Kiến trúc Đức gợi mở cách kiến tạo những không gian đáng sống
Theo các diễn giả, kiến trúc không chỉ là việc tạo ra những công trình đẹp mắt hay đáp ứng nhu cầu sử dụng. Mỗi thiết kế đều góp phần định hình cách con người sinh hoạt, gặp gỡ, kết nối và lưu giữ ký ức.
Ngày 13/6, tại Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM diễn ra tọa đàm “Kiến trúc Đức: Nghệ thuật của không gian và nơi chốn” thu hút đông đảo giảng viên, kiến trúc sư, nhà thiết kế, sinh viên cùng những người yêu thích kiến trúc, văn hóa Đức và các vấn đề đô thị tham dự. Chương trình nằm trong chuỗi sự kiện “Nước Đức, người trẻ và di sản”, do Chi nhánh Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam, Viện Goethe TP.HCM và Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM phối hợp tổ chức.
Tham dự chương trình có TS Trương Thanh Hải – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM; bà Thái Mai Lan – Giám đốc Viện Goethe TP.HCM; bà Nguyễn Thị Thu – Trưởng Chi nhánh Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam tại TP.HCM cùng nhiều chuyên gia, giảng viên và sinh viên. Ba diễn giả chính của tọa đàm gồm KTS. Thu Alexander Quynh (Trường Đại học Việt – Đức), ThS. KTS Phan Lâm Nhật Nam và ThS.KTS Ninh Việt Anh (Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM).
Phát biểu khai mạc, TS Trương Thanh Hải và bà Thái Mai Lan nhấn mạnh ý nghĩa của việc mở rộng các cuộc đối thoại học thuật về kiến trúc trong bối cảnh các đô thị đang phát triển nhanh chóng. Thông qua những câu chuyện của nước Đức, chương trình hướng đến việc gợi mở các góc nhìn mới về bảo tồn di sản, phát triển không gian công cộng và xây dựng môi trường sống bền vững tại Việt Nam.
Kiến trúc không chỉ là công trình
Khác với cách tiếp cận quen thuộc thường tập trung vào các công trình nổi tiếng hay tiến trình phát triển lịch sử, tọa đàm lần này đặt kiến trúc trong mối quan hệ với con người, ký ức, văn hóa và môi trường sống. Những khái niệm như Bauhaus, công năng, vật liệu, ánh sáng, tỷ lệ, bảo tồn hay cải tạo công trình cũ đều được nhìn nhận từ câu hỏi cốt lõi: điều gì khiến một không gian vật chất trở thành nơi con người cảm thấy thuộc về.
Theo các diễn giả, kiến trúc không chỉ là việc tạo ra những công trình đẹp mắt hay đáp ứng nhu cầu sử dụng. Mỗi thiết kế đều góp phần định hình cách con người sinh hoạt, gặp gỡ, kết nối và lưu giữ ký ức. Một khoảng sân chung, quảng trường, nhà ga hay ngôi nhà đều có thể trở thành nơi chốn gắn liền với những trải nghiệm cá nhân và ký ức cộng đồng.
Trong phần trình bày đầu tiên, KTS. Thu Alexander Quynh chia sẻ những nền tảng quan trọng của kiến trúc Đức, từ tư tưởng Bauhaus đến cách tổ chức không gian công cộng và xử lý mối quan hệ giữa phát triển mới với bảo tồn di sản. Theo anh, kiến trúc Đức luôn tìm cách cân bằng giữa việc tạo ra cái mới và gìn giữ các giá trị lịch sử. Nhiều công trình vẫn bảo tồn những dấu tích vật liệu, cấu trúc hay không gian cũ như một phần của thiết kế đương đại.
Từ thực tiễn đó, diễn giả cho rằng người kiến trúc sư không chỉ sáng tạo công trình mới mà còn phải biết nhận diện những giá trị đã hiện hữu, lựa chọn điều cần gìn giữ và tổ chức sự tiếp nối giữa các lớp thời gian. Di sản không phải là trở ngại cho sáng tạo mà là nguồn dữ liệu giúp công trình mới thiết lập mối liên hệ với quá khứ.
