GS.TS Huỳnh Văn Sơn: ‘AI không thay thế người thầy mà buộc người thầy phải trở nên đích thực hơn’

Theo GS.TS Huỳnh Văn Sơn – Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, AI không làm mất đi vai trò của người thầy, mà ngược lại, đặt ra yêu cầu tái định vị để người thầy trở thành “kiến trúc sư của quá trình học”, giàu năng lực công nghệ nhưng vẫn giữ vững giá trị nhân văn.

Người thầy không còn là “người truyền đạt” mà là người kiến tạo

Thưa GS.TS Huỳnh Văn Sơn, trong bối cảnh AI phát triển mạnh mẽ, vai trò của ngành Sư phạm sẽ thay đổi như thế nào?

GS.TS Huỳnh Văn Sơn: AI đang tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực, và giáo dục không thể đứng ngoài. Tuy nhiên, sự thay đổi của ngành Sư phạm không phải là “bị thay thế”, mà là “tái định vị vai trò”.

Trước đây, người thầy chủ yếu là nguồn cung cấp tri thức. Nhưng hiện nay, khi AI có thể truy xuất thông tin gần như tức thời, vai trò của giáo viên chuyển sang tổ chức, dẫn dắt và kiến tạo môi trường học tập.

Nói cách khác, người thầy trở thành “kiến trúc sư của quá trình học”. Giáo dục không chỉ dừng lại ở việc dạy “cái gì”, mà quan trọng hơn là “dạy như thế nào” và “dạy để làm gì”.

Khi AI có thể cá nhân hóa việc học, vai trò cốt lõi của người giáo viên có còn giữ nguyên?

GS.TS Huỳnh Văn Sơn: Vai trò cốt lõi vẫn còn nhưng cách thể hiện sẽ thay đổi. AI có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu, cá nhân hóa nội dung học tập nhưng giáo dục không chỉ là truyền đạt tri thức.

Giáo dục còn là quá trình hình thành nhân cách, cảm xúc và giá trị sống. Những điều này gắn liền với mối quan hệ giữa con người với con người – điều mà AI chưa thể thay thế.

Người thầy vẫn là người đồng hành, truyền cảm hứng và hỗ trợ học sinh ở chiều sâu tâm lý. Đó chính là “hồn cốt” của nghề giáo.

Theo ông, đâu là những giá trị mà AI không thể thay thế ở người thầy?

GS.TS Huỳnh Văn Sơn: Có thể khái quát thành ba giá trị cốt lõi.

Thứ nhất là giá trị nhân văn và cảm xúc. Người thầy không chỉ dạy kiến thức mà còn truyền động lực, chia sẻ và hỗ trợ tâm lý cho học sinh.

Thứ hai là giá trị giáo dục nhân cách. AI có thể cung cấp thông tin, nhưng không thể “sống cùng” học sinh để hình thành các phẩm chất như trách nhiệm, lòng nhân ái hay sự kiên trì.

Thứ ba là khả năng hiểu bối cảnh và văn hóa. Giáo dục luôn gắn với môi trường xã hội cụ thể. Người thầy có thể linh hoạt điều chỉnh phương pháp phù hợp với từng lớp học, từng cá nhân – điều mà AI vẫn còn hạn chế.

Đào tạo giáo viên thời đại số: Không chỉ là công nghệ

Trường Đại học Sư phạm TP.HCM đang đổi mới đào tạo giáo viên như thế nào trong thời đại AI?

GS.TS Huỳnh Văn Sơn: Chúng tôi xác định đổi mới không chỉ là cập nhật công nghệ, mà là đổi mới toàn diện tư duy đào tạo. Trước hết là tích hợp công nghệ và AI vào chương trình, không chỉ ở mức sử dụng mà còn ở mức hiểu và sáng tạo.

Bên cạnh đó, nhà trường tăng cường năng lực nghiên cứu và phân tích dữ liệu giáo dục, giúp sinh viên hiểu và sử dụng dữ liệu học tập.

