Dữ liệu và AI: Động lực mới cho chính quyền số TP.HCM
Sau gần một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, TP.HCM ghi nhận nhiều chuyển biến trong giải quyết thủ tục hành chính, kết nối dữ liệu và ứng dụng công nghệ số.
Từ nền tảng dữ liệu dùng chung đến các giải pháp trí tuệ nhân tạo (AI), Thành phố đang từng bước xây dựng mô hình chính quyền số lấy dữ liệu làm trung tâm, hướng đến nền hành chính hiện đại, minh bạch và phục vụ người dân hiệu quả hơn.
Tạp chí Khoa học phổ thông đã có cuộc trao đổi với bà Võ Thị Trung Trinh, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP.HCM, về những kết quả bước đầu, các thách thức cần tháo gỡ cũng như định hướng phát triển chính quyền số của Thành phố trong giai đoạn tới.
Chuyển mạnh từ quản lý truyền thống sang môi trường số
Phóng viên: Sau gần một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đâu là thay đổi rõ nét nhất trong hoạt động của bộ máy chính quyền TP.HCM?
Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP.HCM Võ Thị Trung Trinh: Thay đổi lớn nhất là việc chuyển đổi mạnh mẽ từ phương thức quản lý truyền thống sang môi trường số trong toàn bộ quy trình điều hành, xử lý công việc và cung cấp dịch vụ công.
Các hệ thống dùng chung của Thành phố, từ quản lý văn bản, điều hành tác nghiệp đến giải quyết thủ tục hành chính, đã được kết nối đồng bộ, giúp lãnh đạo các cấp theo dõi, giám sát tình hình theo thời gian thực và đưa ra quyết định nhanh chóng, chính xác hơn.
Bên cạnh đó, các kênh tương tác giữa người dân với chính quyền cũng được phát huy hiệu quả thông qua hệ thống phản ánh, kiến nghị 1022 và ứng dụng Công dân số TP.HCM.
Sự chuyển đổi này thể hiện rõ nhất ở cấp cơ sở. Trong 5 tháng đầu năm 2026, cấp xã trên địa bàn Thành phố đã tiếp nhận gần 1,8 triệu hồ sơ hành chính; trong đó gần 1,4 triệu hồ sơ được thực hiện trực tuyến.
Kết quả này cho thấy hạ tầng số, công tác đào tạo cán bộ và các lực lượng hỗ trợ tại cơ sở đã phát huy hiệu quả, đồng thời phản ánh khả năng thích ứng nhanh của đội ngũ công chức trong môi trường làm việc số.
Dữ liệu là nền tảng của chính quyền số
Sau gần một năm vận hành, đâu là khó khăn lớn nhất trong quá trình chuyển đổi số và TP.HCM đã xử lý như thế nào?
Khó khăn lớn nhất không nằm ở công nghệ mà ở dữ liệu. Các hệ thống thông tin được hình thành qua nhiều giai đoạn khác nhau, với cấu trúc và tiêu chuẩn dữ liệu chưa đồng nhất, dẫn đến việc kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu còn gặp nhiều hạn chế.
Để khắc phục, Thành phố đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin cho Trung tâm Phục vụ hành chính công Thành phố và 168 phường, xã, đặc khu đến nâng cấp Trung tâm dữ liệu nhằm đáp ứng nhu cầu vận hành ngày càng lớn của các nền tảng số dùng chung.
Song song đó, Thành phố đẩy mạnh thu thập, chuẩn hóa và làm sạch dữ liệu chuyên ngành; tăng cường tích hợp, chia sẻ dữ liệu thông qua Nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia (NDXP) và nền tảng LGSP của Thành phố. Các quy trình nghiệp vụ cũng được rà soát, tái cấu trúc theo hướng số hóa toàn diện.
Nhờ đó, nền tảng dữ liệu và hạ tầng số của TP.HCM từng bước được củng cố, tạo điều kiện để các hệ thống dùng chung vận hành ổn định và phục vụ hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Bà đánh giá như thế nào về năng lực liên thông dữ liệu của TP.HCM hiện nay?
