Từ giảng đường đến phòng thí nghiệm: Đại học tăng tốc theo Nghị quyết 57
Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đang tạo ra những chuyển động mạnh mẽ trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam.
Nếu trước đây đào tạo được xem là nhiệm vụ trung tâm của các trường đại học thì nay nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ đang dần trở thành những trụ cột quan trọng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế học thuật của mỗi cơ sở giáo dục.
Trong bối cảnh khoa học và công nghệ được xác định là động lực tăng trưởng mới của đất nước, các trường đại học không chỉ là nơi đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao mà còn được kỳ vọng trở thành trung tâm sản sinh tri thức, nghiên cứu công nghệ và đổi mới sáng tạo phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Tại TP.HCM, nhiều cơ sở giáo dục đại học đã nhanh chóng cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết 57 bằng những chiến lược đầu tư mạnh mẽ cho nghiên cứu khoa học. Từ việc xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu chuẩn quốc tế, phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh, đầu tư phòng thí nghiệm hiện đại đến ban hành các cơ chế khuyến khích công bố quốc tế, một làn sóng đổi mới đang diễn ra trong các giảng đường và phòng thí nghiệm.
PGS.TS Bùi Quang Hùng, Giám đốc Đại học Kinh tế TP.HCM (UEH), cho rằng nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao tri thức hiện là một trong những trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển của nhà trường. Theo ông, mục tiêu của UEH không chỉ là gia tăng số lượng công bố quốc tế mà còn hướng đến những nghiên cứu có khả năng tạo tác động đối với cộng đồng và sự phát triển bền vững của xã hội.
Quan điểm này cũng được PGS.TS Nguyễn Xuân Hoàn, Hiệu trưởng Trường Đại học Công Thương TP.HCM (HUIT), chia sẻ khi nhấn mạnh rằng nghiên cứu khoa học và công bố quốc tế phải trở thành nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển đại học hiện đại, hội nhập và đổi mới sáng tạo. Theo ông, muốn thúc đẩy nghiên cứu khoa học cần có cơ chế đầu tư đủ mạnh và tạo động lực thực chất cho đội ngũ giảng viên.
Trong khi đó, lãnh đạo Trường Đại học Quốc tế (ĐHQG-HCM) nhìn nhận Nghị quyết 57 là cơ sở quan trọng để các trường đại học đẩy mạnh phát triển theo mô hình đại học nghiên cứu tiên tiến, tập trung vào các lĩnh vực công nghệ lõi như trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, robot và tự động hóa.
Từ công bố quốc tế đến nghiên cứu tạo tác động
Trong số các trường đại học đang chuyển đổi mạnh mẽ theo hướng nghiên cứu, UEH là một ví dụ điển hình về cách xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu toàn diện. Những năm gần đây, UEH ghi nhận hơn 500 bài báo quốc tế mỗi năm; gần 40% giảng viên có công bố quốc tế; khoảng 85% công bố xuất hiện trên các tạp chí thuộc nhóm Q1 và Q2. Đặc biệt, hơn một nửa số nghiên cứu của trường gắn với 17 Mục tiêu Phát triển bền vững (SDGs) của Liên Hợp Quốc.
Tuy nhiên, theo PGS.TS Bùi Quang Hùng - Giám đốc Đại học Kinh tế TP.HCM, những con số đó không phải là đích đến cuối cùng. “Năng suất nghiên cứu không chỉ được đo bằng số lượng công bố quốc tế mà còn bằng giá trị tác động đối với xã hội. Vì vậy, các hướng nghiên cứu ưu tiên của UEH hiện nay đều tập trung vào chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững”, ông Hùng chia sẻ.
Theo chiến lược của UEH, nhà trường đang chuyển từ mô hình nghiên cứu đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu toàn diện. Các phòng thí nghiệm nghiên cứu quốc tế (International Research Labs), mô hình Living Labs, các trung tâm nghiên cứu đổi mới sáng tạo và chương trình thu hút 100 học giả quốc tế (UEH100) đang góp phần mở rộng mạng lưới hợp tác học thuật toàn cầu.
