TP.HCM lập quỹ đầu tư mạo hiểm: 'Vốn mồi' cho công nghệ Việt

TP.HCM vừa chính thức ra mắt Quỹ Đầu tư mạo hiểm TP.HCM, với pháp nhân vận hành là Công ty Cổ phần Quỹ Đầu tư mạo hiểm TP.HCM (HCM VIF JSC). Trong đó, 9 tập đoàn, doanh nghiệp lớn gồm Vingroup, Sovico Group, Becamex IDC, VinaCapital, Sunwah Group, VNG, CT Group, Tập đoàn Hoa Sen và FPT cùng tham gia góp vốn sáng lập quỹ.

Việt Nam đang thúc đẩy chiến lược phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, sự xuất hiện của quỹ đầu tư mạo hiểm theo mô hình công - tư được kỳ vọng sẽ tạo cú hích cho hệ sinh thái startup công nghệ trong nước, nhất là ở những lĩnh vực đòi hỏi vốn lớn và chấp nhận rủi ro cao như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn hay công nghệ sinh học.

Phóng viên Tạp chí Khoa học phổ thông đã có cuộc trao đổi với ông Hoàng Đức Trung - Giám đốc Quỹ đầu tư VinaCapital Ventures, người phụ trách điều hành Quỹ Đầu tư mạo hiểm TP.HCM - về kỳ vọng của mô hình mới này đối với tương lai khoa học công nghệ của thành phố.

Nhà nước trực tiếp trở thành "nhà đầu tư đồng hành"

Lần đầu tiên TP.HCM có Quỹ đầu tư mạo hiểm với pháp nhân vận hành là Công ty Cổ phần Quỹ Đầu tư mạo hiểm TP.HCM. Theo ông, điều này có ý nghĩa như thế nào đối với khoa học công nghệ Thành phố?

Ông Hoàng Đức Trung: Điều quan trọng nhất hiện nay là xây dựng được một môi trường đủ tin cậy để dòng vốn dài hạn chảy vào đổi mới sáng tạo một cách bền vững. Điều đó không chỉ phụ thuộc vào quy mô vốn, mà còn nằm ở khung chính sách, hạ tầng tài chính và mức độ minh bạch của thị trường. Khi các rủi ro pháp lý, chính sách được giảm thiểu và thị trường có tính thanh khoản tốt hơn, nhà đầu tư sẽ mạnh dạn tham gia vào các lĩnh vực có độ bất định cao như công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Việc TP.HCM thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm theo mô hình công - tư không đơn thuần là bổ sung thêm nguồn vốn, mà còn đánh dấu thay đổi mang tính cấu trúc trong cách Nhà nước tham gia vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Điểm khác biệt nằm ở chỗ Nhà nước không chỉ giữ vai trò kiến tạo chính sách, mà trực tiếp trở thành “nhà đầu tư đồng hành”, chấp nhận chia sẻ rủi ro với khu vực tư nhân theo nguyên tắc thị trường.

“

"Thành công của quỹ không nên được đánh giá bằng một vài khoản đầu tư nổi bật, mà bằng khả năng xây dựng được một danh mục đầu tư có chất lượng và tạo ra những doanh nghiệp thực sự có giá trị bền vững, có khả năng cạnh tranh khu vực hoặc toàn cầu".

Ông Hoàng Đức Trung - Giám đốc Quỹ đầu tư VinaCapital Ventures.

Trong bối cảnh các lĩnh vực công nghệ lõi luôn đi kèm mức độ rủi ro cao, cơ chế này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc tạo niềm tin cho dòng vốn tư nhân và quốc tế. Khi Nhà nước tham gia với vai trò “vốn mồi” cùng cơ chế chấp nhận rủi ro có kiểm soát, thị trường sẽ mạnh dạn đầu tư sớm hơn vào những lĩnh vực trước đây bị xem là quá rủi ro hoặc thiếu hành lang pháp lý rõ ràng.

Quan trọng hơn, quỹ có thể góp phần chuẩn hóa dòng vốn cho đổi mới sáng tạo, chuyển từ cách đầu tư mang tính phong trào sang cơ chế bài bản, có kỷ luật và hướng đến giá trị dài hạn. Đây sẽ là nền tảng cần thiết để khoa học công nghệ thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới của TP.HCM.

Quỹ 500 tỉ đồng sẽ ưu tiên doanh nghiệp nào?

