Trường Đại học Nguyễn Tất Thành mang lòng tri ân vào môn học giáo dục quốc phòng và an ninh

Giáo dục quốc phòng và an ninh (GDQP-AN) từ lâu đã trở thành bộ phận then chốt trong nền giáo dục quốc dân, giữ vị trí quan trọng trong chiến lược bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Đây không chỉ là môn học bắt buộc nhằm trang bị kiến thức quân sự, kỹ năng phòng thủ, mà còn là môi trường để tôi luyện bản lĩnh chính trị, khơi dậy lòng yêu nước, niềm tự hào và ý thức trách nhiệm công dân cho thế hệ trẻ.

Nhìn lại lịch sử, ngay sau khi giành độc lập năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi thư cho học sinh nhân ngày khai trường, khẳng định tư tưởng "dựng nước phải đi đôi với giữ nước" và khuyên răn thế hệ trẻ phải sẵn sàng gánh vác nhiệm vụ quốc phòng, tham gia luyện tập làm quen với đời sống chiến sĩ. Thể chế hóa tư tưởng đó, Luật Giáo dục quốc phòng và an ninh năm 2013 cùng các luật sửa đổi, bổ sung đã tạo hành lang pháp lý vững chắc, khẳng định đây là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn dân.

Tuy nhiên, trong bối cảnh xã hội hiện đại, công tác giáo dục nhân cách cho sinh viên đang đối mặt với những thách thức đáng lo ngại. Lối sống thực dụng, chủ nghĩa cá nhân và văn hóa tiêu dùng đề cao các giá trị vật chất đã khiến một bộ phận sinh viên dần quên đi các giá trị truyền thống, dẫn đến xu hướng thờ ơ, vô cảm. Việc so sánh với người khác hay chỉ tập trung vào những thiếu thốn cá nhân đang làm mai một lòng biết ơn, một trong những giá trị đạo đức nền tảng của con người. Chính vì thế, môn học GDQP-AN không đơn thuần là truyền thụ kiến thức quân sự, mà cần được xem là "học kỳ nhân văn" để giáo dục lòng biết ơn.

Lòng biết ơn trong môn học này không phải là khái niệm trừu tượng, mà được cụ thể hóa qua ba cấp độ nhận thức. Trước hết là biết ơn quá khứ, cội nguồn thông qua việc trân trọng xương máu của các anh hùng liệt sĩ đã đánh đổi để có nền hòa bình hôm nay. Thứ hai là biết ơn hiện tại, tri ân công ơn sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ, công lao dạy dỗ của thầy cô và sự hỗ trợ của bạn bè. Cuối cùng là trách nhiệm với tương lai, khi lòng biết ơn được chuyển hóa thành động lực phấn đấu, rèn luyện để cống hiến cho quê hương, đất nước.

Giá trị cốt lõi của GDQP-AN nằm ở môi trường thực tế. Khi sinh viên buộc phải thoát khỏi "vùng an toàn" của gia đình để mặc trang phục người lính, tuân thủ chế độ 11 chế độ trong ngày, ăn bếp tập trung, ngủ giường tầng và rèn luyện dưới nắng mưa, các em mới thấu hiểu sự gian khổ của người lính. Đây chính là chất xúc tác để kích hoạt lòng biết ơn một cách tự nhiên nhất, không khiên cưỡng.

Để việc giáo dục này đạt hiệu quả tối ưu, phương pháp giảng dạy cần được đổi mới mạnh mẽ theo hướng "chạm vào cảm xúc". Trong các bài giảng về "Lịch sử nghệ thuật quân sự Việt Nam" hay "Xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân", thay vì liệt kê các con số thống kê khô khan về chiến dịch, giảng viên cần làm nổi bật sự hy sinh. Những thước phim tư liệu quý giá về Ngã ba Đồng Lộc, Thành cổ Quảng Trị hay đường Trường Sơn lịch sử sẽ giúp sinh viên thấy được sự tương đồng về tuổi trẻ, từ đó tự soi rọi lại bản thân. Đồng thời, khi học về phòng chống chiến lược "Diễn biến hòa bình", sinh viên sẽ hiểu rõ giá trị của nền độc lập hiện tại, từ đó có ý thức bảo vệ thành quả cách mạng mà cha ông đã đánh đổi bằng xương máu.

Trên thao trường, kỷ luật quân đội là phương thức giáo dục hữu hiệu. Những kỹ thuật bắn súng AK, chiến thuật vận động hay những buổi luyện tập đòi hỏi ý chí cao độ sẽ giúp sinh viên trân trọng tình đồng đội. Việc chia nhau ngụm nước, nâng đỡ nhau lúc mệt mỏi trên thao trường giúp các em hiểu được giá trị của sự sẻ chia. Đặc biệt, việc phải tự gấp chăn màn vuông vức, tự giặt giũ và quản lý giờ giấc nghiêm túc sẽ giúp sinh viên nhận ra sự vất vả, chăm sóc vô điều kiện mà cha mẹ đã dành cho mình ở nhà – điều mà ngày thường các em vốn coi là hiển nhiên.

Để lòng biết ơn không dừng lại ở khẩu hiệu, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa nhà trường, gia đình và các hoạt động ngoại khóa. Việc tổ chức các buổi dâng hương, quét dọn nghĩa trang liệt sĩ, đêm nhạc hội "Giai điệu tự hào" hay các diễn đàn "Lời cảm ơn chưa nói" là những trải nghiệm sâu sắc, giúp khắc ghi kỷ niệm thanh xuân đẹp đẽ. Song song đó, đội ngũ giảng viên môn GDQP-AN giữ vai trò quyết định. Người thầy không chỉ cần tinh thông nghiệp vụ mà còn phải là tấm gương mẫu mực về đạo đức, kỷ luật, tác phong nghiêm túc nhưng chan chứa tình yêu thương.

Một điểm đột phá cần cân nhắc là xây dựng bộ tiêu chí đánh giá thái độ lồng ghép vào điểm số. Kết quả môn học không chỉ nên dựa vào bài thi lý thuyết hay kỹ năng bắn súng, mà cần tính đến ý thức kỷ luật, tinh thần tương thân tương ái của sinh viên trong suốt khóa học. Sau khi kết thúc chương trình, nhà trường cần tạo điều kiện để sinh viên tiếp tục tham gia các hoạt động thiện nguyện, hiến máu cứu người, bảo vệ môi trường, nhằm ngoại hiện hóa lòng biết ơn bằng các hành động cụ thể trong đời sống xã hội.

Nguyễn Thanh Tính, Phó Trưởng Khoa – Khoa Giáo dục QPAN&GDTC Trường Đại học Nguyễn Tất Thành: "Giáo dục lòng biết ơn thông qua môn học GDQP-AN là một hướng đi mang tính thực tiễn cao, biến giảng đường quân sự thành một "trường học làm người" thu nhỏ. Khi biết cúi đầu trước anh linh của các liệt sĩ, biết trân trọng giọt mồ hôi của người thầy trên bục giảng và biết thương những vết chai sần trên tay cha mẹ, sinh viên đã thực sự trưởng thành. Đó chính là nền tảng vững chắc để xây dựng một thế hệ trí thức trẻ không chỉ có kiến thức vững vàng mà còn có một trái tim giàu lòng trắc ẩn, sẵn sàng cống hiến và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc".

Nguyễn Thanh Tính