Điều đáng chú ý là UEH không chỉ tập trung vào công bố học thuật mà còn thúc đẩy chuyển giao tri thức vào thực tiễn. Hơn 400 chủ đề nghiên cứu đã được lan tỏa tới cộng đồng học thuật, doanh nghiệp và công chúng từ năm 2021 đến nay. Nhiều kết quả nghiên cứu đang được chuyển hóa thành các giải pháp phục vụ quản trị đô thị, phát triển nguồn nhân lực, chuyển đổi số và kinh tế tuần hoàn.
Có thể nói, UEH đang cho thấy một xu hướng mới của giáo dục đại học hiện đại: nghiên cứu không chỉ để công bố mà còn phải tạo ra tác động xã hội.
Năng suất nghiên cứu không chỉ được đo bằng số lượng công bố quốc tế mà còn bằng giá trị tác động đối với xã hội. Vì vậy, các hướng nghiên cứu ưu tiên của UEH hiện nay đều tập trung vào chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững"
- PGS.TS Bùi Quang Hùng, Giám đốc Đại học Kinh tế TP.HCM
Kích hoạt nghiên cứu bằng cơ chế mạnh
Nếu UEH tạo dấu ấn bằng hệ sinh thái nghiên cứu thì Trường Đại học Công Thương TP.HCM (HUIT)lại được nhắc đến với những chính sách hỗ trợ nghiên cứu mang tính đột phá. Một trong những chính sách gây chú ý nhất là cơ chế thưởng công bố quốc tế. Theo đó, từ năm 2026, bài báo thuộc nhóm Q1 được thưởng 100 triệu đồng, trong khi bài báo Q2 được thưởng 70 triệu đồng.
PGS.TS Nguyễn Xuân Hoàn – Hiệu trưởng HUIT cho rằng đây không đơn thuần là khoản hỗ trợ tài chính mà là thông điệp khẳng định quyết tâm đầu tư cho nghiên cứu chất lượng cao. “Từ năm 2026, Trường Đại học Công Thương TP.HCM áp dụng mức thưởng 100 triệu đồng đối với bài báo công bố trên các tạp chí quốc tế thuộc nhóm Q1 và 70 triệu đồng đối với bài báo nhóm Q2. Đây là một trong những chính sách trọng tâm nhằm khuyến khích giảng viên đầu tư cho các nghiên cứu chất lượng cao và hội nhập học thuật quốc tế”, ông Hoàn cho biết.
Hiệu quả của các chính sách này phần nào được thể hiện qua các con số. Năm 2025, HUIT công bố 798 bài báo khoa học, trong đó có 331 bài quốc tế và 244 bài thuộc danh mục ISI/Scopus. Cùng năm, trường triển khai 12 đề tài cấp Bộ, cấp Nhà nước và tương đương với tổng kinh phí hơn 8,4 tỷ đồng. Sang năm 2026, tổng kinh phí nghiên cứu tiếp tục tăng lên hơn 10 tỷ đồng.
Theo lãnh đạo HUIT, yếu tố quyết định sự phát triển của nghiên cứu khoa học không chỉ nằm ở nguồn lực tài chính mà còn ở việc xây dựng môi trường học thuật cởi mở, khuyến khích hợp tác liên ngành và mở rộng kết nối quốc tế.
Một tín hiệu tích cực là đội ngũ giảng viên trẻ của trường ngày càng chủ động tham gia các mạng lưới nghiên cứu quốc tế, tiếp cận các xu hướng khoa học mới và nâng cao chất lượng công bố. Đây được xem là nền tảng quan trọng để nhà trường tiếp tục phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh trong thời gian tới.
Từ năm 2026, Trường Đại học Công Thương TP.HCM áp dụng mức thưởng 100 triệu đồng đối với bài báo công bố trên các tạp chí quốc tế thuộc nhóm Q1 và 70 triệu đồng đối với bài báo nhóm Q2. Đây là một trong những chính sách trọng tâm nhằm khuyến khích giảng viên đầu tư cho các nghiên cứu chất lượng cao và hội nhập học thuật quốc tế"
- PGS.TS Nguyễn Xuân Hoàn, Hiệu trưởng Trường Đại học Công Thương TP.HCM.