Quỹ Đầu tư mạo hiểm TP.HCM vừa ra mắt với quy mô 500 tỉ đồng. Việc đầu tiên quỹ sẽ triển khai trong năm nay là gì, thưa ông?

Ông Hoàng Đức Trung: Trong năm đầu tiên, ưu tiên lớn nhất của quỹ sẽ không phải “đi nhanh về giải ngân”, mà là xây dựng nền tảng vận hành theo chuẩn thị trường. Điều này bao gồm việc thiết lập quy trình thẩm định đầu tư chặt chẽ, cơ chế ra quyết định minh bạch và hệ thống quản trị rủi ro phù hợp với đặc thù của đầu tư mạo hiểm.

Song song đó, quỹ sẽ hình thành danh mục đầu tư nền tảng với cách tiếp cận cân bằng giữa các doanh nghiệp đã có dòng tiền, khả năng mở rộng và những dự án công nghệ có tiềm năng đột phá dài hạn. Mục tiêu không chỉ là tìm kiếm lợi nhuận, mà còn xác lập “khẩu vị rủi ro” và triết lý đầu tư rõ ràng cho quỹ ngay từ giai đoạn đầu.

Một trọng tâm khác là xây dựng hệ sinh thái xung quanh quỹ thông qua việc kết nối với các tập đoàn lớn, nhà đầu tư tư nhân và đối tác quốc tế. Trong đầu tư mạo hiểm, vốn chỉ là một phần; khả năng hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường, dữ liệu, khách hàng và đối tác mới là yếu tố quyết định tốc độ tăng trưởng.

Quỹ sẽ ưu tiên rót vốn cho nhóm doanh nghiệp nào? Những lĩnh vực nào được xem là trọng tâm đầu tư trong giai đoạn đầu?

Ông Hoàng Đức Trung: Quỹ sẽ ưu tiên các doanh nghiệp công nghệ đã vượt qua giai đoạn thử nghiệm, bước vào giai đoạn tăng trưởng và bước đầu chứng minh được sản phẩm phù hợp với thị trường. Đây là nhóm doanh nghiệp có khả năng hấp thụ vốn lớn và chuyển hóa vốn thành tăng trưởng thực tế trong thời gian tương đối ngắn.

Về lĩnh vực, định hướng trọng tâm là các mảng công nghệ lõi và tạo giá trị dài hạn như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ sinh học, năng lượng xanh cùng các nền tảng chuyển đổi số có khả năng ứng dụng rộng và thương mại hóa rõ ràng.

Tuy nhiên, quỹ sẽ không đầu tư dàn trải mà tập trung chọn lọc vào những phân khúc Việt Nam đã có nền tảng nhất định hoặc có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Cách tiếp cận này giúp tối ưu hiệu quả sử dụng vốn và tăng khả năng hình thành các doanh nghiệp công nghệ có năng lực cạnh tranh thực sự.

Vì sao quỹ chọn tập trung vào vòng gọi vốn Series A và B thay vì giai đoạn hạt giống như nhiều quỹ khởi nghiệp khác?

Ông Hoàng Đức Trung: Đây hiện là “điểm trũng” của hệ sinh thái startup Việt Nam. Trong khi giai đoạn hạt giống vẫn nhận được sự quan tâm từ các quỹ nhỏ và nhà đầu tư thiên thần, còn các vòng tăng trưởng muộn có vốn quốc tế tham gia, thì giai đoạn tăng tốc lại thiếu những quỹ đủ năng lực dẫn dắt.

Đây cũng là giai đoạn bản lề, khi startup cần nguồn vốn lớn để mở rộng quy mô, hoàn thiện mô hình kinh doanh và chứng minh năng lực vận hành. Nếu thiếu nguồn vốn phù hợp, nhiều doanh nghiệp tiềm năng sẽ bị “kẹt” ở quy mô nhỏ và khó tiến tới các vòng gọi vốn tiếp theo.

Vì vậy, việc quỹ tham gia vào Series A và B không chỉ giúp giải quyết khoảng trống vốn, mà còn góp phần nâng cao chất lượng doanh nghiệp thông qua các chuẩn mực cao hơn về quản trị, tài chính và chiến lược tăng trưởng, kết hợp hỗ trợ kết nối hệ sinh thái trong và ngoài nước.