So với trước đây, năng lực kết nối và liên thông dữ liệu của Thành phố đã có bước tiến rất rõ nét. Nếu như trước kia dữ liệu còn phân tán, nhiều quy trình phải nhập liệu nhiều lần thì hiện nay các hệ thống đã được kết nối sâu rộng hơn với các cơ sở dữ liệu quốc gia và nền tảng dùng chung.
Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính của Thành phố hiện đang khai thác dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và VNeID với khoảng 60.000 lượt xác thực mỗi ngày, góp phần giảm đáng kể thời gian xử lý hồ sơ.
Đối với công tác điều hành, Thành phố duy trì liên thông văn bản điện tử với hơn 4,5 triệu văn bản đến, gần 1,5 triệu văn bản đi và hơn 3 triệu lượt văn bản được trao đổi thông qua Trục liên thông văn bản quốc gia.
Ứng dụng Công dân số TP.HCM cũng đã tích hợp nhiều nền tảng và dịch vụ dùng chung như phản ánh hiện trường, an ninh trật tự, thông tin học sinh và hồ sơ sức khỏe điện tử. Đến nay, ứng dụng ghi nhận gần 4 triệu lượt tương tác của người dân.
TP.HCM hướng tới xây dựng hệ sinh thái dữ liệu thống nhất, trong đó dữ liệu được tạo lập một lần, sử dụng nhiều lần và khai thác hiệu quả trong toàn bộ hệ thống chính quyền.
Bà Võ Thị Trung Trinh, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP.HCM
Bà có thể chia sẻ một ví dụ cụ thể về việc dữ liệu liên thông giúp giải quyết công việc nhanh hơn trước đây?
Một ví dụ điển hình là việc kết nối nền tảng định danh và xác thực điện tử VNeID với Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính của Thành phố.
Thông qua kết nối này, nhiều thông tin của người dân được tự động xác thực từ cơ sở dữ liệu quốc gia, giúp giảm đáng kể việc kê khai và nộp lại các loại giấy tờ đã có trong hệ thống.
Đối với cán bộ, công chức, dữ liệu liên thông giúp giảm thời gian tra cứu, xác minh thông tin, hạn chế nhập liệu trùng lặp và nâng cao chất lượng xử lý hồ sơ. Hiện Thành phố đã kết nối, khai thác 186 dịch vụ dữ liệu từ các bộ, ngành thông qua nền tảng NDXP. Nhờ đó, tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn và trước hạn đạt khoảng 99,3%.
AI sẽ trở thành trợ lý của cán bộ, công chức
AI sẽ đóng vai trò như thế nào trong quá trình vận hành chính quyền số của TP.HCM?
AI sẽ là một trong những công nghệ nền tảng của chính quyền số trong giai đoạn tới. Không chỉ hỗ trợ tự động hóa các công việc hành chính, AI còn giúp nâng cao năng lực phân tích dữ liệu, dự báo xu hướng và hỗ trợ lãnh đạo trong quá trình ra quyết định.
Đối với đội ngũ cán bộ, công chức, AI có thể hỗ trợ tra cứu văn bản, tổng hợp thông tin, xây dựng báo cáo, phân tích dữ liệu và xử lý hồ sơ, từ đó giảm đáng kể khối lượng công việc thủ công.
Một lợi ích quan trọng khác của AI là khả năng nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Khi được tích hợp với các hệ thống dữ liệu dùng chung, AI có thể hỗ trợ phân loại, hướng dẫn và trả lời tự động nhiều câu hỏi thường gặp liên quan đến thủ tục hành chính, giúp người dân tiếp cận thông tin nhanh chóng hơn và giảm thời gian chờ đợi.
Đối với công tác quản lý, AI còn có khả năng phân tích lượng dữ liệu lớn được hình thành trong quá trình vận hành của chính quyền để phát hiện các xu hướng, dự báo nhu cầu dịch vụ công, nhận diện những vấn đề phát sinh trong quản lý đô thị hoặc những lĩnh vực cần ưu tiên nguồn lực. Đây là cơ sở quan trọng để các cơ quan quản lý nâng cao chất lượng tham mưu và đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu.
Trong tương lai, AI không chỉ đóng vai trò trợ lý số mà còn hỗ trợ hoạch định chính sách, quản trị đô thị thông minh và nâng cao hiệu quả phục vụ người dân.
