Mày đay không chỉ là dị ứng: Khi nào cần nghĩ đến bệnh lý tự miễn?

Ngày 31/5/2026, tại Hội nghị Khoa học Thường niên Hội Da Liễu TP.HCM lần thứ 22 với chủ đề “Chuyên ngành Da liễu trong kỷ nguyên y học tái tạo”, vấn đề này đã được đưa ra thảo luận chuyên sâu. Thông qua báo cáo “Sang thương mày đay: Khi nào cần nghĩ đến bệnh tự miễn?” (Urticarial lesions: When should we suspect autoimmune diseases?) của BSNT.CK1 Châu Quốc Khánh (Khoa Da liễu Miễn dịch dị ứng – Bệnh viện Thống Nhất).

Mày đay là một trong những biểu hiện da liễu phổ biến nhất trong thực hành lâm sàng. Bệnh được đặc trưng bởi sự xuất hiện của các sẩn phù hoặc mảng phù nổi gồ trên bề mặt da, thường đi kèm cảm giác ngứa ngáy khó chịu và có đặc tính biến mất nhanh chóng trong thời gian ngắn.

Đa số các trường hợp mắc mày đay thường xuất phát từ nguyên nhân dị ứng (thức ăn, thuốc điều trị) hoặc do các yếu tố kích thích từ môi trường sống. Chính vì sự phổ biến này, cả người bệnh lẫn không ít cơ sở y tế tuyến cơ sở thường mặc định việc xử trí mày đay như một bệnh lý dị ứng đơn thuần. Tuy nhiên, thực tế lâm sàng cho thấy, không phải mọi sang thương dạng mày đay đều là phản ứng dị ứng.

Một số trường hợp mày đay diễn tiến kéo dài, tái phát liên tục, không đáp ứng với các phác đồ điều trị kháng histamin thông thường, hoặc có biểu hiện hình thái không điển hình. Đây chính là những lúc y học cần đặt ra nghi vấn về vai trò của cơ chế tự miễn đang ngầm diễn ra bên trong cơ thể.

Khi nào mày đay là dấu hiệu của bệnh lý hệ thống?

Việc nhận diện các biểu hiện ngoài da như một “cửa sổ” phản ánh rối loạn miễn dịch toàn thân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Theo BSNT.CK1 Châu Quốc Khánh, người bệnh và bác sĩ lâm sàng cần đặc biệt lưu tâm đến khả năng tiềm ẩn bệnh lý hệ thống nếu sang thương mày đay đi kèm với các dấu hiệu "cờ đỏ" sau đây:

Các nốt/mảng sẩn phù tồn tại trên da vượt quá 24 giờ tại một vị trí mà không lặn đi.

Bệnh nhân cảm thấy đau rát, châm chích nhiều hơn là cảm giác ngứa ngáy thông thường.

Sau khi lặn, tổn thương không biến mất hoàn toàn mà để lại vết bầm tím hoặc hiện tượng tăng sắc tố (thâm da).

Xuất hiện tình trạng sốt, đau mỏi khớp, mệt mỏi suy nhược, có bất thường về nước tiểu hoặc kết quả xét nghiệm cho thấy giảm bổ thể.

Khi có những dấu hiệu này, tình trạng của bệnh nhân có thể đã vượt ra khỏi ranh giới của mày đay thông thường để bước sang phổ bệnh lý của mày đay mạn tính có yếu tố tự miễn, hoặc nguy hiểm hơn là viêm mạch mày đay (Urticarial vasculitis).

Tránh rơi vào hai thái cực y khoa

Điểm then chốt trong chẩn đoán không phải là việc áp dụng tầm soát tự miễn một cách đại trà, tốn kém cho tất cả bệnh nhân nổi mày đay. Ngược lại, nhiệm vụ quan trọng của bác sĩ là nhận diện chính xác nhóm bệnh nhân có dấu hiệu cảnh báo để kịp thời thay đổi chiến lược xử trí.

Báo cáo tại hội nghị nhấn mạnh việc xây dựng một cách tiếp cận ngắn gọn, thực tế và có hệ thống. Cụ thể, các bác sĩ da liễu cần tránh rơi vào hai thái cực thường gặp trong thực hành lâm sàng: Chủ quan - Đơn giản hóa mọi trường hợp mày đay, xem tất cả chỉ là dị ứng thông thường, dẫn đến bỏ sót bệnh lý hệ thống; Lạm dụng xét nghiệm - Tầm soát bệnh lý tự miễn quá rộng và không cần thiết khi bệnh nhân chưa có bất kỳ chỉ điểm lâm sàng rõ ràng nào, gây lãng phí nguồn lực y tế và hoang mang cho người bệnh.

Tùy thuộc vào bối cảnh lâm sàng, việc đánh giá sẽ quyết định định hướng xét nghiệm. Các công cụ chẩn đoán có thể dao động từ các xét nghiệm máu cơ bản, xét nghiệm miễn dịch chuyên sâu, cho đến chỉ định sinh thiết da. Đặc biệt, sinh thiết da đóng vai trò “chìa khóa” trong việc phân biệt rõ ràng giữa mày đay thông thường và viêm mạch mày đay.

Trong bối cảnh chuyên ngành Da liễu đang ngày càng mở rộng và khẳng định vai trò trọng yếu trong bức tranh y học hiện đại, việc đánh giá toàn diện một tổn thương da là vô cùng cần thiết. Một nốt mày đay tưởng chừng đơn giản, nếu được đặt đúng vào bối cảnh lâm sàng và hệ thống, hoàn toàn có thể giúp định hướng sớm các bệnh lý phức tạp. Điều này không chỉ mở đường cho các chiến lược xét nghiệm và theo dõi cá thể hóa, mà còn thúc đẩy sự phối hợp đa chuyên khoa, mang lại hiệu quả điều trị tối ưu và toàn diện nhất cho người bệnh.

Nội dung được biên tập dựa trên báo cáo chuyên môn “Sang thương mày đay: Khi nào cần nghĩ đến bệnh tự miễn?” của BSNT.CK1 Châu Quốc Khánh (Khoa Da liễu Miễn dịch dị ứng – Bệnh viện Thống Nhất).

Ngọc Anh