PGS.TS Nguyễn Duy Liêm: Giữ chân nhà khoa học không chỉ bằng chế độ đãi ngộ
Để thu hút và giữ chân các nhà khoa học giỏi, điều quan trọng nhất không chỉ là chế độ đãi ngộ, mà là khả năng tạo ra một môi trường học thuật nơi họ cảm thấy được tôn trọng, trao quyền và cơ hội phát triển lâu dài.
Trúng tuyển Chương trình thu hút các nhà khoa học trẻ xuất sắc, các nhà khoa học đầu ngành về công tác tại ĐHQG TP.HCM (Chương trình VNU350) đợt 1 năm 2026, PGS.TS Nguyễn Duy Liêm cho rằng yếu tố quyết định sự phát triển của một đại học nghiên cứu không chỉ nằm ở cơ sở vật chất hay nguồn lực tài chính, mà trước hết là khả năng xây dựng môi trường học thuật cởi mở, sáng tạo và có tính kết nối quốc tế.
"Một đại học muốn vươn tầm quốc tế cần sẵn sàng thử nghiệm các mô hình mới"
Theo PGS.TS Nguyễn Duy Liêm, Chương trình VNU350 là một bước đi chiến lược, thể hiện tầm nhìn dài hạn của ĐHQG TP.HCM trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao ngày càng gay gắt.
PGS.TS Liêm cho rằng giá trị lớn nhất của chương trình không chỉ nằm ở cơ chế thu hút nhân tài, mà còn ở thông điệp rõ ràng về quyết tâm xây dựng môi trường học thuật đạt chuẩn quốc tế, nơi các nhà khoa học có điều kiện phát triển nghiên cứu chuyên sâu, tạo ra giá trị thực tiễn và đóng góp cho xã hội.
"Trong nền kinh tế tri thức, các đại học nghiên cứu không chỉ cạnh tranh bằng cơ sở vật chất hay nguồn lực tài chính, mà còn bằng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, văn hóa học thuật và khả năng kết nối quốc tế", PGS.TS Liêm nhận định.
Theo ông, việc ĐHQG TP.HCM mạnh dạn triển khai VNU350 cho thấy hướng đi phù hợp với xu thế phát triển của các đại học nghiên cứu tiên tiến trên thế giới. Điều quan trọng là chương trình tạo ra niềm tin cho các nhà khoa học về một môi trường có khả năng hỗ trợ họ phát triển lâu dài.
PGS.TS Nguyễn Duy Liêm đặc biệt đánh giá cao tinh thần đổi mới và tư duy cởi mở của lãnh đạo ĐHQG TP.HCM. Ông cho rằng một đại học muốn vươn tầm quốc tế cần sẵn sàng thử nghiệm các mô hình mới, trao quyền cho các nhóm nghiên cứu mạnh và đầu tư vào những lĩnh vực có tính đột phá.
"Tôi tin rằng VNU350 không chỉ thu hút các nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài trở về cống hiến, mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực cho hệ sinh thái nghiên cứu và đổi mới sáng tạo của Việt Nam trong tương lai", ông nói.
Với hơn 40 công bố quốc tế và nhiều năm kinh nghiệm nghiên cứu trong môi trường học thuật quốc tế, điều PGS.TS Nguyễn Duy Liêm mong muốn đóng góp không chỉ là các bài báo khoa học, mà quan trọng hơn là góp phần xây dựng văn hóa nghiên cứu sáng tạo, liên ngành và hướng đến tác động thực tiễn cho xã hội.
PGS.TS Nguyễn Duy Liêm cho biết qua nhiều năm nghiên cứu và hợp tác quốc tế, ông nhận thấy những đột phá khoa học lớn thường xuất hiện ở giao điểm của nhiều lĩnh vực như sinh học, công nghệ dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, y học, kỹ thuật hay quản trị đổi mới sáng tạo.
"Tôi kỳ vọng có thể góp phần thúc đẩy các nhóm nghiên cứu liên ngành tại ĐHQG TP.HCM, nơi các nhà khoa học cùng hợp tác giải quyết những vấn đề lớn của xã hội thay vì chỉ tập trung vào các nghiên cứu chuyên môn hẹp".
PGS.TS Nguyễn Duy Liêm chia sẻ.
Không chỉ dừng ở nghiên cứu hàn lâm, PGS.TS Nguyễn Duy Liêm đặc biệt quan tâm đến việc kết nối nghiên cứu với doanh nghiệp và nhu cầu thực tiễn. Theo ông, một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mạnh không chỉ được đo bằng số lượng bài báo quốc tế mà còn ở khả năng chuyển hóa tri thức thành công nghệ, sản phẩm và giải pháp phục vụ cộng đồng.