Một hướng quan trọng khác là phát triển năng lực tâm lý – giáo dục học, bởi học sinh hiện nay đối mặt với nhiều áp lực hơn trước.

Đồng thời, chúng tôi đẩy mạnh thực hành và trải nghiệm, để sinh viên không chỉ “biết” mà còn “làm được”.

Mục tiêu là đào tạo “giáo viên thế hệ mới” – vừa vững công nghệ, vừa sâu sắc về nhân văn.

Theo ông, việc tích hợp AI vào giáo dục cần lưu ý điều gì để không làm mất đi bản chất giáo dục?

GS.TS Huỳnh Văn Sơn: Tôi cho rằng, có ba nguyên tắc cần giữ vững. Thứ nhất là công nghệ phục vụ con người, không thay thế con người. AI chỉ là công cụ hỗ trợ.

Thứ hai là cá nhân hóa nhưng không cực đoan. Dữ liệu giúp hiểu học sinh tốt hơn nhưng giáo dục vẫn cần tương tác xã hội.

Thứ ba là giữ vững giá trị nhân văn. Mọi ứng dụng công nghệ phải hướng đến phát triển con người toàn diện, không chỉ nâng cao hiệu quả học tập.

Sinh viên Sư phạm cần chuẩn bị gì để trở thành “người thầy của thời đại mới”?

GS.TS Huỳnh Văn Sơn: Tôi cho rằng có 5 nhóm năng lực quan trọng, bao gồm:

• Năng lực chuyên môn vững vàng – đây vẫn là nền tảng.
• Năng lực công nghệ và AI, không chỉ sử dụng mà còn hiểu bản chất.
• Thứ ba, năng lực tâm lý – giáo dục học, để hỗ trợ học sinh trong bối cảnh nhiều áp lực.
• Năng lực thích ứng và học tập suốt đời, vì tri thức thay đổi rất nhanh.
• Năng lực nhân văn và đạo đức nghề nghiệp – yếu tố cốt lõi của nghề giáo.

Ông đánh giá thế nào về cơ hội nghề nghiệp của ngành Sư phạm hiện nay?

GS.TS Huỳnh Văn Sơn: Ngành Sư phạm đang bước vào một giai đoạn mới, với nhiều cơ hội hơn trước. Không chỉ dừng lại ở giảng dạy trong trường học, người học Sư phạm còn có thể tham gia các lĩnh vực như thiết kế chương trình giáo dục, công nghệ giáo dục (EdTech), tư vấn tâm lý học đường hay nghiên cứu giáo dục.

Đặc biệt, trong bối cảnh các vấn đề tâm lý học đường gia tăng, nhu cầu về giáo viên có năng lực hỗ trợ tâm lý là rất lớn. Vì vậy, Sư phạm không còn là ngành “kén người học”, mà là ngành “kén người phù hợp”.

Ông có lời khuyên gì dành cho học sinh đang cân nhắc chọn ngành Sư phạm?

GS.TS Huỳnh Văn Sơn: Trước hết, hãy hiểu đúng về nghề giáo. Đây không chỉ là một nghề, mà là một sứ mệnh – góp phần hình thành con người. Tiếp đến, hãy chuẩn bị tâm thế học hỏi suốt đời. Thời đại AI đòi hỏi người thầy luôn đổi mới. Và quan trọng nhất, hãy tự hỏi: bạn có thực sự yêu con người không? Vì nghề giáo là nghề của sự thấu hiểu và sẻ chia.

Nếu bạn chọn Sư phạm chỉ vì sự ổn định, bạn có thể thất vọng. Nhưng nếu bạn chọn vì mong muốn tạo ra giá trị cho người khác, đây là một trong những nghề ý nghĩa nhất. AI không làm mất đi vai trò của người thầy, mà buộc người thầy phải trở nên “người thầy đích thực” hơn bao giờ hết.

Xin cảm ơn GS.TS Huỳnh Văn Sơn!

Tả Pháp (thực hiện)