Đầu tư cho công nghệ lõi và phòng thí nghiệm hiện đại
Trong khi đó, Trường Đại học Quốc tế - ĐHQG TP.HCM (IU) lựa chọn hướng đi tập trung vào hạ tầng nghiên cứu và các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn. Theo lãnh đạo nhà trường, nghiên cứu khoa học và công bố quốc tế được xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển dài hạn. Không chỉ hướng tới gia tăng số lượng công bố, trường còn đặt mục tiêu nâng cao chất lượng nghiên cứu và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Một trong những lợi thế nổi bật của IU là hệ thống 8 phòng thí nghiệm trọng điểm cùng nhiều phòng thí nghiệm được đầu tư từ các dự án quốc tế. Các cơ sở này đang được khai thác hiệu quả trong những lĩnh vực công nghệ cao như mạng 5G, kỹ thuật không gian, giao tiếp người - máy, khoa học dữ liệu và y sinh học.
Nhờ sự đầu tư bài bản, kết quả nghiên cứu của IU tiếp tục tăng trưởng. Năm 2025, số lượng công bố Scopus tăng thêm 78 bài so với năm trước; hơn 50% công bố quốc tế thuộc nhóm Q1 và Q2. Theo lãnh đạo nhà trường, sự tăng trưởng này đến từ nhiều yếu tố, trong đó có việc đầu tư cho các nhóm nghiên cứu mạnh, hỗ trợ công bố quốc tế và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý khoa học công nghệ.
Đặc biệt, trong bối cảnh Nghị quyết 57 tạo động lực mới cho khoa học công nghệ, IU đang tập trung phát triển các lĩnh vực công nghệ lõi như AI, công nghệ sinh học, y sinh học, robot và tự động hóa. Đồng thời, trường cũng định hướng thành lập Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Chuyển giao công nghệ nhằm kết nối nghiên cứu với doanh nghiệp và thị trường.
Theo các chuyên gia giáo dục đại học, đây chính là xu hướng phát triển tất yếu của các đại học nghiên cứu hiện đại khi công bố khoa học phải đi cùng đổi mới sáng tạo và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Một làn sóng chuyển động mới trong giáo dục đại học
Nhìn từ ba cơ sở giáo dục đại học, có thể thấy Nghị quyết 57 đang tạo ra những chuyển động rõ nét trong hệ thống đại học Việt Nam. Nếu UEH lựa chọn xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu toàn cầu, HUIT tạo động lực bằng cơ chế tài chính mạnh mẽ thì IU tập trung đầu tư hạ tầng nghiên cứu và công nghệ lõi. Ba cách tiếp cận khác nhau nhưng đều gặp nhau ở một điểm chung: đưa nghiên cứu khoa học trở thành trung tâm của chiến lược phát triển.
Điều đáng chú ý hơn là các trường đều không còn xem công bố quốc tế là mục tiêu duy nhất. Thay vào đó, nghiên cứu đang được gắn với đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ, giải quyết các bài toán của doanh nghiệp và đóng góp cho sự phát triển bền vững của xã hội.
Trong bối cảnh đất nước đang hướng tới nền kinh tế tri thức và chuyển đổi số toàn diện, vai trò của các trường đại học cũng đang thay đổi mạnh mẽ. Từ những giảng đường truyền thống, các trường đang trở thành những trung tâm nghiên cứu, sáng tạo và sản sinh tri thức mới.
Những chuyển động tại UEH, HUIT và IU cho thấy Nghị quyết 57 không chỉ dừng lại ở một định hướng chính sách mà đang từng bước đi vào thực tiễn. Và trong hành trình xây dựng nền khoa học công nghệ hiện đại, các trường đại học được kỳ vọng sẽ trở thành những "đầu tàu tri thức", góp phần tạo nên sức bật mới cho sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên số.