Hiện nay, TP.HCM đang xây dựng nền tảng AI Platform dùng chung để phát triển các AI Agent chuyên ngành phục vụ công tác quản lý nhà nước. Thành phố cũng đang phối hợp với các đối tác công nghệ triển khai hạ tầng tính toán hiệu năng cao, từng bước đưa AI vào phục vụ khai thác dữ liệu và điều hành.
Song song đó, các chương trình đào tạo kỹ năng số và kỹ năng AI đang được triển khai rộng rãi thông qua phong trào “Bình dân học vụ số”, giúp đội ngũ cán bộ, công chức sẵn sàng thích ứng với phương thức làm việc mới.
AI sẽ không thay thế cán bộ, công chức nhưng sẽ trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực giúp giảm công việc thủ công, nâng cao chất lượng tham mưu và hiệu quả phục vụ người dân.
Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP.HCM Võ Thị Trung Trinh
Hướng tới nền hành chính lấy dữ liệu làm trung tâm
Để xây dựng chính quyền số toàn diện trong giai đoạn tới, đâu là những vấn đề cần tiếp tục tháo gỡ?
Thách thức lớn nhất hiện nay vẫn là bảo đảm sự kết nối và chia sẻ dữ liệu đồng bộ giữa Trung ương và địa phương. Mặc dù đã có nhiều chuyển biến tích cực, song việc chia sẻ dữ liệu vẫn chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu khai thác của địa phương; một số hệ thống còn vận hành độc lập, thiếu sự đồng bộ về kiến trúc và tiêu chuẩn kỹ thuật.
Để giải quyết vấn đề này, cần có sự vào cuộc đồng bộ từ cả Trung ương và địa phương. Trong đó, cần sớm hoàn thiện Trung tâm Dữ liệu quốc gia, mở rộng khả năng chia sẻ dữ liệu thông qua API, hoàn thiện hành lang pháp lý cho ứng dụng AI trong khu vực công và thống nhất các tiêu chuẩn dữ liệu trên phạm vi toàn quốc.
Bên cạnh đó, cần tiếp tục hoàn thiện các nền tảng dùng chung quốc gia, bộ ngành và vùng để địa phương có thể phát triển các dịch vụ số phù hợp với nhu cầu thực tiễn của người dân và doanh nghiệp.
Về phía TP.HCM, Thành phố sẽ tiếp tục tái cấu trúc quy trình nghiệp vụ theo hướng lấy dữ liệu làm trung tâm, tránh tình trạng “số hóa nhưng vẫn xử lý thủ công”; đồng thời đẩy mạnh đầu tư hạ tầng số, hoàn thiện các nền tảng dùng chung và nâng cao năng lực số cho cán bộ, công chức cũng như người dân.
TP.HCM đặt mục tiêu gì cho quá trình xây dựng chính quyền số trong những năm tới?
Mục tiêu của Thành phố là từng bước hình thành nền hành chính số hiện đại, trong đó dữ liệu trở thành tài sản chiến lược và AI là công cụ hỗ trợ đắc lực cho hoạt động quản lý, điều hành.
Chúng tôi hướng tới xây dựng hệ sinh thái dữ liệu đồng bộ từ Thành phố đến cơ sở, tăng cường khả năng khai thác dữ liệu phục vụ ra quyết định và nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ công. Đồng thời, tiếp tục mở rộng các nền tảng số phục vụ người dân, doanh nghiệp theo hướng thuận tiện, minh bạch và cá thể hóa hơn.
Có thể thấy, sau giai đoạn tập trung xây dựng hạ tầng và số hóa quy trình, TP.HCM đang bước sang giai đoạn mới của chuyển đổi số, nơi dữ liệu và AI trở thành những nguồn lực chiến lược cho hoạt động quản lý nhà nước. Hành trình xây dựng chính quyền số vẫn còn nhiều thách thức, nhưng những kết quả bước đầu cho thấy Thành phố đang từng bước hình thành nền hành chính hiện đại, minh bạch và lấy người dân làm trung tâm phục vụ.
Xin cảm ơn bà.