Chấp nhận rủi ro có kiểm soát để bước khỏi vùng an toàn

Điểm đột phá được nhắc nhiều là cơ chế “chấp nhận rủi ro có kiểm soát”, thậm chí cho phép ngưỡng rủi ro tới 50% vốn nhà nước. Cụ thể quỹ sẽ “mạo hiểm” ở đâu và kiểm soát rủi ro đó như thế nào?

Ông Hoàng Đức Trung: Chấp nhận rủi ro có kiểm soát trước hết là thay đổi cách nhìn về rủi ro trong đầu tư mạo hiểm. Quỹ không đặt mục tiêu tránh rủi ro ở từng khoản đầu tư riêng lẻ, mà quản trị rủi ro ở cấp độ danh mục. Điều đó đồng nghĩa sẽ có những khoản đầu tư không thành công, miễn là tổng thể danh mục tạo ra giá trị vượt trội trong trung và dài hạn.

Việc "mạo hiểm" sẽ tập trung vào các lĩnh vực có tiềm năng đột phá nhưng mức độ bất định cao như công nghệ lõi, AI, bán dẫn hoặc các mô hình kinh doanh mới. Tuy nhiên, rủi ro sẽ được kiểm soát thông qua kỷ luật đầu tư nghiêm ngặt, quy trình thẩm định đa chiều và cơ chế phân bổ vốn hợp lý giữa các nhóm tài sản khác nhau.

Bên cạnh đó, việc kết nối startup với hệ sinh thái doanh nghiệp và các đối tác chiến lược cũng là một cách giảm rủi ro hiệu quả. Khi doanh nghiệp được hỗ trợ tiếp cận thị trường, khách hàng và nguồn lực phù hợp, khả năng thương mại hóa sản phẩm và mở rộng quy mô sẽ cao hơn, từ đó cải thiện xác suất thành công của khoản đầu tư.

TP.HCM đặt mục tiêu nâng quy mô quỹ lên 5.000 tỉ đồng vào năm 2035. Trong 3-5 năm tới, ông kỳ vọng quỹ tạo ra kết quả gì để chứng minh mô hình này thành công?

Ông Hoàng Đức Trung: Trong giai đoạn đầu, thành công của quỹ không nên được đánh giá bằng một vài thương vụ nổi bật, mà bằng khả năng xây dựng được danh mục đầu tư có chất lượng và hình thành những doanh nghiệp thực sự có giá trị bền vững, đủ năng lực cạnh tranh khu vực hoặc toàn cầu.

Quan trọng hơn, quỹ phải chứng minh được vai trò “dẫn dắt thị trường”, tức mỗi đồng vốn của quỹ có thể thu hút thêm nhiều đồng vốn từ khu vực tư nhân và quốc tế. Khi đó, quỹ không chỉ tạo ra lợi nhuận tài chính mà còn góp phần kích hoạt dòng vốn lớn hơn cho toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Nếu quỹ giúp xây dựng được niềm tin thị trường, chuẩn hóa quy trình đầu tư và hình thành cơ chế vận hành minh bạch, thì đó sẽ là những kết quả có tính nền tảng và bền vững hơn bất kỳ chỉ số ngắn hạn nào.

Nếu quỹ vận hành đúng kỳ vọng, ông hình dung hệ sinh thái khởi nghiệp và diện mạo công nghệ của TP.HCM sẽ thay đổi ra sao trong 5-10 năm tới?

Ông Hoàng Đức Trung: Trong dài hạn, tác động lớn nhất của quỹ có thể không nằm ở số lượng thương vụ đầu tư, mà ở việc thay đổi cách hệ sinh thái vận hành. Quỹ sẽ trở thành “bệ phóng” để các ý tưởng táo bạo, doanh nghiệp công nghệ tham vọng và dòng vốn dài hạn gặp nhau trong một khuôn khổ minh bạch, kỷ luật và hướng tới giá trị bền vững.

Startup sẽ không chỉ tiếp cận nguồn vốn mà còn được kết nối với doanh nghiệp, thị trường và đối tác để rút ngắn hành trình từ ý tưởng đến thương mại hóa. Ở cấp độ thành phố, TP.HCM có thể hình thành lớp doanh nghiệp công nghệ mới có khả năng cạnh tranh khu vực, đồng thời thu hút mạnh hơn dòng vốn quốc tế. Khi đó, đổi mới sáng tạo sẽ thực sự trở thành động lực tăng trưởng bền vững của nền kinh tế.

Xin cảm ơn ông.

Võ Liên (thực hiện)