Theo KTS. Thu Alexander Quynh, giá trị cốt lõi của Bauhaus không nằm ở những đường nét tối giản mà ở tư duy kết nối nghệ thuật, kỹ thuật và đời sống. Một thiết kế tốt phải đồng thời giải quyết công năng, thẩm mỹ và trải nghiệm của người sử dụng. Đây cũng là tinh thần còn nguyên giá trị đối với giáo dục kiến trúc hiện nay.
Giữ bản sắc trong dòng chảy hội nhập
Tiếp nối chương trình, ThS. KTS. Phan Lâm Nhật Nam mang đến góc nhìn đối chiếu giữa kiến trúc Đức và kiến trúc bản địa miền Nam Việt Nam. Theo anh, việc tiếp cận một nền kiến trúc khác không nên dẫn đến sự sao chép hình thức mà cần trở thành cơ hội để nhìn lại môi trường sống của chính mình bằng một hệ quy chiếu rộng hơn.
Theo diễn giả, nhiều yếu tố của kiến trúc bản địa miền Nam như mái hiên, sân trong, khoảng đệm hay không gian bán mở vẫn mang giá trị đối với đời sống hiện đại. Những giải pháp này là kết quả của quá trình thích ứng lâu dài với khí hậu, văn hóa và tập quán sinh hoạt của người Việt. Điều quan trọng là hiểu được các nguyên lý phía sau để vận dụng vào thiết kế đương đại, thay vì chỉ sao chép hình thức truyền thống.
“Hiểu về một nền văn hóa khác cũng chính là cách để chúng ta cảm nhận sâu sắc hơn nơi mình đang sống”, ThS. KTS. Phan Lâm Nhật Nam chia sẻ. Theo anh, những trải nghiệm thực tế, những chuyến đi và quá trình quan sát cuộc sống sẽ giúp người làm nghề kiến trúc mở rộng cách nhìn, đồng thời nhận diện rõ hơn những giá trị của địa phương và cộng đồng nơi mình gắn bó.
Trong phần tọa đàm, các diễn giả tiếp tục trao đổi về việc học hỏi kiến trúc phương Tây trong bối cảnh Việt Nam. Theo đó, điều quan trọng không phải là lựa chọn giữa truyền thống hay hiện đại, phương Đông hay phương Tây, mà là hiểu rõ nhu cầu sử dụng, điều kiện khí hậu, bối cảnh văn hóa và kinh tế của từng địa phương để tìm ra giải pháp phù hợp. Nhiều kinh nghiệm kiến trúc bản địa hoàn toàn có thể trở thành nền tảng cho các công trình hiện đại và bền vững.
Phần giao lưu với khán giả diễn ra sôi nổi với nhiều câu hỏi xoay quanh bản sắc kiến trúc, xu hướng đô thị hóa và trách nhiệm xã hội của người hành nghề. Các diễn giả thống nhất rằng bản sắc kiến trúc không chỉ nằm ở hình thức công trình mà còn thể hiện qua cách con người tổ chức đời sống, xây dựng các mối quan hệ cộng đồng và tương tác với môi trường sống xung quanh.
Khép lại chương trình, tọa đàm không chỉ giúp người tham dự hiểu thêm về kiến trúc Đức mà còn gợi mở nhiều suy ngẫm về tương lai kiến trúc Việt Nam. Từ câu chuyện Bauhaus, bảo tồn di sản đến những giá trị của kiến trúc bản địa miền Nam, các nội dung trao đổi đều gặp nhau ở một điểm chung: kiến trúc phải bắt đầu từ sự thấu hiểu con người và bối cảnh.
Tọa đàm “Kiến trúc Đức: Nghệ thuật của không gian và nơi chốn” đã tạo nên không gian trao đổi cởi mở giữa giới chuyên môn, sinh viên và công chúng. Từ những câu chuyện của nước Đức, chương trình góp phần khơi mở những suy nghĩ sâu sắc hơn về cách kiến tạo các đô thị Việt Nam trong tương lai: phát triển nhưng không đánh mất ký ức, hội nhập nhưng vẫn giữ được bản sắc và trên hết là tạo nên những nơi chốn thực sự đáng sống cho con người.