009, mở rộng hồ Ô Tà Sóc, hồ Xoài So, đặt ống dẫn nước từ nhà máy nước xã Lê Tri về để khắc phục khó khăn về nguồn nước tưới.
THANH TÂM