Ông mong muốn góp phần xây dựng cầu nối giữa phòng thí nghiệm, doanh nghiệp và các đối tác quốc tế nhằm thúc đẩy chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Đổi mới sáng tạo bắt đầu từ con người và tư duy
Theo PGS.TS Nguyễn Duy Liêm, để thu hút và giữ chân các nhà khoa học giỏi, điều quan trọng nhất không chỉ là chế độ đãi ngộ, mà là khả năng tạo ra một môi trường học thuật nơi họ cảm thấy được tôn trọng, được trao quyền và có cơ hội phát triển lâu dài.
Ông cho rằng các nhà khoa học thường bị thu hút bởi ba yếu tố cốt lõi.
Thứ nhất là tự do học thuật và niềm tin từ tổ chức. Khi được khuyến khích theo đuổi những ý tưởng mới, kể cả các ý tưởng có tính rủi ro cao, nhà khoa học sẽ có nhiều cơ hội tạo ra đột phá.
Thứ hai là hạ tầng nghiên cứu và cơ chế vận hành hiệu quả. Theo ông, các nhà khoa học cần được hỗ trợ để tập trung cho nghiên cứu, đào tạo và hợp tác quốc tế thay vì dành quá nhiều thời gian cho các thủ tục hành chính.
Thứ ba là xây dựng một cộng đồng học thuật mạnh, có sự kết nối giữa các nhà khoa học trong và ngoài nước, giữa các lĩnh vực khác nhau và giữa đại học với doanh nghiệp.
PGS.TS Nguyễn Duy Liêm nhận định Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để xây dựng mô hình đại học nghiên cứu thế hệ mới, nơi khoa học không chỉ phục vụ công bố quốc tế mà còn góp phần giải quyết các thách thức của quốc gia và khu vực.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, theo ông, các trường đại học cần có cơ chế linh hoạt hơn trong tuyển dụng, tài trợ nghiên cứu, sở hữu trí tuệ và hợp tác công - tư.
“Một môi trường có tinh thần đồng hành, chia sẻ tầm nhìn và khuyến khích sáng tạo đôi khi còn quan trọng hơn rất nhiều so với các yếu tố vật chất đơn thuần”, PGS.TS Nguyễn Duy Liêm nói.
Đánh giá về tiềm năng của các nhà khoa học trẻ Việt Nam hiện nay, PGS.TS Nguyễn Duy Liêm bày tỏ sự lạc quan khi cho rằng thế hệ trẻ có nền tảng chuyên môn ngày càng tốt, khả năng hội nhập quốc tế cao hơn trước và tinh thần học hỏi rất mạnh mẽ.
PGS.TS Nguyễn Duy Liêm cho biết nhiều nhà khoa học trẻ Việt Nam đã tham gia các mạng lưới nghiên cứu toàn cầu, công bố trên các tạp chí uy tín và tiếp cận nhanh với những công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học hay khoa học dữ liệu.
Tuy nhiên, theo PGS.TS Nguyễn Duy Liêm, điều quan trọng không chỉ là năng lực cá nhân mà còn là môi trường để người trẻ phát huy tối đa tiềm năng. Ông cho rằng định hướng xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh và liên ngành của ĐHQG TP.HCM hoàn toàn phù hợp với xu thế phát triển của khoa học hiện đại.
Những thách thức lớn của thế kỷ 21 như y tế, môi trường, an ninh sinh học hay chuyển đổi số đều đòi hỏi sự hợp tác giữa nhiều lĩnh vực khác nhau.
"Người trẻ Việt Nam có sự sáng tạo, nhanh nhạy và tinh thần dấn thân. Nếu được làm việc trong môi trường có cố vấn tốt, cơ chế hỗ trợ minh bạch và mạng lưới quốc tế rộng mở, họ hoàn toàn có thể tạo ra những công trình nghiên cứu và công nghệ có sức ảnh hưởng lớn", PGS.TS Liêm chia sẻ.
Theo PGS.TS Nguyễn Duy Liêm, đổi mới sáng tạo không bắt đầu từ thiết bị hiện đại hay ngân sách lớn mà bắt đầu từ con người và tư duy. Khi xây dựng được một thế hệ nhà khoa học trẻ dám đặt ra câu hỏi lớn, dám khác biệt và biết hợp tác để tạo ra giá trị chung, tương lai khoa học và công nghệ Việt Nam sẽ rất triển vọng.
PGS.TS Nguyễn Duy Liêm là chuyên gia trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo, Tiến sĩ Vi sinh học tại Viện Hàn lâm Khoa học Cộng hòa Séc.
Ông hiện là Phó Giáo sư tại Trường Y khoa thuộc Đại học Case Western Reserve, Cleveland (Ohio, Hoa Kỳ), từng đảm nhiệm vai trò Giám đốc quản lý Phòng thí nghiệm Elizabeth A. Rich đạt chuẩn an toàn sinh học cấp độ 3 (BSL-3) tại University Hospitals Cleveland Medical Center.
PGS.TS Nguyễn Duy Liêm còn là tác giả và đồng tác giả của hơn 40 công bố khoa học quốc tế trong các lĩnh vực vi sinh học phân tử, di truyền học vi khuẩn và kháng kháng sinh.